Juli Zeh - Nieuwjaar

, door ()

Deel
a1
© Thomas Müller

Juli Zeh is niet het soort auteur dat u leest voor de opbeurende inzichten en de gezellige familietafereeltjes. Wel omdat ze verhalen vertelt die steevast iets zinnigs over onze maatschappij zeggen, zonder dat er presidenten met blonde haarstukjes of doorzichtige IS-kopieën in opdraven. Liever maakt ze een nauwkeurige studie van haar omgeving, om die vervolgens in een ongemakkelijke, haarscherpe en bijdetijdse parabel te gieten.

In ‘Nieuwjaar’ voert ze Henning op, een Duitse dertiger die het schijnbaar helemaal voor elkaar heeft: hij heeft een uitdagende job bij een uitgeverij, twee dotjes van kinderen én een vrouw met wie hij de taken in het gezin netjes verdeelt. Op het moment dat we Henning ontmoeten, is hij met zijn gezin op vakantie in Lanzarote, waar hij in alle vroegte is vertrokken voor een eenzame fietstocht. Die verloopt niet zo vlot: hij heeft de verkeerde fiets mee voor de steile berg die hij tegemoet-rijdt, hij zit zonder water en krijgt de mallemolen in zijn hoofd maar niet stilgezet. Hij heeft dan ook een moeilijke periode achter de rug, die hij bij de jaarwisseling overschouwt. Sinds enige tijd wordt hij overrompeld door paniekaanvallen, aangestuurd door iets dat Henning ‘HET’ noemt: een sluimerend, donker geheim dat hij maar niet scherpgesteld krijgt. Twee jaar eerder heeft hij zich al laten onderzoeken, zonder resultaat. ‘Henning had geen slechtere diagnose kunnen krijgen. Als hij niet ziek was, was er ook niets wat genezen kon worden.’

Waar dat mysterieuze ‘HET’ precies naar verwijst, moet u zelf maar ontdekken. Toch lichten we één tipje van de sluier op: Hennings fietstocht door het maanachtige landschap van Lanzarote, ‘een geologisch nulpunt, een mineraal begin, zonder gezicht of geschiedenis’, heeft wel degelijk een bestemming. Zijn onderbewuste leidt hem naar de bron van een diep verborgen jeugdtrauma. De zestig bloedstollende pagina’s waarin Juli Zeh dat trauma uit de doeken doet, behoren tot het strafste wat we het afgelopen jaar hebben gelezen. Ze slaagt er met verve in de wanhoop en de doodsangst vanuit het perspectief van een kind te beschrijven, zonder daarbij in infantiele beeldspraak of opgeplakte volwassenheid te vervallen.

Ook naast die zestig pagina’s vallen er goede vondsten te rapen in ‘Nieuwjaar’. Juli Zeh beleeft zichtbaar plezier aan haar vivisectie van het moderne gezinsleven, waarin ouders niet alleen instaan voor de opvoeding van hun kinderen, maar ook hun entertainers en beste vrienden zijn: ‘Eigenlijk was kerstavond erg fijn geweest. Waarbij ‘fijn’ sinds vier jaar betekent: fijn voor de kinderen.’ Maar Zeh zou Zeh niet zijn als ze aan die wrang-grappige commentaar niet nog iets grimmigers zou toevoegen. Het schijnbaar perfecte koppel in haar roman, vastbesloten om (in tegenstelling tot hun ouders) de koek gelijk te verdelen, houdt elkaar voortdurend onder schot door hun individuele bijdragen nauwkeurig bij te houden. Het gezinsleven is in ‘Nieuwjaar’ een obscene spiegel van de werkvloer geworden, met gepresteerde uren, verplichtingen en formele afspraken.

Het spijtige is dat die twee plotlijnen – de meedogenloze houdgreep van het tweeverdienersgezin en Hennings donkere jeugdtrauma – nooit echt lekker in elkaar klikken. Het lijkt alsof de schrijfster twee goede ideeën voor twee romans had, en die in één boek heeft geperst. De psychologische verklaring achter Hennings gedrag blijkt ook teleurstellend. Ook bij Juli Zeh draait het uiteindelijk om het eeuwige riedeltje dat Philip Larkin zo mooi in verzen goot, en dat wij elk jaar weer oprakelen aan de kerstdis: ‘They fuck you up, your mum and dad / They may not mean to, but they do / They fill you with the faults they had / And add some extra, just for you’.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: