De Sint-Annakerk in Gent wordt binnenkort een Delhaizewinkel. Beeld Stad Gent
De Sint-Annakerk in Gent wordt binnenkort een Delhaizewinkel.Beeld Stad Gent

Open Venster

Delphine Lecompte: ‘Bij het nieuws van een Delhaize in de Gentse Sint-Annakerk begin ik instinctief te kokhalzen’

Ik hou van Jezus. Jezus werd in erbarmelijke omstandigheden geboren. Zijn hoogzwangere moeder werd overal de deur gewezen en moest noodgedwongen in een stal kruipen om van haar kind te bevallen. In een stal! Jezus was een guitig en vlijtig kind, nobel en slim. Hoffelijk en gedienstig. Hij leerde timmeren van zijn pleegvader en hij bouwde als jonge man een solide vriendenkring op.

Hij nam het op voor de dronkaards, de daklozen en de verschoppelingen van de samenleving. Hij ontfermde zich over misfits, paria’s, hoeren, krankzinnigen, mismaakte tollenaars, wanstaltige landlopers, verweerde paardengokkers, hardleerse vechtersbazen, bipolaire vissers, verstoten blinden en uitgespuwde migranten. Hij vrolijkte trouwfeesten op, veranderde water in wijn, liep op het water, maar tegelijkertijd liep Hij niet te koop met deze mirakels.

Jezus schepte nooit op en Hij wilde niet verheerlijkt worden. Het waren de apostelen die Hem (ongevraagd) op een pedestal plaatsten. Jezus gaf de voorkeur aan de wilde roekeloze vrijgevochten Maria Magdalena en niet aan haar brave gedisciplineerde oersaaie zus Martha die Hem met haar vuilnisblik en behaagzieke ijverige huiselijkheid voor zich trachtte te winnen.

Wellicht was Maria Magdalena veel pittiger en sprankelender en geestiger dan haar dorre slaafse gedomesticeerde zus, maar het was toch een dappere rebelse onorthodoxe keuze die Jezus daar heeft gemaakt. Men schold Maria Magdalena uit voor losbandige slet en onwaardige promiscue trut, maar Jezus verdedigde haar door dik en dun.

Tot hij aan het kruis hing, en ook daar putte hij kracht en hoop uit Zijn innige vriendschap met de wispelturige lichtzinnige fel verguisde Maria Magdalena. Jezus werd uiteindelijk door zijn beste vrienden verloochend en verraden (Petrus en Judas), hij kreeg het benauwd in Getsemane (laat deze beker aan mij voorbijgaan) maar Hij offerde Zichzelf ondanks Zijn angst en tijdelijke vertwijfeling toch op en Hij werd zonder veel ceremonie gekruisigd. Het volk kreeg nochtans de gelegenheid om Hem genade te schenken, maar de meute schonk hun grillige vergiffenis liever aan de scrupuleloze moordenaar Barabbas.

Ik haat de kerk. Ik haat de kerkfabriek. De katholieke kerk werd gesticht na de dood van Jezus, na Zijn wrede terechtstelling. Vermoedelijk is het allemaal kleinschalig en goedbedoeld begonnen, maar de kerk is uit zijn voegen gebarsten en verworden tot een bastion van mercantiele verwerpelijkheid en potsierlijke inhaligheid. Men kan in vele kerken kaarsen, kaartjes, duivenbroches, palmtakjes en zelfs ‘gewijde’ crucifixen kopen. Gewijd door wie? Door een of andere protserige wrattige waggelende hansworst in een habijt en met een bespottelijke pots op zijn grimmige sinistere geniepige rancuneuze kop.

De kerk is in zekere zin al eeuwenlang een supermarkt. Maar de kerk is ook een plek van zalige contemplatie en poëtische mystiek. En ze herbergt adembenemende kunsthistorische schatten die ook deze goddeloze blasfemische recalcitrante heks kunnen charmeren, verrukken en ontroeren.

Ondertussen is de macht van de kerk tanende (alhoewel) en lopen de kerken leeg. Vele kerken doen nu dienst als boekenwinkels en cultuurcentra of concertzalen. Daar ziet niemand graten in. En terecht: boeken en religieuze vervoering, muziek en goddelijke extase zijn geen mijlen van elkaar verwijderd. Maar toen ik hoorde dat de kogel door de kerk is: dat er een Delhaize in de Gentse Sint-Annakerk mag gevestigd worden begon ik instinctief te kokhalzen.

Een lelijke immorele ordinaire prozaïsche meedogenloze supermarkt in een gebouw waar meditatie en diepgang en confessie en boetedoening en verlossing al eeuwen hoogtij vieren? Struisvogeleieren, augurken, luiers, lasagne van Iglo, aluminiumfolie, pastinaak en ketchup tussen hartstochtelijke evangelische taferelen, mystieke parafernalia en veelgeplaagde martelaars? Dat is een brug te ver. Dat is absoluut verdorven. Jezus verjoeg de kooplieden uit de tempel.

Ik haat de kerk. Ik haat de kerkfabriek. Maar in de kerk hangen bezielde verschroeiende kunstwerken gemaakt door eerlijke integere slecht betaalde diepgelovige visionaire geëxploiteerde kaarsenmakers, glasblazers, beeldhouwers en frescoschilders.

Onroerend Erfgoed roept: ‘Het is democratisch om een kerk als supermarkt te gebruiken, veel democratischer dan er boekenwinkels en cultuurcentra van te maken want die worden bijna uitsluitend bezocht door hoogopgeleide snobistische linkse intellectuelen die ondanks hun rabiate atheïsme weten wie Lazarus en Pontius Pilatus waren en waar de klepel hangt.’

Matthias Diependaele zegt dat erfgoed relevant moet blijven. Wanneer hij ‘relevant’ zegt, bedoelt hij winstgevend. Maar kunst moet net niet renderen, kunst zou heilig moeten zijn en met rust gelaten worden door lompe gulzige ploerterige supermarkttycoons die over lijken gaan. Kunst moet niet nuttig zijn, niet actueel, en zelfs niet populair. De kunstschatten van de kerk zouden niet afgerekend mogen worden op het aantal toeschouwers dat ze lokken. Of moeten we evolueren naar een maatschappij waar enkel platte populistische kunstuitingen met genoeg ‘likes’ en genoeg sponsors bestaansrecht krijgen?

Dan is er nog het argument van Onroerend Erfgoed dat mensen die anders nooit een kerk zouden betreden dat nu noodgedwongen toch zullen moeten doen want werkelijk iedereen (sentimentele betonvlechters, achterlijke touwslagers, teergevoelige dakleggers, joviale Moldavische stukadoors, incestueuze imkers, hypochondrische goudsmeden...) heeft wel eens melk en rijst en mosterd en condooms met aardbeismaak en bleekwater en wasknijpers en Sheba-kuipjes en ansjovisslierten en groene asperges en kangoeroesteaks en Cent Wafers en maandverbanden en pizza met taaie elastiekachtige champignons nodig. Is het dan niet prachtig wanneer het vergaren van afgeprijsde varkenskoteletten en witte bonen in tomatensaus (2 + 1 gratis) kan gecombineerd worden met religieuze openbaringen, spirituele inzichten en devote vervoering?

Nee, het is niet prachtig. Het is niet prachtig omdat de religieuze openbaringen, spirituele inzichten en devote vervoering zullen uitblijven. Men zal driftig graaien naar de afgeprijsde varkenskoteletten en blikken witte bonen in tomatensaus (2 + 1 gratis) en blind blijven voor de schoonheid van Maria en Veronica en de homo-erotische vriendschap tussen Jezus en Johannes de Doper.

Men zal onbewogen gapen naar de oogverblindende transformerende staties en naar de kindermoord te Bethlehem, en men zal een tikkeltje vijandig maar toch vooral apathisch staren naar de doopkapel. De gemiddelde gehaaste overspannen door Netflix oververzadigde supermarktklant zal niet de tijd nemen om stil te staan bij de leer en het lijden van Christus.

Ik vind overigens niet dat kunst hapklaar en verteerbaar en decoratief moet zijn. Iets waar je verstrooid voorbijloopt wanneer je een voorraad kappertjes en mueslirepen inslaat. Kunst is noch product noch behang. Voor kunst neem je tijd: op een heilige plek of in een heidense hangar.

Dat betekent niet dat kunst pretentieus of hermetisch moet zijn, maar de kunstwerken moeten niet naar het morrende onwillige afgestompte volk komen. Het volk mag een inspanning doen voor kunst, en beloond worden voor die inspanning. De beloning is een spiritueel intellectueel en existentieel ontwaken, ja! Je kan er niets mee kopen, nee. Een epifanie of hartstochtelijke transfiguratie tussen de picklesbokalen en blikken schorseneren... het wringt en het klinkt compleet verkeerd. Ik geloof er niet in. Het is verfoeilijk, belachelijk, onwelvoeglijk en absurd. Het is hatelijk. Jezus verjoeg de kooplieden uit de tempel.

Straks is het Kerst. Gaat men dan een goedkope papieren tijdelijke Santa Claus en rendieren op een weergaloze eerbiedwaardige briljante triptiek plakken? Of een kerstmuts zetten op de prachtige hoofden van de drie wijzen? Valse sneeuw en kitscherige kerstbollen deponeren op het tabernakel?

Ik zie schabouwelijke onwaardige taferelen voor mij: een voedselpiramide van duivelse ontbijtgranen en helse beschuiten op het altaar, baldadige studenten smeren pindakaas op het nobele gelaat van aartsengel Michaël, een alcoholistische taxidermist morst wijn tussen de voegen van de eeuwenoude Byzantijnse mozaïektegels, en een schizofrene alpacafokker kakt voor de grap in de passiekapel.

Een woedebui van een kleuter die geen zak gummikkers krijgt in de snoepafdeling: de kleuter rukt verpakkingen open en gooit Smarties en Marsrepen in het rond, de chocolade verdwijnt in wijwatervaten en vreet de gewaden van bloedmooie houten martelaars aan, een knoeiboel. Winkelkaragressie bij de zuivelproducten: de inhoud van ananasyoghurtpotjes en IJslandse kwark wordt tegen een Laatste Avondmaal gekwakt. Jezus verjoeg de kooplieden uit de tempel.

Ik heb een perverse hartstochtelijke verwrongen ambigue relatie met de katholieke kerk: enerzijds vind ik religieuze kunst ontroerend en bloedmooi en ook de katholieke liturgie kan me hevig verrukken, anderzijds kan ik het machtsmisbruik en het opportunisme en de hypocrisie en de potsierlijke kazuifels en het pauselijk gekonkelfoes en de toegedekte kindermisbruikschandalen maar moeilijk naast me neerleggen.

Jezus zou zich niet hebben herkend in ‘Zijn’ kerk. Mocht Jezus terugkeren dan zou Hij met ontzetting en walg kijken naar het kwaadaardige gewiekste wereldvreemde bolwerk dat in Zijn naam geld en bezittingen steelt van sukkelachtige bietenboeren, naïeve walvisvaarders, wanhopige ex-pornosterren en haveloze scheepsherstellers met darmkanker.

Dat de katholieke kerk een toontje lager moet zingen bezorgt me dan ook een zeker leedvermaak. En ik vind ook dat zoveel mogelijk mensen moeten kunnen genieten van de huiveringwekkende staties, de horrorachtige reliekarmen, de majesteitelijke kandelaars, de adembenemende glas-in-loodramen, en van de rijke parabels en vermakelijke apocriefe heiligenlegendes die de katholieke kerk heeft gebaard.

Toch vind ik het vooral een cynische immorele verbijsterende beslissing om een Delhaize in de Gentse Sint-Annakerk onder te brengen. Schokkend en stuitend en vulgair. Jezus zou deze evolutie, de kerk als supermarkt, niet hebben toegejuicht. Jezus brak het brood. Jezus wilde de simpelste zielen bereiken: de kinderen, de dove kaarsenmakers, de bipolaire vissers en de imbeciele mandenwevers.

Jezus wilde dat Zijn geloof, Zijn leer iedereen zou bereiken. Maar ik denk niet dat Hij deze platte commercie en parodie (travestie) van de eucharistieviering in een supermarkt (met wijnbar!) een goed idee zou hebben gevonden. Jezus verjoeg de kooplieden uit de tempel.

Andy Warhol, de antichrist en holle aanstellerige zielloze superster van de twintigste eeuw, zou dit dan weer fantastisch hebben gevonden. Alles is te koop, iedereen is corrupt. Door erfgoed te misbruiken blijft het niet relevant, wel integendeel: als je een kerk ombouwt tot een mekka van vraatzucht en koopnijd, dan kan je de kerk beter platbranden. Dat is een verkiesbaarder lot dan dit: een troosteloze waardeloze akelige obscene ongeliefde supermarkt worden.

De kerk heeft mij altijd ontgoocheld. Maar nu bloedt mijn hart toch een beetje voor diezelfde kerk, en voor mijn eerste idool: Jezus. Jezus verjoeg de kooplieden uit de tempel. Het ziet ernaar uit dat de kooplieden het uiteindelijk hebben gehaald, dat het kapitalisme zegeviert. Het is een wrange pijnlijke vaststelling. Het is tragisch en het is lelijk. Ik hou van Jezus.

Ik zal dan ook geen confituurtaartjes, smossalade, everzwijnpaté, gele fluorescerende veters en bruine rum in de Sint-Annakerk kopen. Tenzij er een hele interessante promotie loopt.

Delphine Lecompte, Brugge.

Hebt u ook een brief in de pen zitten? Mail naar openvenster@humo.be of vul onderstaand formulier in:

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234