null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

doe het duurzaamvoeding

‘Of je fruit nu uit België of Zuid-Afrika komt, dat maakt voor je klimaatafdruk weinig uit.’

Na Glasgow heeft ook u wellicht knarsetandend geconcludeerd: we zullen het maar weer allemaal zelf doen. Humo schiet u klimaatvriendelijk te hulp met ‘Doe het duurzaam’, een veelzijdig vijfluik met tips voor een krimpende klimaatimpact. Hoe zit dat met energiezuinig wonen, ethisch beleggen, klimaatneutraal reizen en propere kledij? Als voorgerecht: de impact van voeding op het klimaat. ‘Binnenkort maken we melk en eieren in het labo. Zónder vervuilende dieren’

Het ontbijt van schrijver dezes komt uit alle hoeken van de planeet. In de fruitsla zit kiwi uit Nieuw-Zeeland, naast het spiegelei ligt een avocado uit Zuid-Amerika. Dat kan onmogelijk goed nieuws zijn voor onze tere planeet.

PIETER BOUSSEMAERE (docent klimaatgeschiedenis, VIVES Brugge) «Verrassend genoeg zijn de klimaatkilometers van ons eten niet erg belangrijk in het grote plaatje. Van de totale uitstoot van het economische proces rond voeding is minder dan 10 procent afkomstig van transport.

»Het is in sommige gevallen zelfs beter om voedsel uit verre landen te eten dan producten van dicht bij huis. Tomaten worden in België geteeld in energieverslindende serres, terwijl ze in Zuid-Europa geen kassen nodig hebben. Appels eten die met vrachtschepen uit Zuid-Afrika komen, heeft mogelijk een kleinere impact dan tijdens de lente- en vroege zomermaanden Belgische appels kopen, want dat fruit heeft maandenlang in de diepvries gezeten. De teelt en bewaring zijn steevast de grootste energievreters: die Afrikaanse appels leggen dan wel vele kilometers af, maar ze zijn op dat moment net geoogst, en door de enorme volumes is de klimaatimpact van vervoer per vrachtschip erg beperkt. Pas wanneer voeding met het vliegtuig naar hier komt, wordt het lastig. Maar gemiddeld maken voedselkilometers minder dan 1 procent van je persoonlijke klimaatimpact uit.»

HUMO Is het kopen van lokale producten dan overroepen?

BOUSSEMAERE «Lokaal kopen bij hoevewinkels of boerenmarkten is altijd een goed idee. De milieu- en klimaatimpact zijn niet per se lager, maar je zorgt wel voor een eerlijke betaling van de boeren. Met die centen kunnen ze hun productie verder verduurzamen. De prijsdruk die boeren ervaren in het huidige systeem – 70 procent van de Belgische detailhandel is in handen van drie grote spelers – dwingt hen vaak om de weg van de schaalvergroting te kiezen, ten nadele van een duurzame landbouw.»

HUMO Wat met voedselverspilling?

BOUSSEMAERE «Ook verspilling is een relatief kleine factor in het grote plaatje. Je leest weleens dat wereldwijd een derde van het voedsel verspild wordt: met het verspilde eten in Europa zou je tweehonderd miljoen mensen kunnen voeden. Maar achter die tonnen voedsel gaan vooral de zogenaamde nevenstromen schuil: pitten, schillen, botten, graten, enzovoort. Die vertegenwoordigen in Vlaanderen 74 procent van het totale voedselverlies. Vlaanderen is bovendien erg goed in het recycleren van die stromen, waarvan we bijvoorbeeld veevoeder maken. Dat betekent niet dat we ons geen zorgen hoeven te maken over voedselverspilling – alleen al op ethisch vlak is het problematisch, gezien de wereldwijde honger – maar in de strijd tegen de klimaatopwarming is het in West-Europa niet de essentie van de zaak.

»De stelregel is om vooral te letten op wát je eet, niet wanneer je het eet of waar het precies vandaan komt. Terwijl vervoer slechts een klein deel uitmaakt van de uitstoot van onze voeding, is de productie ervan goed voor 80 procent van de broeikasgassen. Dáár moet onze focus liggen.»

‘Binnenkort maken we melk en eieren in het labo. Zónder vervuilende dieren’ Beeld Getty Images/Image Source
‘Binnenkort maken we melk en eieren in het labo. Zónder vervuilende dieren’Beeld Getty Images/Image Source

HUMO Wat schrapt de klimaatbewuste bourgondiër beter uit het dieet?

BOUSSEMAERE «Plantaardige eiwitrijke producten zoals peulvruchten en granen belasten het klimaat het minst. Voorts is het eenvoudig: het gros van de uitstoot komt van herkauwers. Je hoort weleens dat vlees in het algemeen het probleem is, en soms ook vis en zuivel. Op sommige vlakken houdt dat steek – denk aan de impact op het milieu, op biodiversiteit, op dierenleed – maar voor het klimaat zit het probleem vooral bij runds- en lamsvlees.»

HUMO Hoezo?

BOUSSEMAERE «Herkauwers zijn een klimaatbom omdat ze meerdere magen hebben. Om eten te verwerken, zijn microben nodig: dat is ook bij ons zo. Het verschil met een menselijke maag is dat er in de laatste magen van runderen nauwelijks zuurstof aanwezig is. De microben maken daardoor geen koolstof aan, maar methaan. Dat is als broeikasgas zo’n dertig keer krachtiger dan CO2. Daardoor hebben vooral boeren van koeien zo’n enorme impact. Niet hun winden dus: die staan maar in voor 5 procent van de methaanuitstoot van een koe.»

HUMO Minder rundsvlees eten wordt een enorme uitdaging. De vleesconsumptie neemt wereldwijd net toe.

BOUSSEMAERE «Inderdaad. Een vliegreis kunnen we al eens overslaan voor het klimaat, maar we moeten wel allemaal eten. En aangezien de bevolking groeit, moeten we er de komende jaren in slagen om de broeikasgassen omlaag te krijgen terwijl we net méér voedsel produceren. Boeren moeten elk jaar 80 miljoen extra monden voeden en worden zélf dikwijls getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering. Bovendien geldt wereldwijd dat hoe meer centen mensen hebben, hoe vaker ze vlees eten. En de gemiddelde welvaart zal de komende jaren alleen maar toenemen.»

HUMO Hoeveel invloed heeft het schrappen van rundsvlees op onze uitstoot?

BOUSSEMAERE «Voeding staat in voor ongeveer 18 procent van de uitstoot van de gemiddelde Vlaming. Wie runds- en schapenvlees schrapt, verkleint zijn persoonlijke klimaatafdruk met 3 à 4 procent. In het algemeen kan een gezin zo’n 6 tot 9 procent van zijn klimaatimpact wegknabbelen met een aangepast dieet. Dat is ongeveer de helft van de vermindering in uitstoot die je kunt bereiken door elektrisch te gaan rijden.»

HUMO Dat is niet motiverend, want voor veel mensen is vlees schrappen ingrijpender dan een andere wagen.

BOUSSEMAERE «Dat klopt, maar naast het klimaat spelen heel wat andere zaken mee. Rundsvlees schrappen heeft positieve effecten voor landgebruik, stikstof in de grond, waterverspilling, dierenleed... én je eigen lichaam, want te veel rood vlees eten verhoogt de kans op darmkanker, diabetes, hart- en vaatziekten en beroerten. Uit psychologisch onderzoek blijkt dat mensen doorgaans niet vegetarisch worden voor het klimaat, maar uit bekommernis voor dieren en hun eigen gezondheid.»

HUMO Volgens een recente bevraging is slechts 12 procent van de Vlamingen vegetariër of flexitariër.

BOUSSEMAERE «Dat is nog altijd niet veel. Bemoedigend is wel dat 79 procent van de Amerikaanse millennials al één tot twee keer per week plantaardige vleesvervangers eet. In Europa wordt al tien jaar steeds minder rundsvlees gegeten. Mensen beginnen het stilaan te begrijpen.»

HUMO Wanneer zullen we dan massaal van spijs veranderen?

BOUSSEMAERE «Dat zal pas gebeuren als de alternatieven voor klassiek vlees gevoelig verbeteren. We staan aan het begin van een voedselrevolutie: als alles loopt zoals verwacht, moet het klimaatprobleem rond voedselproductie min of meer opgelost zijn tegen 2050.»

HUMO Hoezo?

BOUSSEMAERE «We kennen enerzijds de plantaardige alternatieven voor vlees: die sector groeit nog steeds. Anderzijds zijn er twee new kids on the block: kweekvlees, dat we in labo’s kweken op basis van stamcellen, en precisiefermentatie. Die laatste techniek zal onze kijk op dierlijke producten volledig veranderen.»

HUMO Hoe werkt het?

BOUSSEMAERE «Wetenschappers hebben geleerd microben te domesticeren. Net zoals we duizenden jaren geleden honden, paarden en andere dieren hebben getemd, doen we dat nu met organismen op microbiologisch niveau. Het is de tweede domesticatierevolutie.

»Een koe maakt melk doordat microben in de pens eerst gras afbreken tot verschillende componenten. Daarna stellen andere micro-organismen die bestanddelen samen tot melk in de uier. Als je die microben uit de koe haalt en ze exact hetzelfde laat doen in een proefbuis, kun je koemelk maken zonder koe. Specialisten zeggen dat we straks alles zullen kunnen namaken wat we willen, zolang een dier het in de echte wereld ook produceert.

»Volgens analisten zal de alternatieve vleessector in 2035 11 tot 22 procent van de volledige vlees-, vis- en zuivelindustrie vertegenwoordigen. Een gigantische sprong op zo’n korte tijd, en het gaat dan vooral om producten van precisiefermentatie. Daardoor zal ook de vlees- en zuivelverkoop in Europa en de VS vanaf 2025 beginnen te dalen.»

HUMO Of die alternatieven doorbreken, zal uiteindelijk bepaald worden door de prijs én de smaak. Zijn ze écht vergelijkbaar met vlees en eieren?

BOUSSEMAERE «Ze zijn zeer goedkoop. Dat maakt me net zo hoopvol. Door de prijs zouden de producten snel marktdisruptief moeten werken.

»Wat de feel van het vlees betreft, is er voor sommige producten nog wat werk. Gehakt kunnen we al goed namaken, een échte steak nog niet. Maar dat we het ooit zullen kunnen, staat buiten kijf.

»Precisiefermentatie stelt wetenschappers in staat om producten vrijwel grenzeloos aan te passen tot het gewenste resultaat bereikt is. Nu al produceren labo’s perfect normaal eiwit en eigeel. Net als andere dierlijke producten, zoals kaas en leer. Het verandert álles: het vermindert dierenleed, maar is ook goed nieuws voor landgebruik, milieuwinsten en waterverspilling. In het vlees zitten niet langer antibiotica en hormonen. We kunnen met de nieuwe technologie vijf keer meer melk halen uit één hectare gras dan met een koe. Koeien, kippen en varkens zullen altijd blijven bestaan. Maar vandaag leven er 850 miljoen varkens, 1,25 miljard schapen, 1,5 miljard koeien en 26 miljard kippen op onze planeet: als we binnen enkele decennia 70 of 80 procent van die veestapel kunnen weghalen, zijn we er.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234