null Beeld Jeroen Los
Beeld Jeroen Los

De 7 HoofdzondenVladimir Poetin

De 7 Hoofdzonden van de jarige Vladimir Poetin: ‘Hij is zo rijk dat het geen zin meer heeft zijn geld te tellen. Hij weet het zelf wellicht niet’

‘Hij is nog altijd dat iele jongetje dat keer op keer werd afgetuigd door grotere jongens en op judo ging op zich te kunnen verdedigen.’ We zouden niets liever doen dan Vladimir Poetin op zijn 70ste verjaardag verrassen met een nieuwe zwarte judoband en die strak, strák, héél strak rond zijn middel binden, maar een ‘conflict’ in Oekraïne houdt ons helaas uit elkaar. Daarom verblijden we de o zo transparante leider met een duik in zijn privéleven, opgesteld in 2008 kort nadat Time Magazine hem smalend uitriep tot ‘Man of the Year’, maar waarin de tekenen van zijn manie al duidelijk aanwezig waren. ‘Na een kritische vraag over Tsjetsjenië antwoordde hij doodleuk dat de journalist bij zijn volgende bezoek aan Moskou ritueel gecastreerd zou worden.’

Pascal Verbeken

(Verschenen in Humo op 8 april 2008)

De nieuwe Russische president mag dan voor even Dimitri Medvedev heten, zijn gangmaker Vladimir Poetin blijft de onbetwiste tsaar. Poetin is ongeveer even populair als Stalin destijds en schuwt evenmin de politics of terror. Opposanten als Garri Kasparov worden meedogenloos vervolgd, kritische journalisten als Anna Politkovskaja vermoord, zelfs gemarginaliseerde tegenstanders als Aleksandr Litvinenko wacht een radioactieve liquidatie in oude KGB-stijl. Ook de buurlanden, en bij uitbreiding de hele wereld, mogen zich ongerust maken: de Russische beer toont z’n klauwen weer.

Journalist Edward Lucas volgt het land voor The Economist al meer dan twintig jaar, en ontleedt ‘het gevaar Poetin’ in het zeer verontrustende ‘De Nieuwe Koude Oorlog’ (uitg. Nieuw Amsterdam). Met de 7 Hoofdzonden als leidraad hadden we één vraag voor Lucas: wie is het achterbuurtjongetje uit Sint-Petersburg dat vanuit het Kremlin de wereldvrede bedreigt?

GRAMSCHAP

EDWARD LUCAS «Wat Poetin typeert, is dat hij heel makkelijk kwaad wordt, soms op een angstaanjagende manier. Denk aan die persconferentie in Brussel, waar zijn stoppen doorsloegen toen hij een kritische vraag over Tsjetsjenië kreeg: hij antwoordde doodleuk dat de journalist bij zijn volgende bezoek aan Moskou ritueel gecastreerd zou worden. Je kan dat schokkend vinden, maar het typeert de man. Hij praat een soort gangster slang dat geen enkele welopgevoede Rus in de mond zou durven te nemen, zeker niet in het openbaar.

»Aan de andere kant is hij een charmeur met een hypnotiserende uitstraling. Wellicht een restant van zijn jarenlange carrière bij de Russische inlichtingendienst: KGB’ers werden getraind om eerst je vertrouwen te winnen en dat vervolgens te misbruiken, zonder dat je het besefte. Dat verklaart, denk ik, ook waarom hij zo goed opschiet met westerse leiders. Maar vergeet niet: KGB’ers hebben leren doden zonder er zelfs maar bij na te denken. In de jaren 30 en 40 zijn er zo miljoenen Russen omgebracht, in de jaren 50 nog eens duizenden, en Poetin zelf kwam in 1999 aan de macht na onopgehelderde bomaanslagen op appartementsgebouwen in Moskou en Volgodonsk, die honderden slachtoffers maakten (er is gesuggereerd dat de FSB, de opvolger van de KGB, zelf achter die aanslagen zat, red.).»

HUMO Tijdens grote crisissen lijkt hij zich evenmin te kunnen beheersen: denk maar aan de gijzeling van het schooltje in Beslan, dat uitliep op een bloedbad.

LUCAS «En de gijzeling in het Doebrovka-theater in Moskou (tijdens de ‘bevrijding’ door speciale troepen kwamen 129 gijzelaars en 41 terroristen om, red.). Hij is een paniekerig type. Na de ramp met de onderzeeër Koersk verdween hij gewoon een tijdje van het toneel: collega’s moesten uitleggen wat er misgelopen was. Als zo’n tragedie zou gebeuren met een Britse duikboot, dan kondigt de premier een periode van nationale rouw af en worden de nabestaanden van de slachtoffers ontvangen op Buckingham Palace. Poetin kon zelfs geen minimale emotionele betrokkenheid veinzen – ook dat is wellicht typisch voor een KGB-man.

»In tijden van hoogspanning is een woedeaanval nooit ver weg. Na Beslan hield hij één van zijn meest onaangename publieke speeches, waarin hij het Westen ervan beschuldigde Rusland te willen vernietigen. Hij kondigde toen ook een hele reeks maatregelen aan die de persoonlijke vrijheid inperkten.»

HUMO Hoe komt hij daar toch keer op keer mee weg bij de Russische bevolking?

LUCAS «Om te beginnen wordt hij altijd vergeleken met zijn voorganger Boris Jeltsin: dat speelt in zijn voordeel. Tachtig procent van de Russen steunt hem, omdat ze vinden dat een zakelijke president, die bovendien niet de helft van de tijd dronken voor de camera verschijnt, hun land beter vertegenwoordigt. Het is hen evenmin ontgaan dat de pensioenen en de lonen op tijd betaald worden, en dat de levensstandaard stijgt. Maar Poetin kan natuurlijk profiteren van de hoge olieprijzen. Als Jeltsin had kunnen regeren met de olieprijzen van nu, hadden we misschien nooit van Poetin gehoord.»

HUMO Kennelijk zijn de Russen, na decennia van communistische dictatuur, meer geïnteresseerd in materiële vooruitgang dan in democratie.

LUCAS «Zoals de Duitsers zeggen: ‘Erst das Fressen und dann die Moral.’ Daar valt iets voor te zeggen: democratie komt later, als de mensen stilaan wat welvarender worden. Alleen gaat de democratie in Rusland achteruit in plaats van vooruit. In Poetins beginjaren kon je nog volhouden dat Rusland vooral stabiliteit nodig had om zichzelf uit het moeras te trekken. Nu weten we dat een kliek van oud-KGB’ers een poging onderneemt om de oude SovjetUnie in ere te herstellen, inclusief verheerlijking van de Stalin-jaren en demonisering van de Jeltsin-jaren. Hypocriet, want dat was voor Poetin zelf absoluut geen slechte tijd: als werkloze ex-spion mocht hij mee het land besturen.

»Poetin heeft een streep getrokken onder een heilzame periode waarin de waarheid eindelijk haar rechten kon laten gelden. Jeltsin noemde de ineenstorting van het communisme een bevrijding, en hij vond het prima dat de Baltische staten hun onafhankelijkheid terugkregen. Vóór hem erkende Gorbatsjov al het massacre van Katyn: de massamoord, door de Sovjets, op 22.000 Poolse officieren in 1940. Volgens de staatskrant Rossiskaja Gazeta zaten de nazi’s achter Katyn – een leugen uit de Sovjetperiode. En Poetin zegt dat het uiteenvallen van de SovjetUnie de grootste catastrofe van de twintigste eeuw was: alsof een Duitser het einde van het Derde Rijk de grootste ramp van de vorige eeuw zou noemen.»

HUMO De ironie is dat Poetin vorig jaar zelf de Verenigde Staten vergeleek met het Derde Rijk.

LUCAS «Misplaatste trots. Rusland heeft een rijke traditie van mensenrechten-activisme. Sacharov, Brodski, Achmatov en Mandelstam zijn de bekendste namen, maar ik denk ook aan de dappere mensen die in de zomer van 1968 op het Rode Plein protesteerden tegen de inval in Tsjechoslovakije – mensen als Tatjana Bajeva, Vadim Delaunay, Pavel Litvinov. Ik heb hun namen zeer nadrukkelijk opgeschreven in mijn boek: ze werden opgepakt, veroordeeld tot zeer zware straffen en emigreerden later vaak naar het Westen. Dáár zou je trots op moeten zijn. Poetin is trots op valse goden als Stalin.»

HUMO Poetin is ook een hardvochtig man, als je ziet hoe hij bijvoorbeeld Michael Chodorkovski aanpakt (de baas van oliemaatschappij Yukos werd veroordeeld tot een jarenlange celstraf; aangenomen wordt dat het Kremlin hem wilde treffen vanwege zijn politieke ambities, red.). Zodra hij je tot zijn vijanden rekent...

LUCAS «...ben je dood, ja. Nu moet ik er wél bijzeggen dat Chodorkovski in de jaren 90 geen onbesproken figuur was. Westerse ondernemers die met hem zakendeden, raakten soms hun laatste penny kwijt. En het gebeurde dat mensen met hem in de clinch gingen en wat later dood werden teruggevonden. Laten we dus voorzichtig zijn met ons medelijden.

»Maar het klopt dat Poetin wreed en wraakzuchtig is. Gorbatsjov liet in 1988 de laatste politieke gevangenen van de Sovjet-Unie vrij. Vandaag heeft Rusland op z’n minst weer twaalf politieke gevangenen – zoals Trepasjkin, de advocaat en voormalige FSB-officier die de euvele moed had om de bomaanslagen op de appartementsgebouwen in 1999 te onderzoeken.

»Svetlana Bachmina, een advocate die voor Chodorkovski werkte én moeder van twee kinderen, zit zeven jaar uit in een zwaar bewaakte strafkolonie wegens ‘verduistering’. Ze heeft helemaal niets misdaan, ze wordt gewoon gebruikt om anderen te intimideren: als je werkt voor een bedrijf dat bonje heeft met het Kremlin, kan het met je aflopen zoals met haar – dat is de boodschap. Of neem de werknemers van de British Council in Sint-Petersburg, die in het holst van de nacht van hun bed gelicht werden. Dat zijn terror tactics. Er zijn ook weer dissidenten die, in de beste Sovjettraditie, in psychiatrische instellingen worden weggestoken.»

HUMO Gramschap lijkt ook zijn motor in de internationale politiek: vorig jaar opende Rusland een heuse cyberaanval op Estland.

LUCAS «Een lid van de Europese Unie! De Europese reactie was vrij lauw, omdat we die nieuwe lidstaten uit het Oosten nog niet helemaal voor vol aanzien. Terwijl: we’re next. Poetin is vastbesloten verdeeldheid te zaaien binnen de EU, landen te isoleren.»

HUMO In zijn geldingsdrang dreigde hij er onlangs zelfs mee kernwapens te richten op de voormalige bondgenoten van het Warschaupact.

LUCAS «That’s a bit of a joke. Een raket anders richten is een kwestie van twee of drie muiskliks, meer niet. Trouwens, als hij een nucleaire aanval op Polen zou beginnen, zouden de grootste slachtoffers de Russen in Kaliningrad zijn – da’s dat stukje Rusland dat tussen Polen en Litouwen geklemd zit.

»Het gaat dus om een symbolisch dreigement, alleen: waarom zegt hij in ’s hemelsnaam zoiets? Kan je je voorstellen dat de Fransen met de Britten een dispuut hebben over pakweg de visvangst op de Noordzee en roepen dat ze hun force de frappe zullen inzetten als ze hun zin niet krijgen? Beschaafde landen doen dat gewoon niet.»

GULZIGHEID

LUCAS «De levensverwachting in Rusland is zeer laag, en dat is het gevolg van dodelijke gulzigheid. De gemiddelde Rus rookt te veel, drinkt te veel, eet slecht en beweegt niet. En onder Poetin is het alleen maar slechter gegaan – zijn gezondheidsbeleid is zwak.»

HUMO De man zelf lijkt niet het type dat kan genieten van gastronomische festijnen.

LUCAS «Tijdens officiële diners kijkt hij niet eens wat er op zijn bord ligt. Noem hem een Pruis, een asceet. Kaviaar laat hij liggen. Af en toe nipt hij eens aan zijn glas water, het wijnglas blijft onaangeroerd. Het is een fuck you-attitude: ‘Beste mensen, ik heb betere dingen te doen dan met jullie aan tafel te zitten. En als ik zin heb om te eten, zal het niet met jullie zijn.’ De meeste Russen houden van food, drink and sex; Poetin lijkt in geen van de drie bijzonder geïnteresseerd.»

ONKUISHEID

HUMO Gebruikt hij zijn charmes?

LUCAS «Als hij flirt, doet hij dat nogal onbehouwen, zoals de meeste Russische mannen. Maar over het algemeen is zijn zelfdiscipline extreem groot: er is geen reden om aan te nemen dat hij naar Russische normen geen goede echtgenoot zou zijn. Litvinenko beweerde dat hij een pedofiel zou zijn, maar daarvoor bestaat geen enkel bewijs. Het is gewoon één van de vele vuile roddels die circuleren, zoals je ook verhalen hoort over de ‘gay maffia van het Kremlin’. De feiten zijn al bedenkelijk genoeg; we kunnen de speculaties maar beter laten voor wat ze zijn.»

HUMO Klopt de indruk dat hij een beetje in zichzelf opgesloten zit?

LUCAS «Als ik hem zie, moet ik altijd denken aan dat iele jongetje uit Sint-Petersburg dat keer op keer werd afgetuigd door grotere jongens en uiteindelijk op judo ging om zich te kunnen verdedigen. Als tiener is hij het hoofdkwartier van de KGB binnengestapt om zich aan te melden – hoogst ongewoon. Het is alsof hij zijn gram wil halen voor de pesterijen uit zijn kindertijd: get back, get even

HUMO Judo was zijn levensschool: het leerde hem dat je met een minimum aan inspanning een maximum aan resultaat kan halen. Zie je dat ook in zijn politieke handelen?

LUCAS «Absoluut. Hij beseft bijvoorbeeld dat je Europa beter niet frontaal aanvalt. Het is veel beter Duitsland aan je kant te krijgen, dan volgt de rest vanzelf.»

HUMO Hij lijkt me vooral een machiavellist, die tot alles bereid is om zijn doel te bereiken.

LUCAS «Ik bespeur ook een beetje SunTzu in zijn beleid – de Chinese generaal uit de oudheid die een standaardwerk over militaire strategie schreef. Machiavelli zou hem zeker adviseren om vooral niet te veel geheimen te hebben, want daar kun je mee gechanteerd worden.

»Hij kan soms wel degelijk overdrijven – bijvoorbeeld in de manier waarop hij een tegenstander als Garri Kasparov aanpakte (die niet mocht meedoen aan de presidentsverkiezingen, red.). Dat heeft hij niet nodig. Hij is zo populair dat hij best vrije verkiezingen en een vrijere pers zou kunnen toelaten. En hij gelooft toch zelf niet dat de British Council zijn positie bedreigt? Waarom treedt hij er dan zo bars tegen op? Als ik hem ooit nog interview, ga ik hem zeker naar Machiavelli vragen.»

HUMO Heeft hij gevoel voor humor?

LUCAS «Ik ken redelijk wat grappen over hem, maar niet één van hem.

»Hij heeft een ruw, mannelijk-puberaal, laddish gevoel voor humor. De Israëlische eerste minister kwam op staatsbezoek, terwijl er in Israël een onderzoek liep tegen president Katsav wegens meervoudige verkrachting. Zei Poetin tegen de premier: ‘Wat een man, jullie president! Zoveel vrouwen verkracht! Ik had nooit gedacht dat hij daartoe in staat was.’ Brutale, seksistische humor.»

TRAAGHEID

HUMO Poetin heeft géén carrière als een komeet gemaakt, om het vriendelijk te zeggen.

LUCAS «Zijn carrière stelde niets voor! Bij de KGB was hij officieel junior counter-intelligence officer, een functie die je wat minder gewichtig sheetlifter zou kunnen noemen – papierdraaier. Hij moest nagaan of de échte spionnen niet met de verkeerde mensen in contact kwamen.

»Later is hij gaan werken voor burgemeester Sobtsjak van Sint-Petersburg: daar onderscheidde hij zich vooral door zijn loyaliteit. Vervolgens mocht hij als loopjongen naar het Kremlin, waar hij alleen maar carrière kon maken omdat hij niemand leek te bedreigen, zo grijs en vlak was hij. Hij deed altijd gewoon wat hem gezegd werd en dekte zijn superieuren af als ze in nesten zaten.

»Toen het vertrouwen in hun baas onder nul was gedaald, is het Jeltsin-kamp op zoek gegaan naar een opvolger. Ze hebben gewoon een lijstje afgewerkt. Premier Primakov bleek niet loyaal genoeg, en uiteindelijk zijn ze uitgekomen bij Poetin. Toen kregen we de vreselijke bomaanslagen in Moskou, de oorlog in Tsjetsjenië flikkerde weer op – en hij was gelanceerd.

»Zijn palmares oogt nochtans zeer mager. Hij begon goed met belastinghervormingen en een flat tax, maar sinds 2002 heeft hij eigenlijk niets meer ondernomen. Miljarden dollars zijn het land binnengestroomd, maar vertel me: waar zijn de nieuwe wegen, scholen, universiteiten, ziekenhuizen? In vergelijking met andere Oost-Europese landen doet Rusland het belabberd. Er zijn chronische stroomtekorten, omdat de economie zo sterk groeit en iedereen airco’s en verwarmingstoestellen koopt. De meeste mensen wonen in miserabele appartementsblokken die al jaren gesloopt hadden moeten zijn. Dat is de échte traagheid: de leiders zijn zo druk bezig met stelen dat ze geen tijd meer hebben om te werken.

»Alle grote bedrijven in Rusland worden verbijsterend slecht geleid: Gazprom, Rosneft, de spoorwegen, het hele militair-industrieel complex. Om een economie van wereldformaat te krijgen, zoals de VS, heb je goede openbare diensten nodig én een vrije markt. Dat is er allemaal niet. Ook de economische infrastructuur en het gerecht laten zeer te wensen over.»

HUMO Het grote idool van Poetin is Joeri Andropov: een voormalig KGB-leider die even de fakkel mocht overnemen na het overlijden van Brezjnev.

LUCAS «Een angstaanjagend figuur, en een genadeloos vervolger van dissidenten. Hij staat bekend als de ‘Slager van Boedapest’: hij was Sovjetambassadeur in Hongarije ten tijde van de opstand in ’56, die hij mee heeft helpen onderdrukken. Net als Andropov denkt Poetin dat een ijzeren discipline de sleutel is tot economisch herstel; net als Andropov zet hij de geheime politie in om informatie te verzamelen en tegenstanders te intimideren; net als Andropov is hij van mening dat het ‘zwakke, hypocriete’ Westen zich makkelijk laat afdreigen.

»A propos, gisteren werd ik geinterviewd door een Nederlandse Rusland-specialist die Andropov a great guy noemde. Ongelooflijk. Dan kan je evengoed Hermann Göring gaan prijzen.»

HUMO Waar zal de carrière van Poetin eindigen? Is hij op weg naar nog meer macht, nog meer invloed?

LUCAS «Ik gok dat hij uiteindelijk in de gevangenis belandt of vermoord wordt. Als je zoveel geld steelt, krijg je vroeg of laat iemand achter je aan. Met veel geluk eindigt hij in een zwaarbewaakte villa in Montenegro.

»Het is te gevaarlijk om zomaar op te stappen, dat beseft hij goed. Daarom klampt hij zich vast aan een topfunctie – premier, opnieuw president, topman bij Gazprom of wat dan ook. Er zijn gewoon te veel lastige vragen die hem achtervolgen. Wie zat er écht achter de aanslagen in 1999? En hoe zit het met zijn persoonlijke financiën? De antwoorden zouden hem ernstig in de problemen brengen.»

HUMO Op dit moment durft niemand hem een strobreed in de weg te leggen: angst regeert in Rusland.

LUCAS «Misschien heeft hij nog tien of vijftien jaar.

»Onderschat niet de diepe onvrede en frustratie bij bonafide ondernemers die zaken willen doen in Rusland. Zij willen een transparant land met een goede infrastructuur, betrouwbare openbare diensten, een correcte fiscus en een onderwijs dat competente mensen vormt. Dat bestaat nu allemaal niet. Ik ken een Rus die zijn bedrijf naar Estland heeft moeten verhuizen om te kunnen exporteren: in eigen land raakten zijn producten niet voorbij de incompetente douane. Inefficiënte landen als Rusland – maar ook Saudi-Arabië, of Nigeria – blijven alleen overeind door het vele oliegeld dat er binnenstroomt, niet omdat ze een gezonde, competitieve markt hebben.»

HUMO Waarvoor is Poetin zelf bang?

LUCAS «Voor de mensen die zijn dirty secrets kennen, vooral uit het begin van de jaren 90 in Sint-Petersburg. Ik zou graag weten wie zijn baas was bij de KGB, en waarom hij nooit een decoratie heeft gekregen. Heeft hij het landsbelang schade toegebracht? Zolang hij machtig is, durft niemand z’n mond open te doen. Maar als hij terugtreedt en voorzitter wordt van één of andere Poetin-stichting voor het welzijn van de kinderen en de dieren, dan kunnen de tongen loskomen.

»Er is me wel ’s gevraagd of ik bang ben na de publicatie van dit boek. Wel: néé. Het Kremlin heeft redenen om bang te zijn, want zij hebben iets te verbergen. Zij hebben tientallen mensen laten vermoorden en honderden miljarden dollars gestolen. Ik ga elke avond met een schoon geweten naar bed.»

IJDELHEID

HUMO Bij deze zonde moet ik spontaan denken aan de foto waarop een vissende Poetin met enige trots zijn ontblote, gespierde bovenlijf showt.

LUCAS «Gewaxt bovendien! Hij is een klein mannetje, maar een macho mannetje. Zo laat hij graag zijn judo- en ski-kunsten zien, liefst op zorgvuldig geposeerde foto’s.

»Nu moet ik zeggen: voor een Rus heeft hij een excellente conditie. Op zijn leeftijd – hij is 56 – naderen de meeste Russen het eind van hun leven: de gemiddelde levensverwachting voor mannen is er amper 58 jaar.»

HUMO Ook op dat vlak is hij de perfecte anti-Jeltsin.

LUCAS «Er is een liedje dat zo gaat: ‘Ik wil een man die niet drinkt, niet rookt en me niet slaat. Ik wil een man als Poetin!’ Russen zijn trots dat ze na Jeltsin vertegenwoordigd worden door een fitte, harde vent.»

HUMO De carrière van niet weinig politici is één lange schreeuw om liefde en aandacht. Geldt dat ook voor Poetin?

LUCAS «Hij wil vooral gevreesd worden, en ook wel gerespecteerd. Russische politici hengelen niet naar publieke affectie, dat zit absoluut niet in hun traditie. Ze verwachten dat de zaal voor hen gaat rechtstaan als ze ergens binnenkomen. Om even te vergelijken: het personeel van Downing Street placht Tony Blair aan te spreken met ‘Tony’ – dat is misschien te veel het andere uiterste, maar kom.

»Ik wil hem wél nageven dat hij heel open is. Op persconferenties beantwoordt hij alle vragen, en daar is hij zichtbaar trots op. Dat zie ik Bush niet gauw doen.»

HUMO Heeft hij nog meer reden om trots te zijn?

LUCAS «Hij is absoluut geen anti-semiet – al gold dat ook voor Gorbatsjov en Jeltsin. Hij heeft zelfs joodse adviseurs.»

HUMO Hij is vorig jaar verkozen tot ‘Man of the Year’ in Time Magazine...

LUCAS «Walgelijk. Absolutely outrageous!»

HUMO Volgens de Time-redactie is het geen eretitel, maar een teken van ‘stoutmoedig, wereldveranderend leiderschap’ – ook Hitler en Stalin waren ooit ‘Man van het Jaar’.

LUCAS «Ik heb het nagetrokken: toen ze in 1938 Hitler kozen, gebeurde dat niet met heel veel kritische zin. Hij werd voorgesteld als een harde, controversiële man die Duitsland weer op de sporen zette.»

HUMO Zou Poetin heimelijk genieten van de wereldwijde faam die de Time-uitverkiezing hem bezorgt, ook al staat hij in een lijstje met voor een deel dubieuze figuren?

LUCAS «Ja, dat denk ik wel. En toch wilde hij geen zoete broodjes bakken met de Time-journalisten die hem kwamen interviewen. Hij antwoordde koel en zakelijk op hun vragen, tot hij ineens ging rechtstaan, ‘byebye’ zei en opstapte. Die journalisten waren verbijsterd door zijn totale onwil om zelfs maar een béétje sympathiek over te komen. Hij bleef zichzelf: een brutale, nare KGB-man.

»Hij is ook niet het type dat erop kickt dat er straten en pleinen naar ’m genoemd worden. Er bestaat in Rusland geen Poetingrad, geen marineschip met zijn naam.»

HUMO Houdt hij van media-aandacht?

LUCAS «Hangt ervan af. Hij houdt ervan geprezen te worden. Op de staatstelevisie laat hij zich graag opvoeren als een groot leider van een groot land. Wellicht vindt hij ook echt dat hij het fantastisch gedaan heeft: 80 procent van de bevolking steunt hem, en hij heeft veel geld binnengehaald.»

AFGUNST

HUMO Uit zijn publieke optreden spreekt dikwijls een bittere jaloezie tegenover het Westen.

LUCAS «Hij lijdt aan een merkwaardige combinatie van een minderwaardigheids- en een meerderwaardigheids-complex.

»De Russen kunnen een verdomd jaloers volkje zijn. Wat hen écht razend maakt, is het succes van een landje als Estland. De Esten zijn met amper 1,3 miljoen, ze beschikken niet over enorme bodemrijkdommen, en toch zijn ze erin geslaagd hun economie en overheidsadministratie te moderniseren, en de levensstandaard en de infrastructuur zijn er stukken beter dan in Rusland. Het moderne Estland staat voor e-government, flat tax en één wereldbekend product: Skype. Rusland staat voor gas, kernwapens en corruptie.

»Rusland benijdt ook de soft power van Europa. Het verenigde Europa is gebouwd op gedeelde democratische waarden en rechtsprincipes. Wie zijn Poetins bondgenoten? President Loekasjenko van Wit-Rusland, Karimov van Oezbekistan en Hugo Chavez van Venezuela. O ja, misschien mogen we ook nog Ahmadinejad van Iran meerekenen. Poetin is stikjaloers dat Estland, Polen en al die andere landen deel uitmaken van de westerse familie van naties en van de NAVO.»

HEBZUCHT

HUMO Benijdt hij de nieuwe rijken in zijn land hun oliefortuin?

LUCAS «Niet nodig: hij is zélf extreem rijk. Dat lag niet in de lijn der verwachtingen: hij komt uit een zeer arme buurt van Sint-Petersburg. Zijn grootvader was kok van Stalin

HUMO Schat eens de omvang van zijn fortuin.

LUCAS «Onmogelijk: hij is zo rijk dat het geen zin meer heeft zijn geld te tellen. Hij weet het zelf wellicht niet.

»Vergelijk dat maar eens met Jeltsin: die bezat exact drie miljoen dollar, de opbrengst van zijn boek in het Westen. Hij bewaarde het in een safe als running away money, voor het geval hij ooit zou moeten vluchten met een helikopter. Maar als je miljarden bezit, zoals Poetin, kan je dat geld niet langer in een kluis bewaren. Je móét ermee naar het Westen. Dat hij Medvedev heeft laten verkiezen tot zijn opvolger, is misschien een poging om de aandacht een beetje van hemzelf af te leiden, zodat hij makkelijker met die miljarden naar het buitenland kan.»

HUMO Hij heeft goeie contacten in Luxemburg en Monaco.

LUCAS «Prins Albert van Monaco is zijn persoonlijke gast geweest in het Kremlin. Wellicht hebben ze interessante gesprekken gevoerd over sport en jagen (lacht).

»Heel onrustwekkend vind ik de vermenging van financiële en politieke macht in Rusland. The Kremlin owns Russia. En de mensen die de grote bedrijven runnen, delen ook in de politieke macht.»

HUMO Het doet me een beetje denken aan Dick Cheney. Voor hij vicepresident werd, was Cheney CEO van Halliburton; later kreeg dat bedrijf lucratieve overheidscontracten toegeschoven.

LUCAS «Als vice-president zit Cheney niet langer in de raad van bestuur van Halliburton of Exxon of welk bedrijf dan ook. En als hij over de schreef gaat, zullen de kiezers hem afstraffen. Dat is de hygiënische werking van de democratie. In Rusland is zoiets onmogelijk.»

HUMO Misschien moet je de democratie nog wat meer tijd gunnen? Eergisteren leefden de Russen bij wijze van spreken nog onder een communistische dictatuur.

LUCAS «Dat is waar, maar ik zie zelfs geen langzame vooruitgang, integendeel. Het land is op dit moment een mengeling van rood, wit en bruin – rood staat voor de golf van Sovjet-nostalgie, wit voor de orthodoxie en de tijd van de tsaren, bruin voor het vulgaire fascisme van de Russische jeugd. Het is verleidelijk om te denken dat er een oranje revolutie in de lucht hangt, maar volgens mij kunnen we evengoed richting zwart gaan. En dat is ook ons probleem. Onze lijdzaamheid mag niet zo ver gaan dat we bereid zijn landen als Estland, Moldavië, Georgië of Oekraïne op te geven om Rusland toch maar te vriend te houden.»

HUMO Maar wat vermag Europa zolang het afhankelijk blijft van Russisch aardgas?

LUCAS «In de jaren 80 heeft Ronald Reagan ons al gewaarschuwd voor de situatie waarin we nu zitten: ‘Als jullie een pijplijn naar Rusland bouwen, worden jullie afhankelijk van Moskou.’ Hij heeft gelijk gekregen. We zouden nooit méér dan 30 procent van ons aardgas uit Rusland betrekken, maar die belofte zijn we al lang vergeten. De Duitsers kopen ongeveer de helft van hun gas bij de Russen. Dat moet zeer snel veranderen, als we politiek onafhankelijk willen blijven.»

HUMO Misprijst Poetin het Westen?

LUCAS «Ja, hij vindt ons hypocriet, en vooral zwak. En in het KGB-wereldbeeld is alles wat zwak is verachtelijk. We verdedigen onszelf niet en we laten onze bondgenoten in de kou staan. Pathetic!»

HUMO Tegelijk heeft hij soms paranoïde trekjes, bijvoorbeeld tegenover ‘de NAVO-dreiging’.

LUCAS «Dat gelooft hij zelf toch niet? De NAVO krijgt zelfs geen 500 soldaten samen om de vrede te handhaven in Afghanistan. Wie zal de aanval op Rusland openen? Estland? Belachelijk!

»China zou wél een reële bedreiging kunnen zijn. En als je de zaken bekijkt vanuit een etnisch-nationalistisch perspectief – en dat doen de Russen – zit er ook een binnenlandse omwenteling aan te komen: de Russische moslims hebben een veel hoger geboortecijfer dan de Slaven, waardoor ze over veertig, vijftig jaar in de meerderheid zouden kunnen zijn.»

HUMO In dat verband: wat blijft er nog over van de militaire macht van het Rode Leger?

LUCAS «Zeer weinig. Kijk naar Tsjetsjenië: Rusland kan dat republiekje – in oppervlakte een derde van Nederland, nog geen 600.000 inwoners – simpelweg niet de baas. Het leger is gedemoraliseerd, haveloos en dronken. Maandelijks plegen gemiddeld twaalf soldaten zelfmoord.

»Ik acht de Russen kansloos om bijvoorbeeld Polen binnen te vallen: het Poolse leger is uitstekend getraind, gemotiveerd en bewapend. Maar Georgië en zeker de Baltische landen mogen zich grote zorgen maken. Hun legers zijn niet opgewassen tegen het leger van Rusland, hoe verzwakt het ook is. Wie zal Estland, Letland en Litouwen beschermen? Amerika is ver weg, en Duitsland heeft geen trek in een confrontatie. Over vijf â tien jaar zou dat een reëel scenario kunnen worden, zeker wanneer de Amerikanen genoeg hebben van de NAVO en een nieuw bondgenootschap aangaan met bijvoorbeeld de Britten en de Turken.»

HUMO De catchy titel van uw boek luidt ‘De Nieuwe Koude Oorlog’. Is het echt zo erg?

LUCAS «De oude Koude Oorlog was een militaire oorlog; daar is Rusland nu veel te zwak voor. De oude Koude Oorlog was ideologisch; vandaag gelooft Rusland niet meer in het communisme. De nieuwe Koude Oorlog draait om gas, cash en propaganda. Het is de oorlog van Vladimir Poetin.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234