null Beeld Urzsula Soltys
Beeld Urzsula Soltys

BOEK★★★★½

Ian McEwan gunt zichzelf riant veel speelruimte in ‘Lessen’, waardoor je je makkelijk hecht aan het hoofdpersonage en al snel verknocht raakt aan het boek

Joachim Stoop

De term ‘magnum opus’ dekt in het geval van de nieuwe Ian McEwan de lading. In ‘Lessen’, zijn achttiende en met 576 bladzijden veruit zijn dikste roman tot dusver, portretteert Ian McEwan één mensenleven, dat zich afspeelt tussen 1948 (zijn eigen geboortejaar) en vandaag. De meester van de bondigheid heeft zich tijdens de lockdown kennelijk laten gaan en zich voor één keer gewaagd aan breedvoerige epiek. Zijn sterktes blijven ook in die vertelstijl overeind.

In de openingsscène maken we kennis met het hoofdpersonage Roland Baines. Het is 1986, en de politie ondervraagt hem over de verdwijning van zijn vrouw Alissa. Roland houdt vol dat ze hem en hun zoontje heeft verlaten omdat ze tot dan het verkeerde leven had geleid, zoals ze in een afscheidsbriefje heeft geschreven. De schok van die gebeurtenis werpt Roland terug naar een traumatische episode tijdens zijn jeugd. Als 11-jarige werd hij verleid door zijn pianolerares. McEwan geeft die manipulatieve verhouding haarscherp weer, hij maakt het diepe ongemak invoelbaar en doseert prachtig het groeiende besef van zijn hoofdpersonage dat het voorval een grote invloed heeft gehad op zijn geest en zijn liefdesleven.

Het is maar één van de vele scènes waarin McEwan aangeeft hoe het samenspel van wil, toeval, tijd en geheugen de levenswandel van een mens bepaalt. Hebben we ons lot in eigen handen, of zijn we niet meer dan een speelbal van gebeurtenissen? Roland Baines was niet geworden wie hij is als zich tijdens zijn leven niet de Koude Oorlog, de sixties, de Suez- en Cubacrisis, Tsjernobyl, de Brexit, de klimaatverandering en het coronavirus hadden voorgedaan.

null Beeld De Harmonie
Beeld De Harmonie

Er zijn natuurlijk overeenkomsten tussen de romancier en zijn hoofdpersonage te vinden, maar toch beschouwt McEwan zijn nieuwste roman als zijn antimemoir: de gefaalde schrijver Roland leidt een leven dat Ian had kunnen leiden als de stenen in de rivier een beetje anders hadden gelegen. McEwan-fans die warme rillingen kregen bij de openingsscène van ‘Ziek van liefde’, komen in ‘Lessen’ opnieuw aan hun trekken. Ook deze roman bevat voldoende scènes die onnavolgbaar knap geconstrueerd zijn. Het is bevreemdend om, in het moedeloos makende jaar 2023, zijn beschrijving te lezen van de euforie bij de val van de Berlijnse Muur en het the sky is the limit-gevoel van de jaren 90.

De opheldering van Alissa’s verdwijning vormt het middendeel van het boek. Daarna wordt de lezer mee oud met Roland. Zijn gedachtekronkels doen soms denken aan hippiegitaristen die niet konden stoppen met jammen. Hoe geweldig de voormalige Booker Prize-winnaar ook soleert, hij verwijdert zich soms te ver van de melodie. Dat compenseert hij gelukkig in het sublieme slotakkoord, waarin hij Roland weemoedig en wanhopig laat terugblikken op zijn leven en op de wereld, en hoe die tijdens zijn leven veranderd is.

‘Lessen’ loopt over van het schrijfplezier. De auteur gunt zichzelf riant veel speelruimte, waardoor je je makkelijk hecht aan het hoofdpersonage en al snel verknocht raakt aan het boek. De conclusie van ‘Lessen’ luidt dat er in het leven geen lessen te trekken zijn. Maar de lezer leert dat de kampioen van de halflange afstand op zijn oude dag met verve een marathon volbrengt.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234