null Beeld ullstein bild via Getty Images
Beeld ullstein bild via Getty Images

BOEK★★★★☆

Met zijn intrigerende nieuwe roman ‘De morgenster’ keert Knausgard terug naar de grote romankunst

Acht volwassenen uit de omgeving van de Noorse stad Bergen kijken gebiologeerd naar een reusachtige nieuwe ster die plots aan de hemel is verschenen. Het is heet sindsdien, gloeiend heet. Wat hebben die ster en die hitte te betekenen? Zijn het goddelijke tekens die het einde der tijden aankondigen? Of signalen dat het klimaat op instorten staat?

In zijn nieuwe roman keert Karl Ove Knausgård terug naar de grote romankunst, die hij al beoefende voor hij het autobiografische pad insloeg. In de boeken van de ‘Mijn strijd’-reeks draaide alles om de Noorse succesauteur zelf: zijn worstelingen, zijn ambities, zijn schrijverschap. Thema’s die we daaruit kennen, zoals falend ouderschap, relatiecrises en alcoholisme, duiken ook in ‘De morgenster’ op, maar dan in de levens van de personages. Zo is er de literatuurprofessor Arne, die te veel drinkt. Hij moet alleen voor zijn drie kinderen zorgen omdat zijn vrouw in een psychose belandt en crasht na een dronken autorit. Zijn goede vriend Egil schiet hem te hulp. Hij is een gelovig man en ziet het vreemde verschijnsel als een teken van God. De predikant Kathrine plaatst daar vraagtekens bij, maar heeft haar handen te vol met haar huwelijkscrisis. En dan is er nog de drinkende cultuurjournalist Jostein, die overspel pleegt. Hij raakt in coma, terwijl zijn vrouw hem wanhopig probeert te laten weten dat hun zoon een zelfmoordpoging heeft gedaan.

null Beeld De Geus
Beeld De Geus

Die veelheid aan personages en zijpaden maakt het boek nogal diffuus. Samenhang schuilt er wel in terugkerende motieven. Naast de nieuwe ster duiken er voortdurend onheilspellende dieren op. Een massa krabben steekt de weg over, adders glibberen over bospaden en ratten kruipen langs de muren omhoog. Wijzen al die beesten, met de ster en de tropische warmte, op het einde der tijden? Niet voor niets komt het 15de-eeuwse ‘Augsburger Wunderzeichenbuch’ ter sprake, een geïllustreerd boek waarin vreemde natuurverschijnselen in verband worden gebracht met de Apocalyps. Evenmin is het toevallig dat de roman zowel in de originele versie als in de Nederlandse vertaling exact 666 pagina’s telt, het ‘getal van het Beest’ in de Openbaring van Johannes. Dat Bijbelboek staat in het teken van de eindstrijd tussen het goede en het kwade, waarin Christus uiteindelijk triomfeert. Ook de titel heeft een religieuze lading. De ‘morgenster’ kan verwijzen naar Lucifer, die in opstand komt tegen God, maar ook naar Christus, de brenger van het licht. De gelovige Egil interpreteert het brandende hemellichaam als een teken dat het einde der tijden is aangebroken. Volgens andere personages gaat het om een verklaarbaar natuurverschijnsel: een supernova, een ster die ergens in de melkweg nog even opvlamt voordat hij definitief opbrandt.

Er doen zich nog meer raadselachtige gebeurtenissen voor, waarbij doden ineens weer blijken te leven. De scheidslijnen tussen leven en dood, schijn en werkelijkheid, het natuurlijke en het bovennatuurlijke vervagen. Knausgård zet je zo aan het denken: kénnen we de werkelijkheid eigenlijk ooit? En wat is de rol van verbeeldingskracht en religie in het menselijke bestaan? Het prettige is: Knausgård legt geen morele kaders op. Zoveel mensen, zoveel perspectieven. Wat eerst een zwakte lijkt – de veelheid aan personages en open eindes – blijkt de kracht van dit boek te zijn. Er is ruimte voor twijfel en tegenspraak. De uiteindelijke teneur is toch onheilspellend. Klimaatverandering hangt als een zwaard van Damocles boven alle personages in dit boek.

In ‘De morgenster’ stelt Knausgård alle grote levensvragen: bestaat God, wat kunnen we weten en welke zin heeft het menselijk bestaan als de dood ons op de hielen zit? Hij overstijgt daarmee het puur persoonlijke van zijn vorige boeken. Met zijn intrigerende nieuwe roman nodigt hij ons uit te reflecteren op de tekens van deze tijd.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234