null Beeld REPORTERS
Beeld REPORTERS

kijktip'De Heineken ontvoering'

Freddy Heineken: ‘Ik heb altijd plezier gehad met mezelf, ook tijdens de ontvoering. Ik vertelde zelfs grapjes aan mijn ontvoerders’

Vanavond wordt op NPO3 ‘De Heineken ontvoering’ uitgezonden. Het is een ambitieuze verfilming van de meest beruchte kidnapping ooit op Nederlandse bodem, met Rutger Hauer in de hoofdrol. Heineken overleed in 2002, in 1992 sprak hij met Humo.

Frénk van der linden

(Verschenen in Humo op 24 september 1992)

De afspraak luidde dat Freddy Heineken (68) zich enige tijd zou laten ondervragen over Eurotopia, zijn plan voor de herindeling van ons werelddeel. Maar het Zuidfranse rendez-vous met de biermagnaat mondde uit in het eerste (‘En absoluut laatste’) uitvoerig interview in jaren. Een brouwer in ruste over zijn pils, zijn opvolgers in het drankenconcern, een brief van George Bush, zijn dinosaurusei en zijn ontvoering: ‘Doodgaan, wat is dat nou helemaal? Wurmenkoekjes worden.’

‘Ik verschuil me’, zegt hij hees. ‘Ik ben een schorpioen. Wegkruipen, wachten, plotseling tevoorschijn komen, steken. Sting, raak.’ Hij kijkt me aan met een blik die het midden houdt tussen dreiging en spot. ‘Kijk jij maar uit.’

Freddy Heineken staat in korte broek en sportshirt op het terras van zijn villa in Cap d’Antibes. Zonlicht doet Domaine de la Garoupe trillen als een fata morgana. Hier, aan de Méditerranée, leeft hij met zijn echtgenote Lucille Cummins temidden van tropische bloemen, varens, palmen en lijfwachten (‘Mijn stoere jongens, sterke knapen’) een teruggetrokken leven. Af en toe ‘tingelt’ hij achter zijn Steinway zelfgecomponeerde tunetjes’ als ‘Let’s get away from here.’

ALFRED HEINEKEN «Wel, dat kan: ‘Ik heb huizen in Nederland, Frankrijk en Zwitserland. Ik vind het heerlijk om waar dan ook thuis te kunnen komen. Maar gelukkiger dan op deze plek ben ik nergens. Noordwijk? Daar plempen ze alles vol, je weet bij God niet meer of je in Badhoevedorp, de Bijlmer of een kustplaats woont.»

Heineken gaat me voor naar de werkkamer waar hij als grootaandeelhouder en president-commissaris van zijn drankenconcern nog dagelijks actief is. Mijn oog valt op de boekenplanken achter zijn bureau: Jan Cremers Logboek, een roman van Jeffrey Archer, het handboek ‘Living in France’, een biografie van Onassis. ‘Ik lees me ongans’, gebaart hij.

HEINEKEN «Ik prefereer non-fiction. Om een boek te testen pak ik in de winkel altijd een willekeurige bladzijde. Goed? Kopen. Niet goed? Weg ermee. Ik zal lezen tot ik blind word. Hoeveel brilletjes liggen hier? Een, twee, drie, vier, vijf. En daar nog eentje.»

Overal slingeren tijdschriften. Behalve Fortune, Time en Newsweek ook Privé (‘Die naam heb ik bedacht, Henk van der Meyden heeft het zelf toegegeven, maar die krat whisky is hier nooit gearriveerd’), Panorama, Avenue en Margriet.

HEINEKEN «Waarom koopt die mevrouw — tachtig procent van het bier wordt in supermarkt en slijterij gekocht door mevrouw —jouw product, en niet dat van een ander? Gaat vrij instinctief. Om daarop te kunnen inspelen moet je voeling houden, de bladen doorploegen. Ik spel rubrieken als ‘Lieve Mona’. (In één adem) Dat de massa groen als veilig ervaart wist ik eerder dan de Groenen. Feeling — dáárop baseerde ik de kleur van ons etiket.»

EUROTOPIA

Onbevooroordeeld plaatsnemen tegenover Alfred Henry Heineken is niet mogelijk. In de loop der jaren werd hij net zo vaak geëtiketteerd als de flesjes in zijn brouwerij. ‘s Werelds gewoonste miljardair, entertainer, onbekommerd despoot, goedmoedig tycoon, topindustrieel, love wolf: de brouwer in ruste mag zichzelf dan kwalificeren als ‘een doodgewoon mannetje’, de stempels zijn onuitwisbaar. Schaterend, bestraffend, mompelend, meesmuilend en grappend zal Heineken zich in ons gesprek een even hybride als beminnelijke persoonlijkheid tonen. Een interview met hem (‘Ik ben een bekwerker’) is een verbale achtbaan waar je duizelig uitstapt. Tientallen sigaretten verstokend dendert hij door. Over zijn salesmanship (‘Het helpt wanneer je, zoals ik, in Amerika van bar naar bar bent gelopen om pijnlijke voeten op te doen en bier te verkopen’). Over zijn held Churchill (‘Zonder hem spraken u en ik Duits’). Over zijn bier en de Europese eenwording (‘In het buitenland zijn we een Rolls Royce, in Nederland een gewoon pilsje, zij het on top of the market — hoe pak je dat straks aan ?’). Over zijn autoritaire trek (‘Een van mijn voorouders was generaal, die zit in mijn bloed’) Heineken heeft zichzelf altijd geprofileerd als een vat vol schuimende ideeën. Reagerend op Brinkmans pogingen sluikreclame in televisieprogramma’s te beteugelen verzon hij de one liner ‘Heerlijk Helder Piep’. Met het oogmerk Amsterdam weer grandeur te verlenen lanceerde hij een classicistisch plan voor de inrichting van het Museumplein. Ter oplossing van de woningnood in ontwikkelingslanden overwoog hij de introductie van de World Bottle, een vierkante Heinekenfles die bierdrinkers in krotwijken konden gebruiken als goedkope bouwsteen. En vond men het geen olijk idee rolstoelen van hun ziekenhuisimago af te helpen door ze rating green of midnight blue te spuiten?

Recentelijk liet de biermagnaat zijn Amsterdamse Stichting voor de Historische Wetenschap een brochure verspreiden waarin zijn plan voor de Verenigde Staten van Europa werd ontvouwd. In navolging van de Britse geschiedkundige Cyril Northcote Parkinson betoogt Heineken dat grote staten onbestuurbaar zijn, oorlogen in de hand werken en een bedreiging vormen voor culturele verscheidenheid. De huidige basis waarop de Europese eenwording wordt nagestreefd, stelt hij, leidt tot dominantie van enkele grote naties. Voilà zijn brainwave: om een evenwichtig en á la de VS gedecentraliseerd Verenigd Europa te bewerkstelligen is een nieuwe indeling van ons werelddeel noodzakelijk. Met hulp van professor H.L. Wesseling en H.W. van den Doel heeft hij dan ook een Eurotopia ontworpen waarin ieder volk kan bogen op een eigen land.

Aangezien het continent daarmee wordt teruggebracht tot zijn ‘natuurlijke staat’, zullen explosieve onafhankelijkheidsbewegingen en roerige regio’s tot het verleden behoren. Zich beroepend op het woord van André Gide (‘Ik geloof in de deugdzaamheid van kleine staten’) spreidt Heineken een lappendeken uit die 75 landen met vijf tot tien miljoen inwoners telt. Polen bijvoorbeeld wordt opgesplitst in vijf delen. Frankrijk in zes. Italië in acht. Duitsland in elf. ‘Ach’, zegt hij, ‘je moet eieren breken om een omelette te kunnen maken. Mijn Eurotopia-uitsmijter is een stap in de richting van een betere toekomst.’

- Uw inval is met de nodige hoon onthaald.

HEINEKEN «Oja ? Driekwart van de reacties was positief! Muggenzifters hebben kritiek geuit, maar in mijn boekwerkje staat niet voor niets een vraagteken achter Eurotopia. Hersenschimmen moet je nooit woordelijk nemen. lk zeg simpelweg : mensen, het gaat niet zo vreselijk goed met Europa, hé. Zie die bende in Joegoslavië, zie de troep elders. Is het wel juist dat soort zaken ongecontroleerd te laten gebeuren ? is het niet veel áárdiger een schemaatje op te stellen waardoor mensen misschien ophouden elkaar dood te slaan?

»Begrijp me goed, eerst moet dat Verenigd Europa van Delors maar ontstaan. Ik zit niet te rommelen om dat te voorkomen. Ik roep alleen dat we verder dienen te kijken. Hoe gaan we dat handeltje runnen? Het moet een bestuurbaar Europa zijn_ Ik beweer dat niemand op centralistische wijze een gebied met krap een half miljard mensen kan regeren. Daar komt geen bal van terecht. Mensen willen het ook niet. De haat die nu al tegenover het Euromonster Brussel wordt gedemonstreerd... En gaat u hier in de Provence nou eens met de eerste de beste boerenhufter praten. Die haat Parijs! En terecht, hét drama van Frankrijk is de centralisatie. De acties van die vrachtwagenchauffeurs waren één grote woede-uiting tegen de staatsarrogantie.»

- Is uw angst dat grote landen het Verenigd Europa onveilig zullen maken niet overdreven?

HEINEKEN «Grote landen hebben expansiedrang. Waarom moesten de Romeinen zonodig oprukken naar het Nederlandse Katwijk? De geschiedenis bewijst dat iemand die koning, keizer, admiraal of dictator van een grote natie is, altijd méér wil. Misschien om het gepeupel zoet te houden. Er is een theorie die zegt dat Hitler door Polen binnen te vallen de massa pas werkelijk achter zich kreeg. En als ik toevallig Sovjetleider was geweest. met een geïsoleerd rijk, zonder havens die directe toegang tot de oceanen garanderen, had ik óók het Oostblok ingelijfd. En zou ik vervolgens zijn opgetrokken naar de Noordzee.

» (Achteloos) In hoeverre het Russische gevaar geweken is, weet ik trouwens niet. Er liggen daar 27.000 atoombommen op zolder die die jongens te koop aanbieden. Als ik er eentje wil aanschaffen en vanavond de centen op tafel leg dan heb ik ‘m morgen.»

- U geeft voorbeelden uit het verleden. Wat valt er vandaag de dag in concreto te vrezen van pakweg Duitsland?

HEINEKEN «Vraag het de Denen. Hun twijfel over de EG heeft niks te maken met visquota’s, het is gewoon de oerangst van een klein volk voor een groot volk. Mensen zijn bang dat we geen Ecu krijgen maar een Mark. Mensen zijn bang dat Frankfurt zichzelf benoemt tot financiële hoofdstad van Europa. Mensen zijn bang dat Hamburg Rotterdam zal overvleugelen. Begrijpelijk, kán allemaal. Wat denkt u, dat een staat niet tachtig miljoen inwoners buigt voor de wensen van een klein buurlandje? Nou, daar komen frustraties van.»

Bekijk hier de trailer van ‘De Heineken-ontvoering’

DESPERANTO

Zijn zoveelste Gladstone opstekend (‘Goed tegen Alzheimer) schuift Heineken naar het randje van zijn stoel.

HEINEKEN «Er zijn een paar moeilijke woorden die altijd door elkaar worden gehaald. Nationalisme, patriottisme, chauvinisme. Nationalisme is totaal belachelijk : trots zijn dat je op een bepaald stukje grond bent geboren slaat nergens op en brengt de wereld niet veel goeds. Patriottisme — houzee, sterven voor je land — is minstens net zo raar. ‘Allons enfants de la patrie’… het klinkt vreselijk, de Fransen denken er niet voor niets over de tekst van de Marseillaise te herzien. ‘Deutschlancl, Deutschland liber alles’… dat was natuurlijk nog veel erger. In de oorlog draaiden we het om: zwaaiend naar de Engelse bommenwerpers die richting het Roergebied vlogen, zongen we ‘Alles, alles liber Deutschland.’ Ik heb er niet Michel van der Plas over zitten denken het Wilhelmus te veranderen. De deun is prachtig, maar die Koning van Hispanje is uit de tijd, en dat Duitse bloed lijkt me evenmin passend. Het zwelgen in de heroïek moet verdwijnen. In mijn nieuwe staatjes heb je hoogstens het recht chauvinist te zijn: groos met je mooie bergen, je mondaine hoofdstad, weet ik wat allemaal. Be proud of where you live, local pride — mag van mij.

»Is dit nou allemaal eigenwijsheid van Heineken? Nee. Het menselijk instinct vraagt om een kleinschalig territorium. lk weet zeker dat mensen een ‘hek om hun huissie’ willen hebben. Ze verlangen ernaar bij iets herkenbaars te horen — niet bij een ondefinieerbaar werelddeel van een paar honderd miljoen mensen. Amerikanen zeggen altijd dat ze uit Texas of Missouri of Arizona komen. Nooit: ‘I’m from the States’. In Amerika is dat toch leuk uitgepakt, hè. Anders dan wij Europeanen hebben zij elkaar de afgelopen tweehonderd jaar niet op grote schaal afgemaakt. Terwijl wij een paar wereldoorlogjes achter de rug hebben.

»(Staccato) Wat tot nu toe te weinig wordt benadrukt, is dat ik geen nieuwe landen wil scheppen maar provincies, states, zoals in de VS. »

- Klein verschil de Amerikanen begonnen met een nagenoeg blanco landkaart.

HEINEKEN «Maar hadden ze één taal? No Sir! In Louisiana sprak men Frans. In New Mexico Spaans. Uiteindelijk werd het dan Engels. Zoals het hier ook Engels zal worden. Ik geloof niet in wat ik Desperanto noem, wel in de werking van ‘Dallas’ en ‘Dynasty’ — waar ze ook in Joegoslavië tussen het schieten door allemaal naar kijken.

»Laten we het belang van de huidige Europese landkaarten niet overdrijven. Veel grenzen slaan nergens op. Neem Italië. Italië bestáát helemaal niet. Dat is een bij elkaar geharkt land waar honderd jaar geleden nog geen vier procent van de bevolking Italiaans sprak. Ze pompen nu een heleboel geld van het rijke noorden in zuidelijke richting om die streek te industrialiseren. Maar in de Mezzogiorno hebben ze geen ambities in die richting, die mensen lopen lekker met hun ezeltjes over straat. Nou, maak van dat ZuidItalië dan een Europees Florida. Prachtig klimaat, beeldschoon land — waarom zou je fabrieken neerzetten als je het met toerisme en bejaardentehuizen kunt redden?»

EEN BRIEF VAN BUSH

In het kader van Eurotopia legt Heineken ook een bom onder Nederland: het koninkrijk valt in drie delen uiteen. Voor het herstel van het oude Holland valt nog iets te zeggen, constateren geschiedkundigen. Maar het samenvoegen van Limburg met delen van België zou historisch onverantwoord zijn. En oostelijk Nederland als aparte staat? ‘Hoe de heren op dit idee konden komen is een raadsel’, heette het op de opiniepagina van de Volkskrant. ‘Men kan slechts vermoeden dat het al laat was en dat ze geen Buckler dronken. Mijn versnippering van Nederland — die overigens aantrekkelijker is dan dat omslachtige, geldverslindende systeem met dertien provincies in een landje van niks —, beschouw ik als een teaser’, zegt hij op malicieuze toon.

HEINEKEN «Er zitten pesterijen in mijn plan. Ik maak mensen boos. Anders reageren ze niet. Tegelijkertijd zou het oliedom zijn om te denken dat Nederland in de toekomst als zelfstandige natie blijft existeren.»

Hoe schetst Heineken in dat licht het perspectief van het koningshuis, waarmee hij een uiterst vriendschappelijke verhouding heeft? Koningin Beatrix en prins Claus, die regelmatig aan boord stappen van Heinekens jacht Something Cool, moeten met verbazing kennis hebben genomen van Eurotopia. Ook kroonprins Alexander — een Oranjetelg die, zoals Heineken bevestigt, in geval van studie en relatieproblemen graag de ‘wijze oom’ in Antibes raadpleegt — zal de wenkbrauwen hebben gefronst.

HEINEKEN «Pijnlijke vraag. (grinnikt) Maar laten we eerlijk zijn, wat was ooit het nut van een koning? Een koning was een soort leenheer die dikwijls ook fysiek boven iedereen uitstak, een figuur die vazallen om zich heen verzamelde, het zaakje leidde en bij tijd en wijle aan het hoofd van zijn troepen een naburig land binnenrukte. Nou, ik zie onze vorstin niet direct vooropgaan om België in te nemen, u wel? Als je de Diana-ellende in Engeland ziet, krijg je trouwens de indruk dat die koningshuizen al bezig zijn hun eigen handel in rook te laten opgaan. Over tweehonderd jaar bestaat dat allemaal niet meer. Leden van ons koningshuis kennende, zeg ik dat daar bij ons niet overdreven moeilijk over wordt gedaan. Bij hen gaat het wereld en Europees belang vóér de eigen positie.

»Prins Claus zei tegen me: ‘Leuk dat je dit voorstel doet, maar er komt niets van terecht. Wie luistert er naar Freddy Heineken en hoe verwezenlijk je zoiets?’ lk geef toe dat ik de praktische problemen die aan mijn plan kleven niet kan oplossen. Het is ook geen blauwdruk van zo kan ‘t en zo mot ‘t. Daar ben ik niet knap genoeg voor. I’m a seeder, not a breeder. Ik zaai een idee, ik ga het niet uitvoeren, ik wil geen president van Europa worden, ik wil niks, niks, niks, alleen dat er door mijn brochure geen tien maar vijftigduizend mensen gaan nadenken over het principe.»

- Zijn er presidenten en premiers die zich positief hebben uitgelaten over uw voorstel?

HEINEKEN «U gaat gemeen doen? Ik heb ervoor gezorgd dat mijn papierwerk — en niet via de post, neem dat van me aan — op de desks van Major, Thatcher, Mitterrand, Lubbers enzovoorts kwam. Ik heb geen seconde gedacht dat welke Europese politicus dan ook het in z’n kop zou halen schriftelijk te reageren, laat staan instemmend. Niemand die het zich kan veroorloven met het idee in te stemmen. Niemand die het durft. Niemand die een centimeter grondgebied wil opgeven. Mitterrand staat natuurlijk niet te springen om president van Bretagne te worden. Maar sommigen beschikken over een iets bredere visie. Zo kreeg ik een telegram van de campagneleider van Ross Perot : of ik nog zes exemplaren kon sturen. En vervolgens ontving ik een complimenteuze brief van iemand die u wellicht kent : de heer George Bush, president van de Verenigde Staten van Amerika.»

ZIN? HET LEVEN??

HEINEKEN «Macht is ‘de combinatie van een verslaving en een hele enge ziekte.’ Thatcher begon op een gegeven moment over zichzelf in de meervoudsvorm te spreken. Geschift. Mij is vaak gevraagd hoe het is om macht te hebben. Ik ben blij dat ik géen macht heb, Er werken dertigduizend mensen voor me, maar door de concurrentieverhoudingen liggen de bierprijzen vast, en de CAO bepaalt de salarissen, en je bent gehouden aan afspraken in de bedrijfstak, en... nouja, wat voor macht houd je dan over? Je hebt niks te zeggen, nul.

»Even naar een ander niveau. lk vind mezelf volstrekt onbelangrijk. Waarom? Omdat ik weet dat ik het ben — ten diepste. In het naturenurturedebat — is de manier waarop wij mensen ons gedragen een gevolg van opvoeding en scholing, of zit het in ons bloed? sta ik absoluut aan de natuurkant. Het zijn de genen die u en mij sturen. We zijn zeg maar renpaarden: snel of niet snel, klaar, weinig aan te doen. Boeken als ‘The selfish gene’ hebben me geleerd dat mensen, inclusief de heer Heineken, waarschijnlijk louter op aarde zijn om de genen door te geven. Wat de natuur betreft mag je doodsmakken nadat je een paar kinderen hebt gemaakt. Als beest op deze aardbodem ben je dan uitgewerkt.

»Ik denk dat we er op den duur achter komen dat de dingen vrij simpel zijn wat wil de natuur met ons? Dat zij overleeft. En dus moet er op deze overbevolkte wereld op een dag iets radicaal zelfreinigends gebeuren. Dan blazen we elkaar op, of komen er epidemieën, en begint alles van voren af aan. Ik denk dat zoiets eerder is vertoond. Dat er op aarde een scala aan beschavingen is geweest waar we helemaal niks vanaf weten. Als ik ‘s nachts naar de sterrenhemel staar, krimpt het belang van alles en iedereen tot minieme, relativerende proporties. Wat was vierduizend jaar voor Christus de belangrijkste brouwerij in Egypte? Geen hond die het weet. Nou, over vierduizend jaar weten ze heus niet dat er ooit zoiets bestond als Heineken. And so what

- Raakt iemand die decennialang een wereldconcern leidt niet in de waan dat hij een standbeeld verdient, dat hij van belang is?

HEINEKEN «Wie schrijven hun namen op muren en glazen? Gekken en dwazen. lk heb nooit iets anders gedaan — vooral op glazen.»

-Uw genentheorie...

HEINEKEN «... vernietigt de zin van het leven. Heel vervelend voor Duitse filosofen die zich suf hebben geschreven.

»Waarom komt Heineken dan nog uit zijn bed, zult u vragen. Omdat je nog zo lang in een doosje kunt liggen. En omdat we de opdracht hebben, vind ik, de wereld beter, mooier te maken. Ik hou erg van bouwen, ik zet graag iets neer waaraan het oog zich kan strelen. Muziek maken is ook zoiets. Je mag best genieten van het leven — ik ben niet zo erg calvinistisch —, maar vertel me alsjeblieft niet dat het zin heeft. .

»Laatst kocht ik bij Christie’s een dinosaurusei, Zeventig miljoen jaar oud. Een vol ei, geen lege dop. Vijfduizend pond — niet veelvoor zoiets zeldzaams. Wat is de bedoeling? Dat je af en toe naar dat ei kijkt en denkt : van zover zijn we nou gekomen. Monkeybusiness, survival of the fittest. lk kan me voorstellen dat iemand in de wetmatigheden van de natuur een God herkent, dat mensen hun behoefte aan een hogere macht willen bevredigen en naar kerken gaan, maar ik houd het hij Darwin. »

'De Heineken-ontvoering' Caption: Rutger Hauer (Alfred Heineken) Beeld INTERNET
'De Heineken-ontvoering' Caption: Rutger Hauer (Alfred Heineken)Beeld INTERNET

ZAAGSELHERSENS

‘Ik borrel en kook over’, zei hij eens. «’Maar zelfs de meeste van mijn vrienden kennen me niet.’ Hoe zou hij persoonlijk het cryptogram Heineken oplossen?

HEINEKEN «Als we nou eens beginnen de zakenman niet te zien als een vent die met een grote dikke sigaar in zijn mond en zijn benen op het bureau coupons van aandelen zit te knippen, want zo is het niet. Hoe dan wel? Ik ben heel goed in staat buiten mezelf te treden om deze rondhobbelende figuur te analyseren. En dan zie ik een wispelturige, van de hak op de tak springende dwaas. Ik kan het niet helpen, ik hou van veel onderwerpen. Ik heb er altijd naar gestreefd homo universalis te worden, brouwer, psychiater, antropoloog, architect, componist, fotograaf. Niet dat het lokt, maar het is de enige interessante manier om te leven. Niks In der Beschränkung neigt sich der Meister, lezen, praten, denken, vorschen — met sch graag, dat gaat dieper.

»Het valt me moeilijk mijzelf serieus te nemen. Ik heb geen lachspiegel nodig om in gieren uit te barsten. Ik heb altijd plezier gehad met mezelf. Zelfs tijdens de ontvoering. Je ziet Freddy Heineken vanuit een hoekje in zo’n Amsterdamse loods als een hoopje ellende op de vloer liggen. Je kan alleen maar hopen dat dat stuk vlees het er goed vanaf brengt. Wat rest je dan? Grappen verzinnen. Gevoel voor humor is een zalige redding.

»Ik vertelde mijn witzen ook aan de ontvoerders. ‘Meneer, we begrijpen u niet’, zeiden die stommelingen vaak. ‘Is ook niet de bedoeling’, antwoordde ik. ‘Zolang ik mezelf maar amuseer.’ Ik was al ruimschoots getikt voordat ik werd ontvoerd, begrijpt u.»

Voor het eerst zwijgt hij.

HEINEKEN «Het is dubbel. Ik ben veel ernstiger dan ik eruit zie, I act flippant, but I’m not, Ik ben erfelijk belast met een redelijk denkvermogen. lk denk dat veel zaken gecompliceerder worden gemaakt dan ze zijn. Een tafel heeft vier poten. En wiebelt dus vaak. Een tafel met drie poten niet. Nou, maak ‘m dan met drie. Die wet gaat op voor het hele leven. Klinkt cynisch, maar slimheid maakt cynisch. Neem vriendschap. Ik heb slechts een paar echte kameraden, ik geloof dat er maar weinig zijn die een mens uit de stront komen halen als het echt zover is. Zo zijn we nu eenmaal gebakken; zelfbehoud voorop.»

- Wat is daarbij uw gereedschap ? Wat zijn de sterke kanten van Freddy Heineken?

HEINEKEN «Die hoort u voortdurend. De zwakke zijn interessanter. Het frustreert me dat ik Einstein niet ben. Bier brouwen en liedjes schrijven is leuk, maar ziektes uit de wereld helpen is bijvoorbeeld van een andere orde. Wat ik ook niet kan: glashelder en geconcentreerd op een vierkante centimeter doordenken. Is niet des zakenmens. Maar ik heb een talent voor het lichten van schedeltjes. !k pluis mensen makkelijk uit. Als ik naar ze kijk, moet ik vaak denken aan de etalages van sigarettenwinkels in de oorlog. Achter de ruit stond op karton geschreven : ‘De geëtaleerde verpakkingen zijn ledig.. Nogal wat mensen blijken zaagsel in hun harses te hebben. Het gekke is dat je zulke lieden nog moet benijden ook : misschien is een ledige verpakking wel de enige manier om werkelijk gelukkig en tevreden door het leven te gaan. »

KRENT

Verzoet geld ‘de pijn van het intelligent zijn’? Het Heineken-concern geldt als de enige Nederlandse megamultinational die feitelijk in handen is van één persoon. Zijn miljoenen maken Freddy Heineken tot de rijkste man van Nederland.

HEINEKEN «Het aantrekkelijke van een fortuin is dat ik vanavond naar Bermuda kon vliegen maar het niet doe. Geld is een synoniem voor vrijheid, en je kunt er topdokters en tandartsen mee betalen. Toch zit dat geld vaak als een rijstebrijberg in de weg. Ik zeg dikwijls gekscherend tegen mensen dat ik ondanks de centen aardig ben. »

- Toen u 45 jaar geleden kennis maakte met uw latere vrouw, dochter van een bourbon-fabrikant te Kentucky, leende zij u...

HEINEKEN «... om precies te zijn 75 dollar. Ik wilde haar mee uitnemen, maar ik was blut. Als vertegenwoordiger in de VS kreeg ik maar één keer per drie maanden betaald — niet makkelijk voor een jonge jongen die met bier langs de deur ging. Aan het eind van ieder kwartaal reed ik mijn auto naar de bank om er geld op te lenen. Lucille had nog nooit van Heineken gehoord. Precies: het leuke was dat ze de onbekende, ‘armlastige’ Freddy aardig vond. Als ik mik dat mensen mij zien zitten vanwege de poen, ben ik meteen fietsen. Weg, weg.»

Heineken heeft de reputatie een ‘typisch Hollandse krent’ te zijn.

HEINEKEN «Ik sta niet bekend als iemand die met bankbiljetten zwaait. Ik heb last van een eekhoorntjescomplex. ik spaar, spaar, spaar. Het weggooien van een ouwe das of ouwe sok gaat me heel moeilijk af. Ik kan het zelfs nauwelijks over mijn hart verkrijgen om een plastic flesje weg te gooien. Dat ik niet tegen verspilling kan, komt door de oorlog — je hebt geen idee hoe diep die heeft ingevreten. » Soms kan dat geld me gestolen worden. Stel Heineken gaat lekker uit in de stad en geeft iedereen wat te drinken. Dan isie de proleet. Stel Heineken geeft niemand een drankje. Dan isie schraperig. Waar eindigt dat? Moet ik iedereen die ik een hand geef een auto schenken? Het is een van de redenen dat ik me nooit gelukkig voel in gezelschappen. Ik ben geen massadier. Eng, naar. Het is in dit huis eigenlijk een asociale toestand, hoor. Er komt hier zelden iemand.»

- Waarom besteedt een vermogend man zoveel tijd, energie en geld aan een luchtballón als Eurotopia, zeggen sommigen. Waarom laat hij niet een ziekenhuis in Somalië uit de grond stampen? Zoiets komt onmiddellijk tienduizenden mensen ten goede.

HEINEKEN «Ik stop miljoenen guldens in prijzen voor historische en medische research. Zult u zeggen: ach, het belonen van kankeronderzoek is voor die oude Heineken een vorm van eigenbelang, een belegging. Goed, Somalië dan. Het probleem is : als je die arme op sterven liggende kinderen gaat voeden, en ze krijgen allemaal wéér vijf kinderen... waar ben je dan in godsnaam mee bezig? Ik vraag me weleens af of de mensheid niet de kanker van de aardkloot is — een zin waarvan uw lezers even zullen schrikken. We zijn met veel te veel mensen. Het milieuvraagstuk heeft in wezen niks te maken met uitlaatgassen en broeikaseffecten, nee : de wereldbevolking groeit dwars door de kritische grens heen. Toen ik na de oorlog door Amerika zwierf, hadden de States 125 miljoen inwoners. Nu tweemaal zoveel. Daar ga je. »

BLUFPOKER

De mythe wil dat Freddy Heineken eind jaren veertig als kleinzoon van de grondlegger een uitzonderlijk succesvolle onderneming overnam. ‘De waarheid is dat de brouwerij er na de oorlog verschrikkelijk voorstond’, verklaart hij nu. Een uitgewoonde fabriek, nauwelijks kapitaal. We sleten in die tijd 420.000 hectoliter per jaar. Inmiddels is dat vijftig miljoen, een dikke honderd keer zoveel. Ondertussen vertweéhonderdvoudigde de winst. Nooit verwacht. In mijn begintijd was het knokken — iedere avond spierwit thuis. Je kon het zo gek niet bedenken of het zat tegen. Er waren zelfs pogingen om de familie uit te kopen.»

- Klopt het dat u blufpoker speelde bij de bank om geld te lenen?

HEINEKEN «En bij pensioenfondsen, ja. Als je geen geld hebt, en je wilt de meerderheid van de aandelen van een NV op de beurs terugkopen, moet je koorddansen. Het lukte. Had ik die tour de farce niet volbracht, waren we allang opgeslokt, was Heineken vandaag de dag een Amerikaans bedrijf. Toen we de gok waagden, zei ik tegen mijn vrouw : ‘Mislukt het, dan beginnen we een fietsenstalling in Zuid-Frankrijk’. Vrienden beweren dat zoiets me nooit was gelukt : het zou zijn uitgelopen op een keten van stallingen die de hele Rivièra had gedomineerd. U gelooft het ongetwijfeld niet, maar als het mis was gegaan had het me weinig kunnen schelen. You win some and you lost some. Bier is een mooi product, een plezierproduct, een cultureel fenomeen, een emotie, maar ik had met net zoveel plezier ijskasten aan de man gebracht. Of auto’s, veel geiniger. Drank verkopen is dankbaar werk je wordt altijd met ‘Hoi, gezellig, de jongen van het bier’ verwelkomd, wat niet het geval is als je met machinegeweren aanbelt —, maar vervelend genoeg verandert het produkt nooit. Anders dan Toyota of Jaguar heeft Heineken geen model ‘92. Kijk, iemand die inventief is, wil steeds iets nieuws. »

- Bijna alle Nederlandse bierproducten hebben onder hun eigen naam een alcoholvrije variant op de markt gebracht. Heineken laat het bij Buckler. Waarom?

HEINEKEN «Heb ik geleerd van General Motors. Daar zijn ze zo slim geweest behalve Cadillac ook Buicks, Oldsmobiles, Pontiacs en Chevrolets te fabriceren. Je moet narit onder dezelfde naam een ‘mindere’ of ‘goedkopere’ variant van je product maken. Dan ondergraaf je de status van het merk. Dan ben je, in drankjargon, binnen drie jaar op de fles.»

HENGSTENBAL

Insiders beweren dat Heineken niet tevreden is over de wijze waarop de brouwerij wordt geleid sinds hij enkele jaren geleden opstapte als voorzitter van de raad van bestuur. Maar commentaar op de verkoopproblemen in de VS en Heinekens noodlijdende dochterbedrijf in Spanje komt hem niet over de lippen. Geen kwaad woord over zijn opvolger, drs G. van Schaik. Wel wil hij kwijt dat de nieuwe reclamecampagne ‘Bier zoals bier’ bedoeld is (yuppie-meneer kickt in café op zwoel bedoelde blueszangeres) aan de zwakke kant te vinden. ‘Ik ben bijna 69’, zegt hij, ‘dus het kán zijn dat ik sommige dingen minder goed aanvoel. Maar bier moet je volgens mij verkopen aan die moeder in Zwolle, aan de gemene deler, niet alleen aan een hipbesnorde reclamejongen in Amsterdam.’

Na de zomer, zeggen betrouwbare bronnen, zal Heineken bekend maken dat voorjaar ‘93 een nieuwe topman aantreedt.

HEINEKEN «Ik heb een radar voor managers. Van mijn vader geërfd. Hij was niet zo’n zakelijk mens: wetenschapper, dokter in de chemie, musicus. Maar hij had een fenomenaal oog voor capabele lieden. Ik ben altijd op zoek geweest naar discipelen, niet naar carrièremakers. Je hebt niks aan mannen die voortdurend bezig zijn met de strepen op hun mouw en hun dure auto’s — wat ik als Bentley en Rolls Royce-bezitter nodig moet zeggen. Dat zijn inefficiënte types. Die verspillen hun talent aan positiespel. De man op wie je jaagt moet bij het moment passen. Als het lekker loopt, heb je veel aan een lichtelijk waaghalzerige optimist. In een slechte tijd kijk je uit naar een enigszins behoudende kerel. Levensgevaarlijk in wat voor situatie dan ook is een superintelligente denker. Zo’n vent ziet altijd meer dan één kant — wat pertinent dood slaat. Op die manier kun je geen tent runnen.

»Wie in een bedrijf aan het roer komt te staan, bepalen de jongens onderling. Het zijn hanen in een kippenhok, hengsten in een wei — eentje is de sterkste. Zo wordt nu ook in onze raad van bestuur als vanzelf, op natuurlijke wijze, bepaald wie Van Schaik straks opvolgt.»

- Hoewel, op natuurlijke wijze: de volgende brouwerij-captain is een man die door Heineken persoonlijk werd aangetrokken. Het gaat om Karel Vuursteen, een voormalig turnaround-manager van Philips. Uw dochter Charlene speelt tot op heden geen hoofdrol in het bedrijf. U bent altijd vaag gebleven over de mogelijkheid dat ze op den duur naar voren stapt.

HEINEKEN «Gebeurt niet. Ze is ontzettend gis, maar ze heeft vijf kinderen aan haar hoofd. Ik raad haar dat zware vak ook niet aan. Haar man is bankier, maar daarnaast ook nog intelligent, beheerst negen talen. Heerlijk, de familie is een moordwinkeltje.»

- De brouwerij ging een paar keer over van vader op zoon. Ditmaal staat er geen man te wachten die de fakkel overneemt. Steekt dat?

HEINEKEN «Ik begrijp dat u graag door mij wordt geadopteerd. Daarvoor is het nog te vroeg. Eérst uw artikel lezen.»

'De Heineken-ontvoering' Caption: Rutger Hauer (Alfred Heineken) Beeld INTERNET
'De Heineken-ontvoering' Caption: Rutger Hauer (Alfred Heineken)Beeld INTERNET

DE ONTVOERING

Het is tijdens een tweede ontmoeting dat Freddy Heineken onverwacht diep ingaat op de ontvoering waardoor hij en zijn chauffeur Ab Doderer in 1983 ruim twintig dagen van de aardbodem verdwenen.

HEINEKEN «Ze vragen me vaak of die kwestie me heeft veranderd. U krijgt het nog één keer te horen: nee, in die tijd was ik al een beetje gek. Ik denk er af en toe aan terug, zeer intens. Maar ik raak niet bevangen door paniek ofzo. Ik ga niet als een rietje door het leven, bevend en trillend. Als ik eng droom, gaat het over een eindexamen Duits. Tijdens de oorlog merkte ik al dat ik very calm, cool and collected ben. Het type dat bommen in de buurt hoort inslaan en weet: op mijn hoofd vallen deze niet.»

- Een man in uw positie heeft ongetwijfeld al nagedacht over een ontvoering voordat die plaatsvindt. In hoeverre bleek de praktijk van de theorie te verschillen?

HEINEKEN «Ik herinner me nog heel goed wat ik zei toen ze me inpikten: ‘Goed, nu is het dan zover. Could happen, laten we maar zien’. De angstige vraag is op zo’n moment vooral: heb ik met redelijke heren te maken die gewoon op geld uit zijn, of is het pafpaf — de Rote Armee Fraktion? Het zat er tussenin. Ze waren op geld uit maar ze gedroegen zich niet redelijk. Ik bedoel; waarom moest ik per se aan een ketting van veertig centimeter op de grond liggen, zodat ik me niet eens kon omdraaien? Ik vroeg om een tafel, een stoel, potlood en papier. Veel is dat toch niet, hè? Maar nee. Ik vind dat heel primitief. Het punt is —en dat blijkt dus anders dan je verwacht—: zij zijn in paniek, zij zijn bang.»

- De ontvoerders noemden u later ‘een groot psycholoog’.

HEINEKEN «Ze begrepen niet dat ik niet lag te grienen. Die lol gunde ik ze in geen geval. Ik sprak regelmatig legen ze — wat officieel niet mocht. ‘Jongen, waar ben je toch mee bezig’, zei ik dan. ‘Ga lekker werken, koop een huisje, zet er een wit tuinhek omheen, laat een hondje op het gazon rondlopen, kus je vrouwtje en wees gelukkig. Dit is toch zenuwenwerk?’ Maar zulke mensen hebben geen opleiding, zijn te lullig om iets te leren, zitten alleen maar in een bar tegen elkaar op te hakken wie de grootste Mercedes heeft.»

- Als multimiljonair was u gewend dat uw orders strikt werden opgevolgd. Plots was u machteloos. Frustrerend?

HEINEKEN «Telefoon was welkom geweest. Eén van de leukste dingen na de bevrijding was het telegram van Frank Sinatra: Why didn’t von cal! me?’ Goed aangevoeld. Toch zat ik me tijdens mijn detentie niet op te vreten. Ik ben van huis uit optimist. De Duitsers hebben me een keer gevangen genomen omdat ik met foute papieren en van de Kriegsmarine ontvreemde benzine op een motorfiets rondreed. Ik werd vastgezet in het Overveense politiebureau. ‘Wat gaat er met me gebeuren?’, vroeg ik, jongen van achttien. ‘Sie werden ersehossed, zei zo’n nazi. Het kwam er uiteindelijk niet van, maar het was een hele goeie vooropleiding voor mijn ontvoering. Als je op een gegeven moment wordt gekidnapt, denk je: nouja, het was allang mooi dat me meer levensjaren gegund bleken dan ik daar in Overveen dacht. Borrowed time. En je bent al eind vijftig, hé: je voelt een vreemd soort vrede, je realiseert je dat het toch een behoorlijk geslaagd leventje is geweest —jammer dat het zo knullig dreigt af te lopen.»

Hij kijkt langs me heen, lijkt tegen zichzelf te praten.

HEINEKEN «In die cel zat maar één luchtgaatje, heel klein. Ik besefte dat er een groot zuurstofgebrek zou ontstaan als ik druk ging bewegen. ‘Jezus, ik ga hier stikken, die jongens weten niet dat je op deze manier onmogelijk kunt ademen’, dacht ik. Ik sliep dan ook veel. Ik slaap prima, in alle omstandigheden. Ben ik ze dankbaar voor, dat ik goed kon uitrusten. En afvallen — zeven kilo. Ik kreeg maar twee keer per dag wat te eten. Weet je wat rot was, een soort Chinese kwelling, als een eeuwige druppel op je hoofd: de eerste dagen draaiden de ontvoerders de hele tijd hetzelfde muziekbandje. Daar stond een ironisch nummer op: ‘Ich hab einen Koffer in Berlin.’ Later ging er een radio aan, wat wel prettig was. Als je geen horloge hebt, en geen raam, wil je graag weten of het nacht is, of drie uur in de middag, of ochtend. Mijn dank gaat uit naar de discjockeys van Nederland, maar ik kan niet zeggen dat ik er een grote liefde voor deze volksgenoten aan over heb gehouden.»

- Bent u te spreken over de manier waarop politie en justitie de zaak hebben aangepakt?

HEINEKEN «Ik heb daar geen negatief oordeel over. Ik vind alleen dat we in Nederland te lenient zijn. De straffen stellen weinig voor. Ik begrijp niet waarom automatisch een derde wordt kwijtgescholden, ik begrijp ook niet waarom gedetineerden een kleurentelevisie in hun eenpersoonscel moeten hebben. Ons recht is de soepelheid zelve. De vraag is natuurlijk hoever je wilt gaan, maar ik denk dat het aantal rijwieldiefstallen flink terugloopt als je lieden die fietsen gappen een pink afhakt. Wat ik overigens maar niet zal voorstellen. »

- Dit voorjaar kwamen de ontvoerders Cor van Hout en Willem Holleeder vrij.

HEINEKEN «Ze denken dat ik wraakgevoelens koester en ze achterna laat zitten. Maar als ik iets voel is het medelijden. Kijk, voor iemand die een tunnel van zes kilometer graaft en een bankkluis leeghaalt heb ik bewondering. Maar jongens die het aller, allermakkelijkste doen, die zomaar een man — of, nog erger, een kind — van de straat plukken, vind ik zielig. Zij zijn in zekere zin de slachtoffers, slachtoffers van zichzelf. Ik bekijk het... ja, lankmoedig: ik ben gebeten door een hond. Kan het arme domme beest ook niks aan doen, want arme domme beesten bijten nu eenmaal. »

Geen wraakgevoelens? Heineken stopte de leverantie van bier aan Casa Rosso nadat Robbie Grifhorst de Amsterdamse nachtclub had overgenomen. Reden: Grifhorst was begin jaren tachtig bevriend met de ontvoerders, hij is indertijd uitvoerig verhoord en wordt er nog steeds van verdacht in de zaak betrokken te zijn geweest.

HEINEKEN «Die leverantiestop is mij bekend. Ik heb me daar niet mee bemoeid, al kan ik goed begrijpen dat iemand in het concern zo’n besluit neemt.»

Een van de ontvoerders is voortvluchtig: Frans Meijer. Hij ontsnapte kort na zijn veroordeling uit het Utrechtse Pieter Baan Centrum. Meijer gooide een boenwasmachine door een raam en nam de benen. ‘Lijkt me zwaar hoor, zo’n apparaat in je eentje tillen’, glimlacht Heineken.

HEINEKEN «Het is goed dat de politie achter hem aan blijft zitten, maar ik verwacht er niet veel van. Tachtig procent van de misdaden wordt opgelost door verfinking, zoals ze in goed Amsterdams zeggen. Hij heeft nog wat losgeldcentjes over — er is acht miljoen zoek, ja, zoiets —, dus misschien moet hij dat aan andere betrokkenen uitdelen. En als hij dat niet doet... we zullen zien.»

- Er zijn vergevorderde plannen voor de verfilming van ‘De ontvoering van Alfred Heineken’, het boek dat crime reporter Peter R. de Vries baseerde op interviews met Holleeder en Van Hout. Hoe beziet u die voornemens?

HEINEKEN «Het lijkt me een onzinnige exercitie: de enige die er werkelijk iets vanaf weten zijn Ab Doderer en ik, en wij zullen onder geen voorwaarde meewerken. Meneer Peter de Vries was niet bij de ontvoering betrokken — bij mijn weten althans. Ik vind het een onkies idee: zo’n film zou weleens een gebruiksaanwijzing kunnen zijn voor ontvoerders in spe.»

- Ik vind het moeilijk te geloven dat u tijdens de ontvoering geen moment bang bent geweest voor de dood.

HEINEKEN «Luister, het is niet erg om dood te gaan — het was tenslotte ook niet erg toen je nog niet bestond. Sterven moet alleen niet pijnlijk zijn en geen jaren duren. Euthanasie hoera, weetje-wel. Doodgaan, wat is dat nou helemaal ? Niks bijzonders. Wurmenkoekjes worden, lekker in het droge zand gaan liggen, pushing up the duisies

- Hoe wilt u mettertijd herinnerd worden?

HEINEKEN « Als iemand die nooit iets onoirbaars heeft gedaan. Als iemand die anderen nooit een smerige streek heeft geleverd. Als iemand die de zaak nooit heeft opgelicht. Want dingen die niet kunnen, doet Freddy Heineken niet. Da’s het hele verhaal — boem, uit. »

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234