null Beeld Erik Smits
Beeld Erik Smits

BOEK★★½☆☆

‘De dood in Taormina’ is best een entertainend boek, maar geen idee wat Grunberg ermee wil zeggen

‘Ik ben op de wereld om toneel te spelen,’ zegt de acteur Jona in ‘De dood van Taormina’, de nieuwe, zestiende roman van Arnon Grunberg. Veel explicieter kun je je thema niet formuleren. Een wat belegen thema, bovendien – ‘de wereld is een speeltoneel’, schreef Vondel al – maar in vaardige handen kan een literair spel met feit en fictie nog altijd aanlokkelijke romans opleveren, om ‘La superba’ van Ilja Leonard Pfeijffer niet te noemen. Daar, ik zeg het maar meteen, steekt ‘De dood in Taormina’ bleekjes tegen af.

Hoofdpersonage en verteller Zelda heeft een verleden als lokeend voor een jeugdbende. Ze verleidde hitsige mannen, zodat de bendeleden hen konden beroven. Door een stom toeval – alles in het boek gebeurt op een bijna groteske manier toevallig – vindt ze werk bij een bekende operaregisseur. Daar ontmoet ze Jona, een succesvol acteur met flink wat prijzen in z’n kast. Hij ontpopt zich als een mythomane outcast die zich verliest in ellenlange verhalen en uitweidingen, en die voortdurend verdwijnt en verschijnt. Maar hij raakt een snaar bij Zelda, ze worden geliefden. Later komt daar Per bij, nog een operamedewerker. Ze gaan naar Taormina, een Siciliaanse stad waar een antiek Grieks theater staat (hebt u ’m?), om er hun droomfantasie te beleven. De vraag is: van wie is die droomfantasie precies? Is hun driehoeksrelatie echt wat Jona wilde? Of projecteert Zelda haar eigen verlangens en manipuleert zij Jona en Per in de richting van wat ze zelf wil? Slachtoffers zijn daders, daders zijn slachtoffers: een Grunbergse gemeenplaats.

null Beeld Nijgh & Van Ditmar
Beeld Nijgh & Van Ditmar

‘De dood in Taormina’ is best een entertainend boek, je wilt wel weten waar het op zal uitdraaien – dat het op de één of andere manier verkeerd zal aflopen, voel je al op de eerste pagina’s. En nu en dan is het grappig, zoals in de scène waarin de operaregisseur Syrische vluchtelingenkinderen monstert die het koor moeten vormen in zijn nieuwe opera over Aleppo. Hoe meer oorlogsellende ze meegemaakt hebben, hoe mooier hij het vindt, en zelfs als ze relatief ongeschonden uit Syrië zijn gekomen, kirt hij om hun ellende: ‘Je bent een wees. Dit is prachtig. Dit gaat door merg en been.’ Grunberg strooit gul met wisecracks en bon mots, de pagina’s staan er naar goede gewoonte bol van: ‘Eerlijkheid is een deugd. Vooral voor mensen die slecht kunnen liegen.’ Of: ‘Ik denk dat alle angst uiteindelijk daarop neerkomt: de angst om afgekeurd te worden.’ Maar wat moeten we met die vlot verspreide meningen en stelligheden? Er wordt nooit op doorgesproken, zelden op gereageerd. Ze staan daar, schitterend in hun nietszeggendheid, plompverloren. Ze prikkelen even, heel kort, en verdwijnen meteen terug in Grunbergs pronkkast. Ook de springerige plot laat te wensen over. Die lijkt op volkomen willekeurige wijze tot stand gekomen, alsof de schrijver zijn stukken lukraak op het schaakbord heeft neergepoot en af en toe, nadat hij even een biertje is gaan drinken, naar de tafel terugkeert om ze even lukraak weer te verplaatsen.

Grunberg kan het goed zeggen, maar de hamvraag is wat hij met ‘De dood in Taormina’ wil zeggen. Moeten we het boek als een commentaar op onze samenleving lezen? Als een vluchtig psychologisch onderzoekje? Als een reflectie op de kracht en het karakter van fictie (maar wat is dan de les)? Als, zoals veel andere romans van Grunberg, het relaas van een ontsporing, maar dan absurder en grotesker? Jammer is niet dat al die mogelijkheden bestaan. Jammer is dat je de zestiende Grunberg in al die interpretaties alleen maar een slordige, oppervlakkige roman kunt vinden. Hij moest maar eens met Pfeijffer gaan schaken. In Genua staat tenslotte ook een theater.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234