null Beeld Corbis via Getty Images
Beeld Corbis via Getty Images

tv-tip'The Reagans'

De wereld volgens Ronald Reagan: ‘Ha! Ha! Ha!’

Ronald Reagan mag dan ruim vijftien jaar dood zijn, de man en zijn presidentschap blijven een lange schaduw over de Amerikaanse politiek werpen. Beste bewijs: Donald Trumps ‘Make America Great Again’ is een kopie van ‘Let’s Make America Great Again’, de slogan waarmee Reagan in 1980 campagne voerde. Over de erfenis van Reagan, de rechte lijn tussen hem en Donald Trump én de grote invloed van first lady Nancy op haar man maakte Matt Tyrnauer de documentairereeks ‘The Reagans’, die op Canvas wordt uitgezonden. Hieronder een bloemlezing van enkele uitspraken van Ronald Reagan:

(Verschenen in Humo op 27 augustus 1987)

‘Er zijn drie reële dingen in het leven’, zei John F. Kennedy eens; ‘God, de menselijke dwaasheid en de lach. De eerste twee gaan het begripsvermogen te boven, we moeten dus het derde maximaal benutten.’ Vooral sinds het bestaan van de televisie is het opvallend hoe gretig presidenten en presidentskandidaten ‘het derde maximaal benutten’ om hun populariteit op te vijzelen, vervelende vlagen van journalisten te ontwijken en zichzelf het imago te verschaffen van een goedláchs iemand van wie men in alle omstandigheden moet aannemen dat hij van de prins geen kwaad weet en zelfs geen vlieg zou molesteren. De capaciteit tot het maken van een grapje op het goeie moment is belangrijker geworden ‘dan een welomschreven politiek programma of dé karakteriële en intellectuele capaciteit dm te regeren. Reagan is natuurlijk een meester in het bespelen van die éne snaar, maar hij was niet de eerste. Kennedy was bijzonder sterk in gevatte replieken op persconferenties, waar grapjes, uit de aard van de zaak, meestal geïmproviseerd zijn.

JOURNALIST «Het Nationaal Comité van de Republikeinse Partij heeft onlangs een resolutie aangenomen waarin verklaard wordt dat u op de hele lijn een mislukking bent. Wat antwoordt u daarop?»

KENNEDY «lk neem aan dat de resolutie met eenparigheid van stemmen aangenomen werd.»

Toen hem werd verweten dat zijn vader, de rijke Joseph Kennedy, zijn verkiezing betaalde, reageerde hij met: ‘Ik heb net een telegram van mijn vader gekregen, waar instaat: ‘Beste Jack, koop niet méér stemmen dan je nodig hebt; ik val liever dood dan een aardverschuiving te betalen’.’

President Johnson probeerde ook humor te verkopen, maar als hij voor de camera stond verstijfde hij en zijn anecdotes verwaterden tot eindeloos uitgesponnen en moeizame verhalen. Nixons pogingen tot humor klonken doorgaans bitter. Toen Dan Rather van CBS een vraag begon met de woorden: ‘Mr. President, ik zou deze vraag willen stellen met alle respect voor uw ambt’, onderbrak Nixon hem met: ‘Dat zou wel ongewoon zijn.’

President Ford besefte het belang van humor voor zijn imago, maar was te zwaar op de hand om de kunst zelf te beoefenen. Daarom huurde hij een van de beste gagschrijvers van Hollywood, Bob Orben, om zijn saaie ‘speeches op te vrolijken met een grapje tussendoor. Orbens grapjes hadden zoveel succes, dat de journalisten méér aandacht besteedden aan Orbens vondsten dan aan de inhoud van Fords toespraken. Fords opvolger, Jimmy Carter, leek van oordeel te zijn dat humor niet relevant was in politiek. Hij meende dat de Amerikanen na Watergate uitkeken naar een serieuze president die ze konden vertrouwen, en niet naar een clown. ‘Als ze Bob Hope hadden gewild,’ zei hij eens kregelig, ‘zouden ze, hem gekozen hebben.’ Maar hij kon wèl eens sarcastisch worden: toen zijn populariteit aan het tanen was en hij eens ontvangen werd door een toch wel enthousiaste menige, zei hij: ‘Het doet me een groot genoegen mensen naar mij te zien wuiven met hun vijf vingers.’

Maar de meester in het spel is Ronald Reagan. Hoewel je de indruk krijgt dat zijn speechschrijvers regelmatig de Readers’ Digest uitkammen, is er geen president die het wapen van de humor met zoveel succes op de televisie hanteert. De leveranciers van zijn grapjes komen, zoals verwacht kon worden, uit Hollywood. Maar Reagan heeft, als gewezen acteur, de gave om ze op een smetteloze manier en met een feilloze flair voor timing te debiteren. Veel van zijn grapjes hebben betrekking op wat algemeen als het zwakke punt van zijn imago wordt beschouwd, zijn leeftijd.

In het tweede televisiedebat met Mondale zei hij: ‘Ik wil de kwestie van de leeftijd in deze verkiezingscampagne niet exploiteren. Ik zal dus geen toespeling maken op de jeugd en onervarenheid van mijn tegenstander.’ Af en toe vergaloppeert hij zich wel eens, zoals toen hij zich in ‘verband met de ontevredenheid van de boeren liet ontvallen: ‘Ik denk dat we ons graan maar moeten houden en de boeren exporteren.’ En soms schiet er, ondanks zijn charisma; toch wel iets in het verkeerde keelgat. Hij bezorgde ongeveer de hele wereld koude rillingen, toen hij in een televisiestudio bij wijze van stemtest debiteerde: ‘Ik heb net een wet ondertekend die Rusland voorgoed vogelvrij verklaard. De bombardementen beginnen over vijf minuten.’

Maar de luidste lachsalvo’s — die niet altijd vrij zijn van een bezorgde ondertoon — betreffen Reagans doodserieuze uitspraken waaruit een monumentale onwetendheid blijkt die zelfs zijn ergste vijanden hem niet zouden durven toe te dichten als er geen harde bewijzen waren dat hij die onzin wel degelijk heeft uitgekraamd. In de loop van meer dan zes jaar presidentschap heeft hij zoveel blunders op zijn actief geschreven, dat er een heel boek mee gevuld kan worden. Wat volgt is dan ook slechts een bescheiden selectie. Authenticiteit gewaarborgd, inclusief het stuntelige proza waarin hij zich uitdrukt als het niet allemaal vooraf op een papiertje geschreven is.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

* * *

De gerontoloog

‘Als ik president word, zal ik, misschien op Margaret Thatcher na, vermoedelijk jonger zijn dan bijna alle staatshoofden met wie ik te maken zal hebben.’ ‘Giscard d’Estaing van Frankrijk is jonger dan u’, zei de interviewer Tom Brokaw. ‘Wie?’, zei de presidentskandidaat. ‘Giscard d’Estaing van Frankrijk’, herhaalde Brokaw. ‘Kan zijn’, zei Reagan. ‘Maar niet véél jonger..’

(Reagan, toén 68, was 15 jaar ouder dan de Franse president. Hij was ook 21 jaar ouder dan Adolfo Suarez van Spanje, 19 jaar ouder dan Malcolm John Fraser, van Australië, 9 jaar ouder dan Jose Lopez Portillo van Mexico, 8 jaar, ouder dan Guilio Andreotti van Italië, 7 jaar ouder dan Helmut Schmidt van de Duitse Bondsrepubliek en Anwar Sadat van Egypte, en 2 jaar ouder dan Menachem Begin van Israël.)

De trouwe vriend

‘Kunnen we dit land (Zuid-Afrika) in de steek laten nadat het aan onze kant heeft gestaan in elke oorlog die we gevoerd hebben?’

(De regeringspartij van Zuid-Afrika, de Nationale Partij, èn de hele Zuidafrikaanse gemeenschap hebben — zonder succes — hun uiterste best gedaan om buiten de Eerste en de Tweede Wereldoorlóg te blijven.)

De bewonderaar

‘Zij (Zuid-Afrika) hebben de rassenscheiding die we in ons eigen land hebben gehad —het soort toestand waarbij hotels en restaurants en plaatsen van publiek vermaak raciaal gescheiden waren — dat hebben ze allemaal afgeschaft.’

De geograaf van het Westers halfrond (1)

‘En nu wil ik een toost uitbrengen op President Figueirdo, op het Boliviaanse volk —daar ga ik nu naar toe — en op het Braziliaanse volk en op de droom van democratie en vrede hier in het Westers halfrond.’

(In werkelijkheid ging de President niet naar Bolivië, maar naar Bogota in Colombia.)

De geograaf van het Westers halfrond (2)

‘Ik ben daar niet naartoe gegaan met een vast plan voor de beide Amerika’s. Ik ben gegaan om eens te kijken en hun meningen te horen. En je zou verbaasd opkijken: dat zijn allemaal afzonderlijke landen.’

(Antwoord op de vraag van een reporter of zijn reis naar Latijns Amerika zijn visie op die regio had gewijzigd.)

De vergelijker (1)

‘Ze zijn het morele equivalent van onze Founding Fathers.’

(Reagan had het over de Contra’s, de door de U.S.A. gesteunde Nicaraguaanse rebellen. De ‘Founding Fathers’ zijn de staatslieden die, na de Amerikaanse revolutie, de Verenigde Staten hebben gesticht.)

De vergelijker (2)

‘Ik zou zeggen dat de individuen die daar naar toe gingen, (naar Spanje) volgens de mening van de meeste Amerikanen aan de verkeerde kant vochten.’

(De President maakte een vergelijking tussen de bijna 3.000 Amerikanen van dé Abraham Lincoln Brigade die in de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) aan de kant van de Republikeinen meevochten, en de Amerikanen in Centraal-Amerika die een halve eeuw later de Contra’s in Nicaragua helpen. ‘De Amerikanen in Spanje waren vrijwilligers die een democratisch verkozen regering (‘de verkeerde kant’) verdedigden tegen militaire rebellen die door hun bondgenoten, Hitler en Mussolini, geholpen werden met bommenwerpers en legereenheden. In werkelijkheid stond de meerderheid van de Amerikanen aan de kant.van.de Spaanse regering: 65 % in 1937, 76 % in 1938. De Amerikanen die de Contra’s helpen zijn huurlingen die operéren vanuit door de U.S.A. gesubsidieerde’ basissen tegen een door de U.S.A. erkende regering. De wetten van de U.S.A. verbieden samenzwering die tot doel hebben de eigendommen van zo’n regering te beschadigen, en het grondgebied van de U.S.A. te gebruiken om militaire expedities ertegen te organiseren.)

De pauselijke nuntius

‘Ik het net een mondelinge boodschap van Paus Johannes Paulus ontvangen, die erop aandringt onze inspanningen in Centraal-Amerika verder te zetten.’

(De Paus loochende meteen dat hij deze boodschap had overgemaakt, die door Reagan geïnterpreteerd werd als steun voor zijn campagne in het Congres om de Contra’s te blijven helpen.)

De olifant in de porseleinwinkel

JOURNALIST «Bent u, ja of nee, nog altijd voorstander van ‘officiële betrekkingen’ met Taiwan?»

REAGAN «Hm, het zal wel ja zijn.»

(Deze vraag werd gesteld en beantWoord op een persconferentie op 22 augustus 1980. Peking reageerde de volgende dag met de aantijging dat Reagan ‘een miljard Chinezen had beledigd’ met iets wat ‘hoegenaamd geen lapsus linguae was geweest’. Daarop krabbelde Reagan terug, en op 25 augustus verklaarde hij: ‘Ik weet zo niet of ik dat wel gezegd heb, eh, echt niet... Ik heb me verkeerd uitgedrukt.’)

De Viëtnamhistoricus (1)

‘Als ik het me goed herinner kwamen, toen Frankrijk Indochina als kolonie had opgegeven, de belangrijke naties van de wereld in Genève bij elkaar om die kolonies onafhankelijk te helpen worden. En aangezien Noord en Zuid-Viëtnam vóor de kolonisering twee afzonderlijke landen waren geweest, werd bepaald dat deze twee landen door een volksraadpleging zouden kunnen beslissen of ze samen één land wilden worden of niet.’

(Toen Frankrijk Viëtnam koloniseerde wás het één land, maar verdeeld in drie provincies. Toen Frankrijk het land verenigde onder Keizer Bao Dai, bleven veel Viëtnamezen trouw aan Ho Tsji Minh. De Conferentie van Genève besliste dat het Noorden en het Zuiden voorlopig gescheiden zouden worden, tot twee jaar later, in 1956, een volksraadpleging zou worden gehouden die over de eventuele hereniging zou moeten beslissen.)

De Viëtnamhistoricus (2)

‘En er was daar niets stiekems aan, maar toen Ho Tsji Minh weigerde aan zo’n verkiezing deel. te nemen, en er was bepaald dat de volkeren van de twee landen de grens konden oversteken en in het andere land gaan wonen, als ze dat wilden, en toen ze met duizenden en duizenden Noord-Viëtnam begonnen te verlaten om zich in Zuid-Viëtnam te vestigen, sloot Ho Tsji Minh de grenzen en schond weer de overeenkomst.’

(Na de afzetting van Keizer Bao Dai, was het Ngo Dinh Diem, de president van Zuid-Viëtnam, die weigerde aan de verkiezing deel te nemen. Hoge Amerikaanse ambtenaren, die vreesden dat Ho Tsji Minh de verkiezing zou winnen en het land zou herenigen, bleven de verkiezingen uitstellen. In 1954 begon de CIA een geheime operatie om Ho Tsji Minh in het Noorden te destabiliseren.)

While addressing the audience at the White House News Photographers Association dinner, President Reagan said, 'I've been told this is all off the record and the cameras are off and I've been waiting years to do this.' Beeld Getty
While addressing the audience at the White House News Photographers Association dinner, President Reagan said, 'I've been told this is all off the record and the cameras are off and I've been waiting years to do this.'Beeld Getty

De theoloog (1)

‘Het Zal u interesseren te weten dat in deze zaak de Bijbel aan onze kant staat.’

(Reagan beriep zich op. de Bijbel, meer speciaal Lucas 14 :31, om zijn bewapeningsprogramma te verdedigen.)

De theoloog (2)

‘Wel, ik denk niet dat ik ooit de Bijbel voor politieke doeleinden heb gebruikt, maar ik ben tot de bevinding gekomen dat de Bijbel een antwoord geeft op alles en op elk probleem waarmee we geconfronteerd worden.’

(Nadat Reagan bekritiseerd was omdat hij de Bijbel had ingeroepen om zijn bewapeningsprogramma te verdedigen, werd hem de vraag gesteld: ‘Vindt u het wel oorbaar, de Bijbel aan te halen in een politieke context?’)

De diëtist

‘De Russen kunnen hun militaire productie verder opdrijven, omdat ze hun bevolking nu al op een hongerdieet van zagemeel hebben gezet.’

De Sovjethistoricus

‘Nu, nog maar enkele dagen geleden, heeft iemand de Tien Geboden van Nikolai Lenin geciteerd, dat zijn de tien beginselen, de leidende beginselen van het communisme.’

(Als de Voornaam van Lenin Nikolai is, heet Sinterklaas Vladimir lijitsj. Maar Lenin, NikolaI of niet, heeft in elk geval nooit de ‘Tien Geboden’ van het communisme afgekondigd.)

De taalkundige

‘Ik ben geen taalkundige, maar ze hebben me gezegd dat er in het Russisch zelfs geen woord bestaat voor vrijheid.’

(‘Vrijheid’ in het Russisch is ‘svoboda.)

De psychotherapeut

‘En ik had het idee dat aangezien het Duitse volk en er zijn er maar weinig meer in leven die zich de oorlog kunnen herinneren en zeker geen die toen volwassen waren en aan de oorlog hebben deelgenomen — en ze hebben een gevoel, een schuldgevoel dat hun opgedrongen is, en ik vind dat onnodig.’

(Aan Reagan was de vraag gesteld waarom zijn bedoeling om ‘V-dag te herdenken’ een bezoek aan een Nazi-concenratiekamp uitsloot als hij dat land zou aandoen. Zijn idee dat geen enkele persoon die de oorlog als volwassene had meegemaakt nog in leven was, is natuurlijk volslagen absurd. Er zijn miljoenen Duitsers die in 1945 laten we zeggen tussen de 18 en de 21 waren, en die waren op het moment dat de 74-jarige Reagan die onzin vertelde tussen de 58 en de 61.)

Victimoloog

‘Zij waren slachtoffers, net zoals de slachtoffers in de concentratiekampen.’

(De uitleg van de President waarom hij een ruiker wilde neerleggen op een kerkhof in Bitburg waar, naast gewone Duitse soldaten, ook SS-ers begraven lagen.)

De oorlogsveteraan

‘Ja, ik ken al de erge dingen die er in die oorlog gebeurd zijn. Ik heb zelf vier jaar het uniform gedragen.’

(De President verwees hiermee naar de oorlogsmisdaden van de Nazi’s in de Tweede Wereldoorlog. Zijn ‘militaire dienstplicht’ heeft hij in Hollywood volbracht, in de Eerste Filmeenheid van de Luchtmacht in de oude Hal Roach studio’s.)

null Beeld Bettmann Archive
Beeld Bettmann Archive

De moralist

‘Er kan geen morele verantwoording bestaan voor de progressieve inkomstenbelasting.’

De geigerteller

‘Rook uit een steenkoolcentrale wasemt méér radioactiviteit uit dan een kerncentrale.’

De milieubeschermer

‘Een boom is een boom. Hoeveel meer heb je er nodig om naar te kijken?’

(Met deze verklaring verzette Reagan zich tegen een uitbreiding van het Sequoiapark in Californië.)

De natuurvriend (1)

‘Het Amerikaans Petroleum Instituut diende klacht in tegen het Bureau voor Milieubescherming, dat ervan beschuldigd werd de publicatie van een wetenschappelijke studie te verhinderen uit vrees dat die verkeerd geïnterpreteerd zou worden... Deze studie onthulde dat 80 % van de luchtvervuiling niet afkomstig is van schoorstenen en uitlaatgassen, maar van planten en bomen.’

De natuurvriend (2)

‘Ik weet dat Teddy Kennedy zich op de Democratische Conventie vrolijk heeft gemaakt over mijn opmerking dat bomen en planten in dit land verantwoordelijk zijn voor 80 % van de luchtvervuiling. Welnu, ik heb dat niet zo gezegd. Om te beginnen heb ik niet gesproken van 80 %, maar van 92 %, nee, 93 %, neem me niet kwalijk. En ik heb niet gesproken van luchtvervuiling. Ik zei nitrogeenoxide. En ik heb gelijk. Groeiende en verrottende planten zijn in dit land verantwoordelijk voor 93 % van de nitrogeenoxide.’

(Reagan verwarde blijkbaar ‘nitrous oxide’ (lachgas) dat door groeiende planten wordt uitgewasemd met nitrogeen dioxide, die uit de schoorstenen komt. Overigens had Kennedy hem correct geciteerd.) (Zie De natuurvriend 1).

De natuurvriend (3)

‘Ik ben twee keer over. de Mount St. Helens aan onze Westkust gevlogen. Ik ben geen wetenschapper en ik ken de cijfers niet, maar ik vermoed dat die ene kleine berg meer zwaveldioxide in de lucht stuurt dan de laatste tien jaar afkomstig is van uitlaatgassen of dingen waar de mensen zich zo druk over maken.’

(Reagan zat er volkomen naast met zijn gissing over de vulkaan Mount St. Helens, die op de dagen van zijn grootste activiteit 2.000 ton zwaveldioxide produceerde, terwijl de auto’s 81.000 ton per dag produceren.)

De intellectueel

‘Het is de taak niet van de Staat Californië om intellectuele nieuwsgierigheid te subsidiëren.’

(Gouverneur Reagens boze reactie op de studentenonrust tijdens zijn eerste ambtstermijn als gouverneur.)

De Republikeinse leider

‘Wel, de simpele waarheid is dat de Democraten die hier nu zijn hier vermoedelijk zijn omdat ze, zoals miljoenen anderen die ik overal ontmoet heb, niet langer het leiderschap van de Republikeinse Partij kunnen volgen op een weg die naar een ramp moet leiden.’

(Reagan zei dat op een meeting voor de Republikeinse kandidaat voor de senaat Santini, op de vooravond van de verkiezingen in 1986. ‘Mr. Reagan schijnt zich te hebben missproken’, schreef de New York Times. Santini verloor.)

De stuurman

‘Ik weet het niet tot iemand het me zegt... Ik weet nooit waar ik naartoe ga.’

(Reagans antwoord op de vraag of hij op de Veteranendag het monument voor de gesneuvelden in Vietnam zou bezoeken.)

De waarnemer

JOURNALIST «Kijkt u wel eens door een raam van een bovenverdieping van het Witte Huis naar het Lafayette Park waar een gaarkeuken geïnstalleerd is voor de hongerlijders en de daklozen van de stad? Hebt u die mensen wel al eens gezien?

REAGAN «Ik wist helemaal niet wat daar aan de hand was, maar nu u het gezegd hebt, zal ik bij gelegenheid eens kijken. U moet weten dat de woonruimte aan de andere kant van het Witte Huis gelegen is, zodat er weinig aanleidingen zijn om naar de overkant te gaan en door het raam te kijken. De enige kamer die ik daar gebruik is de gymnastiekkamer.»

De winnaar

JOURNALIST «Meneer de President, Lou Cannon, een reporter die u sinds lange tijd van nabij volgt en ervoor bekend staat dat hij fair tegenover u probeert te zijn, schreef onlangs: ‘Het meest verontrustende aan Reagans optreden is het groeiende vermoeden dat hij slechts een zeer vaag besef heeft van de belangrijkste beslissingen van zijn regering.’ Einde van het citaat. Ik denk dat hij daarmee speciaal op uw buitenlandse politiek doelde. Vindt u die kritiek fair?’ (Dan Rather in een interview voor de CBS.)

REAGAN «Nee. Het is volkomen vals, en ik was erg geschokt toen ik dat las. Al die inspanning, sinds mijn campagne al, tot de laatste persconferentie, om voortdurend te doen alsof ik verkeerde dingen zeg, ik... Vroeg of laat kunnen we samen eens aan een tafel gaan zitten, en dan zou ik mijn accuraatheid wel eens willen vergelijken met die van de media, en ik denk dat ik het zou winnen. »

(Uit ‘Quotations From President Ron’, Morton Mintz, sv. Martin’s Press).

‘The Reagans’ - dsindag 2 februari - Canvas - 23.05u

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234