'Een leerling die in Everberg had vastgezeten voor roofmoord, zat een tijd later weer in de klas. Toen schrok ik wel.' Beeld Pieter Van Eenoge
'Een leerling die in Everberg had vastgezeten voor roofmoord, zat een tijd later weer in de klas. Toen schrok ik wel.'Beeld Pieter Van Eenoge

dossierwapens op school

‘Tien jaar geleden waren het tasers, daarna pepperspray en tegenwoordig duiken er steeds meer messen op’

Conflicten tussen jongeren worden steeds gewelddadiger, en daarbij gebruiken ze vaak messen uit de keukenla. Opvallend is hoe jong daders en slachtoffers soms zijn, zoals bij de dodelijke steekpartijen in Hemiksem en Oostkamp. Schooldirecteurs en leerlingenbegeleiders kijken er niet meer van op: ‘Op onze school heerst een straatcultuur, en voor sommigen horen daar wapens en drugs bij.’

Voor de vrienden van de 17-jarige Ismaël Salaoui uit Hemiksem kwam het steekincident uit de lucht vallen. Nog nooit hadden ze een mes gezien als ze uitgingen of in het park rondhingen.

ILIAS CHAACHOUA (21) «Soms zag je wel gasten met elkaar op de vuist gaan, dan won de sterkste en klaar. Ik had iets in de krant gelezen over die steekpartij in Oostkamp een week eerder, maar het leek ver van mijn bed, tot het vlak naast me gebeurde. Een paar weken eerder waren we met een groep vrienden naar een festival op Linkeroever gegaan – eindelijk mochten we weer feesten.»

Niemand zag aankomen wat er op 28 september zou gebeuren. Toen Ismaël Salaoui naar huis reed, werd hij van zijn brommer getrokken door de vermoedelijke dader Amir (18), en in de borst gestoken.

CHAACHOUA «Meteen na de steekpartij kreeg ik een telefoontje. Ik ben naar het station gereden, waar het was gebeurd. Er hing al een wit doek, waarachter ze Ismaël anderhalf uur lang hebben proberen te redden. Ik dacht: het komt wel goed. Anders zouden ze toch niet zo lang blijven proberen? Maar het kwam niet goed.

»Ik begrijp het niet. Waarom lopen jongeren met een mes rond? Denken ze dat ze in één of andere Amerikaanse film zitten? Of zijn ze bang dat een ander een wapen bij zich heeft en willen ze die afschrikken? Na wat er met Ismaël is gebeurd, zal het er niet op verbeteren. Meer jongeren zullen zich onveilig voelen. In mijn speech op de herdenking van Ismaël heb ik gezegd: wees alert. Dat is eigenlijk geen boodschap die je jongeren wilt geven, maar ik vrees dat de tijden veranderd zijn.»

In het Technicum de Londenstraat in Antwerpen schrikken directeurs Sarah Vriens en Toon Hermans niet van de recente incidenten. Hun leerlingen, vooral jongens, groeien niet op in villa’s met een trampoline in de achtertuin, maar komen uit de buurt en willen een vak leren, zoals carrossier, elektricien of lasser. Sinds Chantal Cauwelaers er zestien jaar geleden begon als leerlingenbegeleider, heeft ze al de vreemdste voorwerpen uit boekentassen gevist.

CHANTAL CAUWELAERS «Tien jaar geleden waren het tasers. Pepperspray heb ik ook al in beslag moeten nemen. En sinds een jaar of vijf duiken er messen op.»

TOON HERMANS «Fysiek geweld is er vaker. Er is wel elke maand een opstootje. Er waren wel messen op school, maar ze zijn gelukkig nog nooit gebruikt.»

HUMO Hoe weten jullie of leerlingen wapens bij zich hebben? Jullie mogen hen niet fouilleren.

CAUWELAERS «Nee, alleen de politie mag dat. Maar als we het vriendelijk vragen, laten ze het wel toe. Dat doen we als een leerkracht of een leerling komt melden dat hij iets verdachts heeft gezien. Bij één van de laatste incidenten had een leerkracht gemerkt dat een leerling een mes op zak had. Ik ben meteen naar de klas gegaan en heb het hem op de man af gevraagd. ‘Nee,’ zei hij, ‘kijk maar.’ En hij klopte op zijn broekzakken. Maar de leerkracht gaf me achter zijn rug een teken dat de leerling het mes in zijn sok had gestopt. Ik vroeg hem of hij zijn broekspijp even kon opstropen, en dat weigerde hij. Toen moest hij mee naar mijn bureau, maar hij zette het op een lopen. Ik ben achter hem aan gerend en zag hem iets weggooien. Na wat zoeken heb ik het lemmet gevonden. De rest van het mes – hij had het uit elkaar gehaald – had hij in een vuilnisbak gegooid.»

HUMO Wat voor een mes was het?

CAUWELAERS «Zou je zoiets een knipmes noemen? Het had een gekarteld lemmet en een scherpe punt. Je kon er iemand ernstig mee verwonden.»

HERMANS «Tijdens het tuchtgesprek bleef de leerling volhouden dat hij het ’s ochtends op straat had gevonden en had meegenomen naar school. Maar zijn huissleutels hingen nog aan het handvat, toen we dat vonden. Die wilde hij graag terug (glimlacht).

»Het was een jongen van 15 of 16, die hier nog niet lang op school zat. Ik vermoed dat hij stoer wilde doen tegenover zijn klasgenoten: ‘Kijk eens wat ik allemaal durf.’»

SARAH VRIENS «Als zoiets gebeurt, krijgt de leerling altijd een preventieve schorsing, er wordt een tuchtprocedure opgestart en we melden het incident bij het Scholenprotocol – dat is een samenwerking tussen het jeugdparket, de politie en enkele Antwerpse scholen.

»Zelfs toen zijn vader naast hem zat bij het tuchtgesprek, bleef de jongen beweren dat het niet zijn mes was. We hebben hem toen definitief van de school moeten verwijderen.»

HUMO Is dat altijd het gevolg als een leerling met een wapen wordt betrapt?

VRIENS «We bekijken het geval per geval. Eén leerling had ooit zelf een mes gemaakt in de praktijkles. Uit het tuchtgesprek bleek dat hij geen slechte bedoelingen had: ‘Ik was me gewoon aan het vervelen.’»

HUMO Kan een gevoel van onveiligheid ook een reden zijn om met een mes op zak te lopen?

CAUWELAERS «Dat denk ik wel. Dikwijls zijn het leerlingen die al problemen hebben.»

VRIENS «Op het einde van de dag zie we soms jongeren aan de schoolpoort die hier niet op school zitten. Als ik vraag wat ze komen doen, krijg ik nooit een duidelijk antwoord.»

HERMANS «Waarschijnlijk is er dan iets gebeurd op een pleintje en denken ze: die gast zit daar op school, we zullen hem eens intimideren. Aan het begin van het schooljaar zaten er twee jongens buiten op een kampeerstoeltje. Toen ik hen aansprak, waren ze zogezegd op vrienden aan het wachten. Ik heb hen gezegd dat het goed was voor één keer, maar dat ik hen in de gaten zou houden. Ik heb hen niet meer teruggezien.»

CAUWELAERS «Weten jullie nog die keer dat we van een sportdag terugkwamen? Toen we de straat achter de school inreden, kwam opeens van overal volk toegestroomd. Terwijl we uit de bus stapten, konden we de tasers horen knetteren. Niet normaal. We hebben de leerlingen toen snel de school binnengeloodst.»

HERMANS «Waarschijnlijk hadden twee leerlingen een conflict gehad tijdens de sportdag. De ene stuurt dan een WhatsAppbericht naar zijn neef. Die haalt er op zijn beurt familie bij, en op den duur staat er een hele hoop volk dat eigenlijk niet weet wat het komt doen.»

HUMO Op jongens van 14 of 15 moet zoiets indruk maken.

CAUWELAERS «Zeker. We hebben hier ooit een heel brave jongen gehad, met wie er nooit problemen waren, die volgens zijn leerkracht een groot mes in zijn tas had zitten. Toen ik hem bij me riep, zei hij: ‘Mevrouw, ik ben heel bang in Antwerpen.’ De terreuraanslagen in Brussel waren net gepleegd en hij zat pas op kot in Antwerpen. Om zich veilig te voelen had hij van thuis een mes meegenomen. Hij wilde zichzelf beschermen. Ik heb toen heel lang op hem ingepraat.»

HERMANS «Hij moest begrijpen dat hij vooral zichzelf in gevaar bracht. Zo’n mes is snel afgepakt, en dan kun je met je eigen wapen bedreigd of beroofd worden.»

Chantal Cauwelaers: ‘De politie is overbevraagd en heeft liever dat we zelf onze problemen oplossen.’ Beeld Wim Van Cappellen
Chantal Cauwelaers: ‘De politie is overbevraagd en heeft liever dat we zelf onze problemen oplossen.’Beeld Wim Van Cappellen

SHOPPEN OP HET WEB

‘Als het over het bezit en gebruik van messen en andere wapens bij jongeren gaat, varen we tot op zekere hoogte blind,’ zegt Stefaan Pleysier, jeugdcriminoloog aan de KU Leuven.

STEFAAN PLEYSIER «Het JeugdOnderzoeksPlatform ondervraagt om de vijf jaar een groep jongeren tussen 14 en 25 jaar. In 2018 had 6 procent al eens een wapen op zak gehad, zoals een mes, een boksbeugel, een ketting of een vuurwapen. Tussen 2005 en 2013 was dat tussen 2 en 4 procent. 2018 was wel het eerste jaar waarin we voorbeelden van wapens gaven. Misschien zagen ze een mes vroeger niet als wapen.»

De federale politie registreerde in 2020 648 steekpartijen, waarbij in 53 gevallen een minderjarige verdachte betrokken was. 59 minderjarigen werden bij een controle betrapt op het illegale bezit van een spring- of valmes met slot. Voorts werden er 46 gesnapt met een ‘snijdend of hakkend voorwerp’, 23 met een vlindermes, 14 met een steekvoorwerp, 6 met een cuttermes en 7 met een dolk. In 2019 hadden twee minderjarigen zelfs een degen of een sabel bij zich.

Roeland Vasseur heeft tien jaar als substituut-procureur gewerkt bij de jeugdsectie van de rechtbank van West-Vlaanderen, afdeling Brugge.

ROELAND VASSEUR «Ik ben begonnen met jeugdzaken in 2010. Als een minderjarige toen bierbakken had gestolen uit een scoutslokaal of een ander zijn lunchgeld had afgetroggeld, dan was dat al heel wat. Nu zijn dat faits divers. Vandaag bezondigt een – weliswaar relatief klein – deel van de jongeren tussen 15 en 20 jaar zich aan zware geweldsdelicten. Bij hen is de schroom om wapens te gebruiken kleiner dan vroeger.»

HUMO Wapens zoals messen?

VASSEUR «De meeste messen zijn vrij verkrijgbaar. Iedereen kan een keukenmes bij zich hebben.»

HUMO Is dat altijd strafbaar?

VASSEUR «Wat onder de categorie verboden wapens valt, is altijd strafbaar, of je het nu bij je hebt op straat, of in je slaapkamer hebt liggen. Dat zijn bijvoorbeeld boksbeugels, nunchaku’s – twee stokken met een ketting ertussen – telescopische matrakken, spring- en valmessen met slot, vlindermessen, tasers en pepperspray. Die kun je niet zomaar in een winkel kopen, maar jongeren vinden op het dark web (websites die niet te vinden zijn met gewone zoekmachines, red.) alles wat ze willen, van verboden wapens tot drugs.»

HUMO Maar met een zakmes op straat lopen is niet verboden?

VASSEUR «Het bezit van een zakmes is niet strafbaar, maar als de politie je ermee betrapt bij een routinecontrole, kun je maar beter een goede uitleg hebben. Een scoutsleider die op weg naar huis zijn zakmes in zijn hemd heeft zitten, zal geen problemen krijgen, maar wel de jongere die een andere jongere na schooltijd opwacht om hem met een zakmes te bedreigen. Ben je een kok en heb je een set keukenmessen op de achterbank liggen, dan ben je niet strafbaar, maar heb je een keukenmes op zak als je ’s nachts in de Overpoortstraat in Gent rondloopt, dan beschouwt de politie het doorgaans als verboden wapendracht.

»Jongeren die vertrouwd zijn met het strafsysteem, zeggen dan: ‘Ik heb dat mes nodig voor de praktijkles op school.’ Dat soort excuses horen we vaak.»

Ludovic Beuselinck: ‘De sociale media maken het nog erger: binnen de kortste keren is de groep betrokkenen vertienvou­digd en staat er opeens vijftig man aan de schoolpoort.’ Beeld Wim Van Cappellen
Ludovic Beuselinck: ‘De sociale media maken het nog erger: binnen de kortste keren is de groep betrokkenen vertienvou­digd en staat er opeens vijftig man aan de schoolpoort.’Beeld Wim Van Cappellen

DEALEN EN RIPPEN

Vier dagen vóór Ismaël werd neergestoken in Hemiksem, was er al een dodelijk steekincident in Oostkamp. Daar bezweek de 15-jarige Milan Meert aan een messteek die zou zijn toegediend door een verdachte van amper 19. Achteraf bleek het wellicht te gaan om een uit de hand gelopen confrontatie in het drugsmilieu.

VASSEUR «We zien al langer dat ook minderjarigen cannabis gebruiken en verkopen. Ripdeals, waarbij de koper of de verkoper van zijn geld en drugs wordt beroofd, komen steeds vaker voor. Er heerst tegenwoordig een groot wantrouwen tussen kopers en verkopers, zo krijg je een opbod aan wapens en geweld. En als er in het drugsmilieu rekeningen openstaan, dan worden die weleens vereffend.»

HUMO Voor een paar 100 euro aan cannabis?

VASSEUR «Zelfs voor minder. Een paar jaar geleden had ik een zaak rond een paar flessen lean. Dat is een zelfgebrouwen roesmiddel op basis van hoestsiroop waar codeïne in zit, het is zeer populair bij de jeugd. Twee groepen jongeren wilden een deal afhandelen, maar het wantrouwen was zo groot dat één van de verkopers een mes had meegebracht. Hij heeft een koper in het been gestoken, en een paar uur later heeft de clan van de kopers met onder andere een mes en een machete een raid uitgevoerd op de woning waarin de dader zich bevond. Als bij wonder zijn er toen geen doden gevallen. Ik moet er wel bij zeggen dat die jongens al behoorlijk diep in het criminele milieu zaten.»

Advocate Nadine De Wolf is sectiehoofd jeugdrecht aan de balie van de provincie Antwerpen.

NADINE DE WOLF «De afgelopen maanden zijn er een aantal jongeren begeleid bij politieverhoren, waarbij telkens sprake was van het bezit van een mes. Wat me opvalt in die dossiers, is dat ze tegen elkaar zitten op te scheppen: ‘Pas maar op, of ik breng morgen een mes mee.’ Zelfs jongere kinderen, die worden gepest door oudere jongeren en zich stoer willen voordoen door een mes mee te nemen. Je kunt niet zeggen dat het altijd jongens zijn van wie je het ziet aankomen. Wanneer brave jongens zich in een hoek gedrongen voelen en zich willen verdedigen, kan het snel uit de hand lopen: één keer uithalen met een mes, en je bent een dader in plaats van een slachtoffer.

»Het beperkt zich trouwens niet tot jongens: ook meisjes durven een keukenmes op zak te hebben, bijvoorbeeld omdat ze ’s avonds laat terug naar huis moeten na een feestje. Zeker sinds de moord op Julie Van Espen redeneren ze: ‘Als ik een mes bij me heb, kan me niks gebeuren.’ Het zou onverstandig zijn dat onveiligheidsgevoel bij jongeren te negeren.»


Toon Hermans: ‘We hebben meer oren, ogen en handen nodig in de klas. De helft van de tijd zijn we bezig met opvoeden, kalmeren en conflicten oplossen.’ Beeld Wim Van Cappellen
Toon Hermans: ‘We hebben meer oren, ogen en handen nodig in de klas. De helft van de tijd zijn we bezig met opvoeden, kalmeren en conflicten oplossen.’Beeld Wim Van Cappellen

MES OP DE KAST

Ludovic Beuselinck is al acht jaar prefect aan het Antwerpse Sint-Norbertusinstituut.

LUDOVIC BEUSELINCK «Af en toe duikt er een mes op. Dan komt een leerling me zeggen: ‘Meneer, je hebt het niet van mij, maar misschien moet je toch eens in die gast zijn boekentas kijken.’ Bijna altijd gaat het om leerlingen uit de eerste graad. Dat verwondert me niet: ze zijn nog jong en onervaren. Ze hebben ruzie met een jongen of een meisje, voelen zich onzeker en zijn bang dat ze in hun eentje tegenover de vrienden van de andere komen te staan. Wat doe je als je jezelf wilt verdedigen? Dan neem je iets scherps mee. Dat kan een scherp geslepen potlood zijn, maar net zo goed een grote schaar of een keukenmes. Bij leerlingen in de tweede en derde graad komt het veel minder vaak voor. Zij weten dat ze altijd bij ons terechtkunnen, als ze een probleem niet zelf kunnen oplossen.

»Ik moet zo ongeveer wel een keer per maand illegale wapendracht melden bij het Scholenprotocol, maar er is niet altijd sprake van een dreiging. Soms zegt een leerling: ‘Ik heb dat altijd bij me.’ Zware agressie, waarbij iemand wild met een mes om zich heen zwaait, hebben we nog maar één keer meegemaakt. We hebben geprobeerd die leerling te kalmeren en de politie gebeld.»

HUMO Wat is dan de aanleiding om zo woest te worden?

BEUSELINCK «Vroeger daagden ze elkaar uit door te schelden: leerling A zei iets over de moeder van leerling B, en dan werd die natuurlijk boos. Daar kon ik nog in komen. Maar nu is één verkeerde blik al genoeg om de volgende dag iets scherps mee te brengen naar school.»

HUMO De lontjes zijn korter dan vroeger?

BEUSELINCK «Ja, en de sociale media maken het nog erger: online gaan ze volledig loos, en binnen de kortste keren is de groep betrokkenen vertienvoudigd. Dan staat er opeens vijftig man aan de schoolpoort, die eigenlijk niets met het conflict te maken hebben, maar ze ruiken hun kans om iemand op z’n gezicht te slaan. Gelukkig zijn er altijd wel leerlingen die me een bericht sturen: ‘Meneer, dat komt hier niet goed met die ruzie.’ Dan weet ik dat ik de ene leerling wat langer op school moet houden en de andere wat vroeger naar huis moet sturen, om een confrontatie te vermijden.»

HUMO Zijn leerlingen soms bang om na schooltijd de straat op te gaan?

BEUSELINCK «In hun eigen buurt niet. Hooguit lopen ze een blokje om als er iets is gebeurd en ze de anderen niet tegen het lijf willen lopen.

»Soms speelt ook een gebrek aan opvoeding mee. Ze hebben nooit geleerd hoe met conflictsituaties om te gaan. Hun ouders reageren bij conflicten op krek dezelfde manier. Ze kunnen thuis niet terecht met hun problemen, dus zijn ze op zichzelf aangewezen. Het duurt even voor ze merken dat wij ruzies oplossen door met elkaar te praten, maar op den duur doen ze het ook. Ik zeg vaak tegen mijn collega-leerlingenbegeleider: ‘Eigenlijk zijn wij hun vervangmama en -papa.’»

HUMO Hoe reageren de ouders als ze op het matje worden geroepen omdat zoon of dochter met een wapen is betrapt?

BEUSELINCK «We praten elk incident grondig door met de leerling, de leerkrachten en de ouders. Vorig jaar had een jongen van 13 een lang keukenmes meegebracht naar school. Toen we hem vroegen waarom, zei hij alleen: ‘Ik heb dat gewoon bij me.’ Meer kwam er niet uit. Hij begreep echt niet wat je met zo’n mes kunt aanrichten. Ik heb het zelfs even naast me gehouden, zodat hij zag dat je er iemand mee kunt doorboren. Maar ik zag aan zijn ogen dat hij niet dacht: oei, dat zou wel erg zijn.

»Zijn mama viel uit de lucht toen we haar belden, maar ze schrok er niet van dat haar zoon iets doms had gedaan. Het was niet de eerste keer. Die vrouw zat met de handen in het haar: al sinds de lagere school weet ze dat haar zoon niet kan wat andere kinderen kunnen, waardoor hij gefrustreerd en boos rondloopt. Achteraf zei ze dat ze alle keukenmessen voortaan boven op de kast bewaarde. Ik begrijp wel dat ze een oplossing zocht, maar het heeft geen zin om alle messen in huis te verstoppen. We hebben die jongen uiteindelijk van school moeten sturen. Als zo iemand geen graten ziet in zijn eigen gedrag, is het gevaar te groot dat hij het opnieuw zal doen.

»Ik weet zeker dat wel meer scholen met messen te maken krijgen, maar ze zwijgen er liever over, omdat ze bang zijn voor hun reputatie. Waarom zou je dat doen? Er is veel agressie in de maatschappij, en die komt ook de school binnen. Wij hebben een maatschappelijke taak: we moeten onze leerlingen niet alleen opleiden, maar er ook voor zorgen dat ze niet in de goot belanden, zelfs al hebben ze thuis geen veilig nest. Als we het geweld niet aanpakken, eindigen ze in de criminaliteit en verpesten ze hun leven en dat van anderen. Om dat te voorkomen kunnen we alle hulp gebruiken.»

HUMO Staat er over een paar jaar een metaaldetector aan de schoolpoort?

BEUSELINCK «Dat heeft geen zin. Laat leerlingen voelen dat ze hier thuis zijn, dat ze hier veilig zijn. Dan heb je geen metaaldetector nodig. Anders zeg je ze: ik vertrouw je niet. Je zult ook nooit alles kunnen controleren. Je kunt niet elk incident voorkomen. Daar moet de maatschappij mee leren leven.»


Sarah Vriens: ‘Als de politie over de vloer komt, laten ze duidelijk merken dat ze niet begrijpen waarom we nog tijd in die jongens investeren.’ Beeld Wim Van Cappellen
Sarah Vriens: ‘Als de politie over de vloer komt, laten ze duidelijk merken dat ze niet begrijpen waarom we nog tijd in die jongens investeren.’Beeld Wim Van Cappellen

TIKKENDE TIJDBOM

Ook aan het Technicum de Londenstraat in Antwerpen weten ze dat je de agressie niet buiten de schoolmuren kunt houden.

CAUWELAERS «Op onze school heerst een straatcultuur, en voor sommigen horen daar wapens en drugs bij.»

VRIENS «Ik wil zeker geen steen werpen naar onze OKAN-leerlingen (Onthaalklas voor Anderstalige Nieuwkomers, red.). De meesten zijn fantastische jongens die erg gemotiveerd zijn, maar sommigen komen uit een oorlogsgebied of hebben op straat geleefd. We hebben geen idee wat ze daar hebben gezien of hoe ze hebben weten te overleven. Voor sommigen is een mes bijna een kleinigheid.»

HERMANS «Een Somalische jongen vertelde me hoe ze in zijn thuisland mensen doodschieten voor een weddenschap: ‘Zie je die man op die stoel? Ik wed voor 50 euro dat hij naar links valt als ik hem neerschiet.’ Dat was een heel lieve jongen, maar ik kan me voorstellen dat hij niet onder de indruk is als iemand een mes meebrengt naar school.

»Soms zijn ouders evenmin onder de indruk. De vader van de jongen die zijn huissleutels aan zijn mes had hangen, heeft de oorlog in Tsjetsjenië meegemaakt.»

VRIENS «Ik had hier eens een papa op gesprek van wie de zoon was betrapt met een boksbeugel. De man zag het probleem niet: de beugel was van zijn broer en zijn zoon had er niks slechts mee bedoeld. Na het gesprek vroeg hij: ‘Mag ik nu die boksbeugel terug?’»

HUMO Wat doen jullie met de wapens die jullie in beslag hebben genomen?

CAUWELAERS «Ofwel geven we ze met de politie mee, ofwel belanden ze hier in een lade.»

HERMANS «Vorig jaar heb ik mijn bureau opgeruimd en heb ik de hele handel meegegeven met het oud ijzer (lacht).

»Het klopt wel dat ouders soms één en ander verzwijgen of hun kind te allen prijze verdedigen. Om geen gezichtsverlies te lijden, denk ik. Soms vraag ik me af of de leerling thuis toch geen pak rammel krijgt.»

VRIENS «We zien ook veel huilende moeders. Soms zijn ze radeloos en bang van hun eigen kind. Een alleenstaande mama met een zoon van 14 zei zelf dat ze hem eigenlijk in huis moet houden, maar soms niet anders durft dan hem buiten te laten. Die jongen had in de gesloten instelling van Everberg gezeten, en na een paar maanden stond hij hier terug. Zonder extra ondersteuning is zo iemand een tikkende tijdbom.»

HERMANS «Soms heb ik het gevoel dat we een uitwisselingsproject hebben met Everberg. Die jongens vertellen ons niet waarom ze daar hebben gezeten. Eén van hen had vastgezeten voor roofmoord. Toen ik hem een tijd later weer in de klas zag zitten, schrok ik wel. Als zo iemand boos wordt, dan weet ik toch graag wat hij al op z’n kerfstok heeft. Maar ik wil hem graag hier hebben: wij kunnen hem aan een diploma helpen, een stageplaats en een job. Het is zijn enige kans om nog ergens te raken in het leven.»

HUMO Voelen jullie je nooit onveilig?

HERMANS (beslist) «Nee.»

CAUWELAERS «Soms schrik ik toch wel. Zie je die deur achter je? Dat glas heeft een leerling er eens uit geklopt, terwijl ik ernaast stond. Nu zit er veiligheidsglas in.»

VRIENS «Als een leerkracht aangeeft dat hij zich onveilig voelt, dan sturen we de leerling van school. Een leerkracht mag zich nooit bedreigd voelen.

»Dit is mijn zesde jaar hier op school. Vorig jaar is voor het eerst een leerling in volle razernij op me afgevlogen. Andere leerlingen zijn meteen tussenbeide gekomen.»

HERMANS «Bij fysieke conflicten trekken een aantal jongens zelf meteen de vechters uit elkaar en duwen ze hen elk naar een andere hoek van het lokaal.»

HUMO Als één van hen op zo’n moment een mes bij zich heeft, kan het snel escaleren.

VRIENS «Daarvoor hoeven ze niks mee te brengen. In de praktijkklassen liggen er genoeg scherpe voorwerpen. We hebben hen een keer een kerstboom uit metaal laten maken. Achteraf dachten we: misschien moeten we die punt iets minder scherp maken (lacht)

HERMANS «Ik had onlangs een debat met minister Weyts. Ik heb hem gezegd: ‘Meer loon hoeven we niet. Het enige wat we willen, zijn meer collega’s.’ We hebben meer oren, ogen en handen nodig in de klas. Nu zijn we de helft van de tijd bezig met opvoeden, regels aanleren, kalmeren en conflicten oplossen.»

HUMO Bellen jullie soms de politie om iedereen grondig te laten fouilleren?

CAUWELAERS «Zelden. De politie is overbevraagd en heeft liever dat we zelf onze problemen oplossen.»

HERMANS «Je mag niet onderschatten hoe slecht de band tussen onze leerlingen en de politie is. Ze haten de agenten.»

VRIENS «En dat is vaak wederzijds. Als de politie over de vloer komt, laten ze merken dat ze niet begrijpen waarom we nog tijd in die jongens investeren.»

HERMANS «Dan is het niet verwonderlijk dat ze zelf voor hun bescherming en die van hun vrienden en familie instaan.

»Het klopt wat Chantal zegt: de straatcultuur komt hier binnen op school. Maar daar zitten ook goeie dingen bij. Ze zullen elkaar bijvoorbeeld nooit verklikken: niks zo erg als een snitch (klikspaan, red.). En ze delen alles: een zak chips eet je nooit alleen leeg, maar laat je rondgaan in de groep, zelfs al is het corona (lacht). Ook dat is straatcultuur.

»Wij maken hier het verschil. Bij twee van de drie jongens slagen we erin hen aan een diploma te helpen, de derde haakt ergens onderweg af. Dan is het een dubbeltje op z’n kant: ofwel gaat hij met pizza’s rondrijden, ofwel met zakjes coke.»

VRIENS «Wij doen dit echt graag. Een paar jaar geleden kreeg ik het aanbod om adjunct-directeur te worden op een aso-school. Ik heb zelfs deelgenomen aan een paar vergaderingen, maar ik heb afgehaakt toen ze gingen discussiëren over: laten we felgekleurde nagellak toe op school? Nee, dat is niks voor mij.»

GEWELD UITLOKKEN

Hoe ziet de toekomst eruit? Daarvoor wordt angstvallig naar Nederland gekeken, waar mesincidenten onder jongeren al langer het nieuws halen.

MARIJKE DROGT (Nederlandse criminologe) «Steekpartijen staan enorm in de aandacht in Nederland. We zijn geneigd patronen te herkennen uit andere landen. Wij hier kijken dan naar het messengeweld in Londen en Chicago, en nu kijken jullie in België kennelijk naar ons. Maar ik vind het toch riskant om te denken: shit, eerst waren Londen en Amsterdam aan de beurt, nu is het aan ons. Al is jullie bezorgdheid zeker terecht.»

HUMO De Nederlandse overheid bestrijdt het messengeweld onder jongeren met actieplannen en campagnes. Zo was er net nog de ‘Drop je knife, doe wat met je life’-campagne: jongeren konden anoniem en straffeloos hun wapen inleveren.

DROGT «Die slogan vond ik heel misplaatst: de overheid moet niet de taal van de straat gaan spreken. Bovendien ga je er dan van uit dat de wapenbezitters allemaal straattaal spreken. Dat weten we helemaal niet. Het enige wat we met zekerheid weten, is dat geweld nieuw geweld uitlokt.

»Maar helemaal nutteloos vind ik zo’n nationale messencampagne niet. Misschien zet het alle ouders, ook de brave burgers, aan om eens met hun kind over messen te praten. Dat kan natuurlijk nooit kwaad.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234