'Ik heb geaccepteerd dat ik een gecompliceerd mens ben en dat ik een groot deel van mijn leven heb verknoeid met te doen alsof het niet zo is.' Beeld Getty Images
'Ik heb geaccepteerd dat ik een gecompliceerd mens ben en dat ik een groot deel van mijn leven heb verknoeid met te doen alsof het niet zo is.'Beeld Getty Images

80 jaarFaye Dunaway

Faye Dunaway wordt 80: ‘Ik doe niets om het publiek te behagen, ik doe alles voor mezelf’

De Amerikaanse actrice Faye Dunaway wordt vandaag 80. Ze heeft nooit veel interviews gegeven en schermde haar privéleven goed af. In 1977 sprak ze met Humo. Hieronder kunt u het interview lezen. Ze spreekt over haar jeugd, hoe ze actrice geworden is, wat Elia Kazan voor haar betekent, hoe het is om Steenbok als horoscoop te hebben en haar relatie met mannen.

(Verschenen in Humo op 6 oktober 1977)

Wie Faye Dunaway op het filmdoek ziet, zou de indruk kunnen krijgen dat het koele, beheerste exterieur Dunaway zelf is en de nerveuze tics, de emoties, de spanningen haar acteertalent. lk dacht dat tenminste wel, kwam dus bij het interview — in het kader van een presentatie van parfumerie- en filmproductie-maatschappij Brut, niet bepaald een stress-situatie onvoorbereid tegenover een kettingrookster, die nerveus haar Bloody Mary-glas betrommelde, schrille, vreugdeloze lachjes deed klinken en met een dodelijk somber gezicht vertelde hoe gelukkig ze momenteel wel is. Ze is trouwens pak minder mooi dan haar filmprojectie. De markante beenstructuur van haar gezicht ander de schijnwerpers een van haar sterkste punten — geeft haar zonder make-up en flatterende belichting iets muisachtigs en bijna ongezonds. Toch heeft ze in carrière-opzicht weinig reden tot onzekerheid.

Weliswaar volgde na de eerste grote doorbraak in ‘Bonnie and Clyde’ (haar derde film) een reeks films die zeker aan de bioscoopkassa’s allesbehalve succesvol waren. Maar de laatste jaren is de stroom van successen vrijwel ononderbroken: ‘Chinatown’, ‘Three Days of the Condor’, Voyage of the Damned’ en ‘Network’, waar ze de Oscar voor beste actrice voor ontving. De bevestiging van een onbetwiste sterstatus die ze als enige Amerikaanse actrice de afgelopen tien jaar heeft weten te bereiken. Maar de clichés zijn kennelijk weer eens waar: het is moeilijk aan de top.

DUNAWAY «Ik weet daar zelf niets meer van, maar ze hebben me verteld dat toen ik twee of drie jaar was ik tegen mijn grootmoeder gezegd heb dat ik actrice wilds worden. lk zei ook dat ze dat niet aan mijn moeder moest vertellen. lk weet niet hoe ik zo jong op dat idee kwam, we hadden thuIs geen televisie, waarschijnlijk hield ik alleen maar van verkleedpartijtjes, van doen alsof. Mijn vader had een boerderij in een klein dorpje in Florida, er was maar een straat. Later verhuisden we naar Thallahasee en daar was een bioscoop. lk ging er niet vaak naar toe — op zaterdagavond met de familie — want films deden me niet veel. Soms zag ik een filmster en dacht: dat kan ik ook, makkelijk genoeg. Maar dat was niet wat ik wilde, ik wilde toneelspeelster worden. Hoewel ik nog nooit een toneelstuk had gezien. Later had ik een vakantiebaantje als serveerster en van het geld dat ik toen verdiend heb, ben ik naar New York gegaan en heb een musical gezien.

HUMO Glitter. vrolijkheid...

DUNAWAY «0, maar dat trok me niet aan. Daar was ik veel to somber voor. Ik ben een Steenbok, Steenbokken zijn altijd somber. Het heeft me altijd moeite gekost om vrolijk te zijn, lk ben steeds op het ergste voorbereid. lemand heeft me gezegd dat ik fatalistisch ben. lk weet niet wat hij daar precies mee bedoelde, maar volgens mij houdt dat in dat je blindelings je lot volgt. Dat heb ik nooit gedaan, want ik was altijd bang dat het lot niet veel goeds voor me in petto had. Gelukkig hebben Steenbokken in de regel een erg lang leven, dus ik had altijd het vooruitzicht dat mijn beste jaren nog wel zouden komen. Dat ik misschien een heel vrolijk oud dametje zou worden. lk ben nu niet meer bang voor de toekomst, omdat ik nu meer vat heb op het heden en omdat ik geleidelijk aan het verleden begin te begrijpen. Een arts heeft me verteld dat mijn problemen misschien wel voortkwarnen uit het feit dat ik een zesmaandskindje ben. lk had in een couveuse gemoeten, maar die was er niet op het platteland. Mijn moeder heeft maandenlang iedere nacht voor me gebeden. Zij heeft altijd troost en steun in de godsdienst gevonden, maar kerkbezoek heeft voor mij nooit iets betekend. Best mogelijk dat er een god bestaat, maar dan moet hij maar voor zichzelf zorgen. Mensen hebben alleen iets te verwachten van andere mensen.»

HUMO Dat u actrice wilde worden, stuitte dat op verzet bij uw ouders?

DUNAWAY «Mijn ouders zijn gescheiden toen ik in mijn puberteit was. Het ergste moment. Ik voelde me vreselijk schuldig. Ik had een vaag gevoel dat mijn vader van me hield, maar we hadden geen enkel contact met elkaar, wat voor soort van relatie dan ook. Hij was veel te jong getrouwd, niet rijp voor een huwelijk. Misschien was zo’n situatie erger clan de scheiding zelf. Maar een kind heeft twee ouders nodig. En mijn ouders wisten niet hoe ze mij moesten opvangen, want ze hadden het al moeilijk genoeg met zichzelf. Moeder wilde altijd dat haar kinderen meer mogelijkheden zoden hebben, al hun mogelijkheden zouden gebruiken, studeren, dingen doen, leren denken. Ik geloof dat ze zélf een voller leven had willen hebben, keuzemogelijkheden, maar het niet kon bereiken. Ze gaf ons ambitie - of hoe je het ook noemen wilt - dat wat je nodig hebt om te slagen. Maar ze was bepaald niet de typische toneelmoeder. Ze heeft het moeilijk met me gehad, want er zijn nog zoveel vooroordelen in het zuiden. lk ben getrouwd teen ik vierendertig was. In het zuiden is een meisje van tweeëndertig zonder man al een oude vrijster. En er werd over me geschreven in de roddelblaadjes, dus moest zij van andere mensen steeds horen: ‘Hé, die dochter van jou…’ Toen ik in ‘Bonnie and Clyde’ gespeeld had, kreeg ze brieven dat ze wel een erg slechte moeder moest zijn dat haar kind zulke dingen deed. Dat was allemaal niet erg aangenaam veer haar, maar ze heeft altijd gezegd dat ik volwassen was, dat ik verantwoordelijk was voor mijn eigen !even.

»Ik heb gestudeerd aan de universiteit van Boston, waar ze een erg goeie theaterfaculteit hadden, met mensen die in het commerciële toneel niet konden werken omdat ze op de zwarte lijst stonden. In plaats daarvan hadden ze een hele goeie school ontwikkeld. lk kreeg een studiebeurs om naar Londen te gaan, maar tegelijk kreeg ik een aanbieding van Elia Kazan om bij het Lincoln Center Repertory Theatre te komen. Achteraf wist ik niet of ik de juiste keuze gemaakt heb. Misschien zou een klassieke toneelopleiding een erg goeie ervaring voor me zijn geweest. Maar in die tijd was Kazan een godheid voor elke toneelstudent. En ik ben tenslotte een Amerikaanse en het Lincoln Center was toen het meest opwindende dat er binnen het Amerikaanse toneel gebeurde, een poging om tot een echt nationaal theatergezelschap te komen. Dat is uiteindelijk mislukt want de directie ging eisen dat onze voorstellingen geld zouden opbrengen. Geld is een probleem dat ik nooit goed begrepen heb. Voor mij is geld in staat zijn om te leven zoals je wilt, een stuk vrijheid. Maar het is zo gegroeid dat geld vooral belangrijk is geworden om het geld zelf. lk ken een paar miljonairs die geen groter vreugde hebben als wanneer hun aandelen weer een paar punten zijn gestegen.»

HUMO Hoe was het werken met Kazan?

DUNAWAY «Kazan werd mijn plaatsvervangende vader. Vergis je niet, hij is een beul, een tiran, maar je kunt iemand niet weerstaan die je alles beter voorspeelt den je het zelf zou kunnen. Je kunt natuurlijk best talent hebben, maar dan moet je toch nog je vak leren beheersen. Groei kun je niet voorspellen en ook niet wanneer alle stukjes in elkaar zullen gaan passen. Je moet eerst een bewustzijn ontwikkelen van wat je nog allemaal moet leren en probeert te leren, hoe je avond aan avond de emotie van een rol moet herscheppen. Ik speelde een rolletje in ‘After the Fall’ en ik zag hoe Barbara Loden als Maggie iedere voorstelling huilde. Ik dacht dat ik dat nooit zou kunnen. Voor zover ik me kon herinneren had ik maar één keer gehuild - toen het uit raakte met mijn eerste vriendje - en ik was gewoon geblokkeerd. Elia Kazan adviseerde me een psychiater, zijn eigen psychiater. Dat was een fantastische ervaring. Ik geloof heel erg in psycho-analyse. Aangenomen dat je de juiste therapeut hebt. Het is een uiterst persoonlijke ervaring en zoals met iedere persoonlijke ervaring kun je er nooit werkelijk een punt achter zetten. Later ging ik films maken en reizen, maar ik bleef hem bezoeken wanneer ik kon. Ik heb nu iemand anders, in Boston, sinds ik getrouwd ben. Omdat ik het huwelijk een erg zware opgave vind, waarbij ik elke hulp kan gebruiken die ik kan krijgen. Maar Kazan heeft me als eerste bijgebracht dat het heel normaal en gezond is om te kunnen huilen. Nog steeds wanneer ik hem zie, dan komen de tranen. Heerlijk!

»Er zijn twee problemen waar ik nog vaak op stuk loop. Misschien zijn ze inherent aan het vak van actrice. Ik heb soms erg veel moeite om een onderscheid te maken tussen werkelijkheid en fictie, de realiteit en de verbeelding lopen bij mij nog wel eens door elkaar. Het andere probleem heeft met mijn karakter te maken, ik kan mijn stemmingswisselingen niet controleren, van het ene moment op het andere en zonder aanwijsbare reden ga ik van een huilbui naar de slappe lach. Misschien is dat ‘acteurs-temperament’. Toch zie ik een rol spelen vooral als een stuk werk. Ik heb vrij snel een eigen visie op een personage, ik leer mijn dialoog grondig en mijn rol is mijn verantwoordelijkheid. Ik doe niets om het publiek te behagen, ik doe alles voor me zelf.»

HUMO Meer dan in het theater ben je bij een film afhankelijk van exterieure factoren.

DUNAWAY «In de films is het onmogelijk om je talent te ontwikkelen. Het enige dat je leert is cameratechniek. Ik hou van films maken en ik zou er niet mee willen ophouden, maar er komen zoveel dingen bij die niets met je spel te maken hebben — iedere minuut kost duizenden dollars, je kapsel is van belang, je kleding, ik heb wel eens gespeeld waar alle kritieken het alleen hadden over de japonnen die ik droeg. Als ik geen theater had gespeeld voor ik naar Hollywood ging, zou ik totaal verloren zijn geweest, had ik nooit leren acteren. Dus daarom moet ik nu nog regelmatig terug op de planken, als conditietraining, om me zelf te verbeteren.

»Vóor ‘Bonnie and Clyde’ geloofde ik nog in de American Dream, dat je maar succes hoeft te hebben om automatisch ook het geluk, vriendschap en harmonie te vinden. Ik heb hard gewerkt aan die film, ik heb in een film urenlang in ijskoud water gelegen zonder te klagen, maar ik had geen moment het gevoel dat ik een goede rol aan het spelen was. Ik was niet voorbereid op het succes. Ook niet dat er zo’n furore zou worden gemaakt over hoe ik in die film een baret droeg, dat er een hele mode rond die film gelanceerd zou worden. Bonnie is natuurlijk alleen maar een filmmythe en ik weet best wat ik aan die rol te danken heb, maar ik wil niet als een soort mannequin bekeken worden. Het is vleiend om gecomplimenteerd te worden met je uiterlijk of je kleding, maar ze moeten niet vergeten dat ik ook nog kan acteren.

» Maar opeens was het er het succes, ik kreeg pakken scenario’s toegestuurd. En opeens besefte ik dat ik er helemaal niet gelukkiger door was geworden. Alles waarvan ik dacht dat het met het succes vanzelf mee zou komen, kwam rite Ik had veel meer het gevoel dat ik mijn leven niet wilde eindigen als alleen maar een succesvolle actrice. Dat zo iets geen enkele zin heeft wanneer je dan thuiskomt in een leeg huis wanneer je geen persoonlijk leven hebt. Ik heb dan ook vijf jaar stilgestaan als actrice. Ik heb niets gedaan waardoor een kritisch publiek zou kunnen denken dat ik vorderingen had gemaakt sinds Bonnie. Dat heeft me verontrust, maar ik ben er niet door in paniek geraakt. Ik speelde geen enkele rol die ik echt aanvoelde, waarin ik mijn potentieel kon verwezenlijken. Vrouwen worden geconditioneerd om eisen aan zich zelf te stellen die ze niet of heel moeilijk kunnen waar maken. Dat moet je Ieren aanvaarden, zonder op te houden eisen te stellen. Ik heb alleen wat van de spanning laten ontsnappen en me vooral geconcentreerd op mijn privéleven.»

HUMO Wat u altijd buiten de publiciteit hebt proberen te houden.

DUNAWAY «Dat is belachelijk. Aan de ene kant heb ik geprobeerd om alles wat ik buiten mijn werk deed uit de pers te houden, aan de andere kant schreef de pers me avonturen, romances, grillen toe die uit een grote duim waren gezogen. Natuurlijk heb ik avonturen gehad. Als ik die niet had gehad, was ik waarschijnlijk nooit aan een geslaagd huwelijk toegekomen. Iedere vrouw wordt grootgebracht met het idee dat ze afhankelijk is van de man en zeker in het zuiden wordt zwakte bij een vrouw als een grote deugd beschouwd. Dat is niet goed voor je ego. Ik ben te oud om een relatie anders te kunnen zien dan van twee mensen, geen driehoeken, geen clandestiene scharreltjes buiten de deur. Maar omdat ik geloofde in dat idee van afhankelijkheid, verzette ik me daar onbewust tegen door altijd mannen te kiezen met wie er toch geen toekomst was. Dat maakte het wel spannend. God, met Marcello (Mastroianni), de meest begeerde man van Europa! (Lachje) Het was een erg boeiende ervaring om in een Italiaanse film te spelen. Als Steenbok ben ik een pietje precies en op een Amerikaanse filmset werk je onder voortdurende hoogspanning. Maar de Italianen werken veel losser, laten ruimte om van het moment zelf te genieten. Dat heb ik van Marcello geleerd. Hij is erg at-tent en vriendelijk, enorm intelligent. Maar hij is ook een product van de Italiaanse mentaliteit. Zijn huwelijk is al jaren niet meer dan een nauwe vriendschapsrelatie, maar ik kon niet in het verborgene leven. Ik zag me zelf niet als bijzit.

»Maar na een aantal van die ervaringen ontdekte ik dat ik niet zomaar mannen kon blijven gebruiken als pantser tegen de eenzaamheid. Dat ik moest Ieren om alleen te zijn, het in me zelf moest zoeken en niet in de vrouw van iemand zijn. Toen ik ontdekte dat ik onafhankelijk kan zijn, was ik ook rijp voor andere dingen. Ik had jaren. in films gespeeld die om welke reden dan ook niemand wilde zien. Maar het succes van ‘Chinatown’ deed me beseffen dat ik toch echt die adoratie wilde en een ster wilde zijn. Alleen wist ik ook dat wat je moet doen voor dat succes het allerbelangrijkste is, de voornaamste bevrediging. En ook dat het best te combineren valt met een privéleven, met een huwelijk, als de basis van dat huwelijk goed is.»

HUMO Maar wat Chinatown betreft, Roman Polanski heeft zich naar aanleiding van die film weinig galant over u uitgelaten.

DUNAWAY «Ik denk dat dat zijn manier was om publiciteit voor de film te maken. Of voor zichzelf. Natuurlijk zijn er ruzies geweest, maar die waren zuiver professioneel. En onnodig. We hadden het alleen maar rustig hoeven uit te praten, maar Roman is niet zo. Hij gunt zijn acteurs geen vrijheid. Hij had een bepaald beeld van wat hij me wilde laten doen, maar hij vergat dat ik er ook nog was, dat ik het uiteindelijk moest doen. Bij een kostbare film zijn er altijd spanningen oplossen met een grapje. Dat wilde Roman niet, hij wilde dat het moeilijk was. In plaats van rustig uit te leggen wat hij wilde, ging hij Rimbaud voor me voordragen. In het Frans. Natuurlijk hebben we allebei nogal bruut gereageerd, maar met woede los je niks op. Als je je kwaad maakt, houdt dat in dat je iemand wilt veranderen. En je kunt niemand veranderen, je kunt hem hooguit verstikken. Ik zou liegen als ik zei dat ik me niet gekwetst heb gevoeld, maar het was toch een positieve ervaring, omdat ik besefte dat ik zo iets niet weer zou laten gebeuren.

»Ik ben een perfectioniste. Dwangmatig. En ik ben prikkelbaar. Als ik niet zou acteren, zou ik waarschijnlijk helemaal onuitstaanbaar zijn, maar nu kan ik mijn woedes grotendeels reserveren voor de filmset. En ik vind niet dat ik me daar achteraf voor moet verontschuldigen. Of misschien vind ik het wel, maar ik kan het niet. Het is een soort verblinding, alsof er iets van je zelf op het spel staat, wat niet waar is, niet echt. Als je beseft dat je je druk maakt om oneigenlijke redenen en dat de andere mensen ook zenuwachtig zijn, dan wordt het een stuk makkelijker voor iedereen. Ik heb na ‘Chinatown’ met een regisseur gewerkt — ik zal zijn naam niet noemen — die ook een secreet was, die per se het laatste woord wilde hebben. Toen heb ik hem vier, vijf keer inderdaad het laatste woord gegeven en daarna at hij uit mijn hand, stond helemaal open voor. me. Dat was een heel bevredigende ervaring.

HUMO Wat uw rol in ‘Network’ betreft Is het niet een teken van de tijd dat de zeldzame dankbare vrouwenrollen allemaal monsters zijn?

DUNAWAY «Ik heb vaak genoeg slachtoffers gespeeld. Ik vond het een promotie om nu eens een career woman te mogen zijn, Ik zou me zelf geen actrice vinden als ik in mijn rollen alleen maar aardig of aandoenlijk wilde zijn. lk hoop ooit nog eens Lady Macbeth te spelen en dat is tenslotte ook een schurk. Als feministen daar aanstoot aan nemen, dan vergeten ze dat schurken bijna altijd intelligent zijn en dat het een hele stap vooruit is om in een film een intelligente vrouw te kunnen zien of zijn. Natuurlijk is die Diana in ‘NetWork’ totaal neurotisch, maar ze gebruikt haar neuroses heel intelligent voor haar carrière, voor haar onderneming. Verkeerd, maar intelligent. Ik heb geen boodschap aan Women’s Lib. Ik vind het riskant om alleen maar je woede en je wrok in het spel te zetten, om je vrouwelijkheid te leren kennen en te handhaven hoef je niet militant te zijn. Maar iedereen moet dat maar voor zichzelf weten. Ik ken activistes die er enorm van zijn opgeknapt. Ik weet niet waar Jane Fonda momenteel precies staat, maar het valt niet te ontkennen dat ze nu een onnoemelijk veel beter actrice is dan in die flutfilms van Vadim

HUMO Maar die onafhankelijkheid waar u nu zo’n prijs op stelt, is dat ook niet een stuk feminisme?

DUNAWAY «Maar ik heb mijn onafhankelijkheid pas goed ontdekt sinds ik getrouwd ben. Ik zag Peter (Wolf, zanger van de J. Geils Band) voor het eerst tijdens een optreden en ik dacht dat ik hem wilde leren kennen omdat ik hem zo’n geweldige performer vond, ik word altijd aangetrokken door mensen om wat ze goed kunnen. Elke relatie die ik heb gehad duurde nooit langer dan twee jaar, daarna vond ik het genoeg. Of hij moest anders worden, dieper, en dat durfde ik nooit aan. Na anderhalf jaar met Peter voelde ik dat we op die manier niet konden doorgaan, dat we er een punt achter moesten zetten of de volgende stap nemen, trouwen. Voor hem was dat het moeilijkste, want hij is vijf jaar jonger dan ik, en een man moet eigenlijk niet zo jong trouwen. Maar als Peter voor zichzelf een beslissing heeft genomen, dan houdt hij zich daaraan. Ik ken niemand die zo verantwoordelijk is.

»Natuurlijk hou ik mijn twijfels. Ik heb vaak genoeg gedacht dat Peter me zonder meer in de steek zou laten, dat ik door hem gekwetst zou worden. Maar dan besefte ik dat ik onvermijdelijk gekwetst zal warden, omdat je elkaar altijd pijn doet als je samenleeft. Maar ik kan daarover praten, huilen, schreeuwen, en hij zal naar me luisteren. En ik weet nu dat ik het allemaal alleen kan doen, het is prettiger en beter samen, maar ik kan het alleen. Je krijgt de dingen pas echt als je je realiseert dat je ze niet werkelijk nodig hebt. We hebben een relatie van geven en nemen. Hij heeft zijn carrière en ambities, ik heb mijn carrière en ambities en daarnaast houden we ons bezig met wat de ander van het leven verwacht. Het huwelijk geeft me geen gevoel van veiligheid maar het maakt me wel gelukkig.

»Misschien komt het er allemaal op neer dat ik nu heb geaccepteerd dat ik een gecompliceerd mens ben en dat ik een groot deel van mijn leven heb verknoeid met te doen alsof het niet zo is. »

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234