Jonathan Safran Foer - Het klimaat zijn wij. De wereld redden begint bij het ontbijt

, door ()

20
a1
© Jeff Mermelstein

De planeet warmt op door menselijk toedoen. Die stelling wordt door 97 procent van de klimaatwetenschappers onderschreven en door een groot deel van de wereldbevolking als feit aanvaard. Het probleem, volgens Safran Foer, is dat mensen vervolgens niks met die ongemakkelijke waarheid doen. Het maakt hen in de ogen van de Joods-Amerikaanse schrijver geen haar beter dan de ‘ontkenners van de door mensen veroorzaakte klimaatverandering’. Of dan de ‘ontkenners van het bestaan van de Holocaust.’ Jawel, u leest het goed, Safran Foer etaleert 280 pagina’s lang zijn bedenkelijke smaak door de klimaatopwarming en alle huidige en toekomstige rampspoed die daarbij hoort te pas, en vooral te onpas, te vergelijken met de Tweede Wereldoorlog en het verschrikkelijke lijden dat zijn eigen familie daarin heeft ondergaan. Dat die oorlog niet kon worden gewonnen zonder inspanningen van het thuisfront? Dat de huidige klimaatcrisis enkel met een soortgelijke collectieve inspanning het hoofd kan worden geboden? Het valt allemaal nog enigszins te aanvaarden, maar het precieze verband tussen de smeltende ijskappen en de op sterven liggende grootmoeder die destijds haar sjtetl ontvluchtte, is niet altijd even helder. Even onduidelijk en onnodig is de anekdote over een lijk dat in het midden van New York een week onopgemerkt in een auto lag. Meer dan een vage mijmering over hoe we ‘ons niet bewust zijn van de dood waar we elke dag langslopen’ doet Safran Foer er niet mee. Gelukkig bewaart hij die bedenkingen voor de hardnekkige lezers die niet hebben opgegeven bij het uiterst tenenkrullende hoofdstuk ‘Discussie met de ziel’, waarin de auteur zichzelf interviewt over zijn eigen tekortkomingen en die van de menselijke soort terwijl hij de belangrijkste punten uit zijn betoog voor de derde of vierde keer herhaalt.

Het is pijnlijk om te zien hoe een romancier van Safran Foers kaliber worstelt met de literaire vorm voor een thema dat hem zo na aan het hart ligt, maar de reden ligt voor de hand en de schrijver haalt haar van bij aanvang zelf aan. ‘Naast het feit dat het verhaal over de planeetcrisis niet makkelijk te vertellen is, blijkt het ook geen góéd verhaal. Niet alleen slaagt het er niet in ons te bekeren, het slaagt er ook niet in onze interesse te wekken.’ Maar, zoals hij zelf elders opmerkt, het probleem vaststellen is niet hetzelfde als er iets aan doen. Safran Foers rommeltje van onsamenhangende hoofdstukken met statistieken, weinig ter zake doende anekdotes en van de pot gerukte vergelijkingen zal slechts weinigen aansporen om het nodige te ondernemen.

Als 71 procent van de uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt wordt door een honderdtal bedrijven, hoe kun je als individu dan nog een verschil maken? Op die vraag, waarmee velen worstelen, biedt Safran Foers pleidooi in principe een duidelijk en onderbouwd antwoord: minder dierlijke producten eten heeft een bewezen en substantieel effect op het milieu. Die boodschap had evenwel beter in een opiniestuk of essay gepast dan in een boek dat zelfingenomenheid met zelfkritiek verwart.

Het verontrustendste aan ‘Het klimaat zijn wij’ is niet de mededeling dat we allemaal gedoemd zijn te verdrinken, maar het feit dat zelfs een schrijver die van het bespelen van lezersemoties zijn handelsmerk heeft gemaakt er niet in slaagt om daar een beklijvend verhaal van te maken. ‘Het klimaat zijn wij’ is een slag in het immer stijgende water.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: