null Beeld BNNVARA
Beeld BNNVARA

televisie★★★½☆

‘What’s Left’ over de puinhopen van Nederlands links is geen documentaire, maar een activistische schreeuw om hulp

Het is niet eenvoudig om een jonge generatie te betrekken bij de landelijke politiek. De Nederlandse opiniemaker Johan Fretz deed een poging met ‘What’s Left’, een documentaire als een vuist in het gezicht.

Job Kramer

In Vlaanderen is hij zo goed als onbekend, in Nederland kan al wie zich links en sociaal bewogen noemt moeilijk om hem heen: Johan Fretz. De oud-komiek en columnist voor de Amsterdamse krant Het Parool ontwikkelde zich de afgelopen jaren, tussen Black Lives Matter en #MeToo, tussen covid-19 en de oorlog in Oekraïne, tot het geweten van jong, links Nederland. Zachtmoedig waar het kan en hard waar het moet, is zijn pen mettertijd scherper geworden, met een uitgesproken rol in het meningencircus als beloning. Tijd voor een welverdiend uitstapje: Fretz maakte samen met documentairemaker Juul op den Kamp ‘What’s Left’. In ruim een uur fileren ze samen, in ironische sneltreinvaart maar met een serieuze ondertoon, de recente ontwikkeling van de sociaaldemocratie in Nederland.

Voor wie niet goed is ingevoerd in de Nederlandse politiek stapt ‘What’s Left’ met zevenmijlslaarzen door de geschiedenis. De ogen zijn gericht op de Partij van de Arbeid. Voor de duidelijkheid: die is in Nederland een pak minder radicaal-links dan haar Vlaamse naamgenoot, en ontwikkelde zich in de jaren na de Tweede Wereldoorlog tot een brede sociaal-democratische volkspartij. Na het kabinet-Den Uyl in de jaren 70, het eerste progressieve kabinet dat Nederland ooit kende, constateert Fretz een gestage vervreemding van de originele ideologie: na de opkomst van het neoliberalisme in de jaren 80 staan de jaren 90 in het teken van het ‘afschudden van de ideologische veren’ en het volgen van de sociaal-liberale ‘Derde Weg’. Daarna is het nooit meer echt goed gekomen: de sociaaldemocraten worstelen met hun positie in een veranderende wereld, met een anno 2022 gedecimeerde partij tot gevolg.

Fretz groeide op tijdens deze neergang, en vraagt zich hoe het zo mis heeft kunnen gaan. Hierover voelt hij drie partijleiders van de afgelopen twintig jaar aan de tand: Wouter Bos, Job Cohen en Diederik Samsom. Zij verdedigen zich kranig, maar steken bleekjes af tegen Fretz’ dwingende vertelstem, die zijn mening allang paraat en glashelder geformuleerd heeft. Zijn eigen ouders, die in een interview voorbijkomen, waarschuwen hem nog voor zijn soms te grote fanatisme. Die valkuil heeft Fretz niet weten te vermijden. Beelden uit de geluidsstudio, waarin de schrijver en de regisseur de eigen voice-overteksten kritisch tegen het licht houden, zorgen voor enig tegenwicht.

Dat ‘What’s Left’ gepresenteerd wordt als documentaire, is enigszins misleidend. Het blijft een pamflet – een informatief, inhoudelijk gestut pamflet weliswaar, maar het activisme voert duidelijk de boventoon. Gelukkig pretendeert Fretz ook niet dat hij een onderzoeksjournalist is. Hij is een columnist, die met feiten in de hand een mening goed verwoord over het voetlicht weet te brengen. In ‘What’s Left’ is die mening een schreeuw: een schreeuw van woede, een schreeuw van onbegrip, een schreeuw om hulp misschien. Zij die beloofden het volk uit de misère te helpen, hebben die belofte gebroken, en zijn daar door datzelfde volk met harde hand voor gestraft. Hopelijk stemt deze trap na van Johan Fretz tot nederigheid – alleen dan is er nog hoop voor de sociaaldemocratie.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234