J.M. Coetzee - De dood van Jezus

, door ()

Deel
a1
© BELGAIMAGE

Maar hoever mag een mens precies gaan in radicale eigengereidheid? Die vraag heeft Coetzee de afgelopen jaren onderzocht in zijn Jezus-trilogie. ‘De dood van Jezus’ is het sluitstuk, na ‘De kinderjaren van Jezus’ en ‘De schooldagen van Jezus’. Daarin volgde de schrijver David, een jongen die is komen aanspoelen in een onbenoemd Spaanstalig land, en onder de hoede wordt genomen door Simón, die besluit zijn vader te worden. Simón zoekt vervolgens een vrouw die de moederrol op zich wil nemen, en vindt Inés. Het nieuw samengestelde gezin met Bijbelse referenties is een feit.

Want ook al is de Jezus uit de romantitels in geen velden of wegen te bekennen (je zult het altijd zien: net wanneer je God nodig hebt, is-ie om sigaretten), het is duidelijk dat we in David een literaire variant van de Nazarener mogen zien. Coetzee heeft een heel kegelspel van evangelische referenties opgezet, en is zelf de hond die daarin een beetje uitdagend gaat staan kwispelstaarten. Voor wie de Bijbel beheerst – geen kwaad werk, overigens, al wonnen de auteurs er Nobelprijs noch Booker Prize mee – is het intensief verwijzingen, knipogen en subtiele verhaspelingen turven.

Zo ook in dit derde deel: David sterft, en wel na een heftige lijdensweg. Niet dat hij een kruis een berg op moet sjouwen, zo obvious wil Coetzee niet zijn. David sterft in een krakkemikkig ziekenhuis aan een bizarre, woekerende ziekte. Hij is 10 jaar, en op eigen initiatief verhuisd naar een weeshuis.

Die zelfgekozen verbanning is een zoveelste uiting van zijn gulzige individualisme. David is obstinado: onhandelbaar. Of, afhankelijk van welke lezing je verkiest, een wonderjongen. Als ‘Don Quichot’ het enige boek is dat een 10-jarige wil lezen, en als hij weigert om een horloge te dragen omdat het ‘de getallen vastlegt in een circulaire volgorde’ en hij dat ondraaglijk vindt, hebben we dan te maken met een brutaal genie, of toch gewoon met een onnavolgbaar kutkind?

‘Met Don Quichot gebeurt nooit iets ergs omdat hij zijn lot meester is,’ argumenteert David tegenover zijn pleegouders. Hij wil zijn vleugels niet geknipt zien, en met zijn buitensporige intelligentie, zijn talent voor dansen en voetballen en zijn obsessie voor ‘Don Quichot’ alleen de wereld in. Aan de randen van zijn leven mogen geen ouders pulken. David wil winnen, terwijl Simón en Inés hem proberen te leren dat verlies misschien wel het kostbaarste cadeau is voor een mens – omdat het zacht, weerloos en bescheiden maakt.

Toch is David niet het prototype van de narcistische einzelgänger. Hij lijkt bezeten door een missie, door de onwrikbare overtuiging dat hij er is om mensen te redden. Zie ook: de Nazarener. En zodra hij ziek wordt, ontstaat er toch iets van intimiteit tussen de jongen en zijn ouders. Wanneer de dood al staat te balken, worden ze in extremis toch nog een gezin.

Het is een stevige hap, ‘De dood van Jezus’, en bij uitbreiding de hele trilogie. Zeker als Dmitri op het toneel verschijnt, een personage dat in ‘De schooldagen van Jezus’ al een kwalijke rol speelde, worden de hermetische theorieën hemelhoog getast. Maar wie doorbijt, vindt een existentiële bespiegeling over identiteit. En wie toevallig kinderen of ouders heeft, zal de nijpende vragen herkennen. ‘We moeten de mogelijkheid onder ogen zien dat het de bedoeling was dat jij en ik maar korte tijd zijn ouders zouden zijn,’ somberen Simón en Inés – en ik geloof niet dat Coetzee hier een verschil maakt tussen natuurlijke en pleegouders. De wet van vraag en aanbod wordt zelden nageleefd als het gaat over wat kinderen hun ouders kunnen geven en wat ouders hun kinderen kunnen geven.

‘Ik heb er nooit om gevraagd om die jongen met die naam te zijn,’ zegt David op zijn ziekbed tegen zijn ouders. Wat doen we onze kinderen toch aan door ze geboren te laten worden, terwijl we zelf niet veel meer bezitten dan vage ideeën, etterend verdriet, wat hoop en een beetje liefde? Hadden we de Nazarener nog maar om het aan te vragen.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: