Beeld Marka/Universal Images Group via Getty Images

Cherchez La FemmeGail Zappa

Gail, de weduwe van Frank Zappa: ‘Hij kan me nog altijd tranen met tuiten doen lachen’

Donderdag 4 december is het tien jaar geleden dat Frank Zappa - hij was 53 - aan kanker stierf. Voor wie pas later naar muziek is beginnen te luisteren: Zappa is een genie dat in de jaren 60, 70 en 80 liefst 64 lp’s (zo heetten die dingen toen) heeft uitgebracht. Hij slaagde erin een volstrekt eigen hilarisch universum te creëren, waar alle denkbare en ook een paar ondenkbare muziekgenres met elkaar in de koffer kruipen, waar the American way of life genadeloos wordt ontmaskerd, en waar wat we bij gebrek aan een beter woord maar gitaarsolo’s zullen noemen weleens een halve plaatkant plegen te duren.

(Deze week verschijnt elke dag een legendarische ‘cherchez la femme'. Dit interview is eerder verschenen in Humo 3300 op 2 december 2003)

Vanaf 1967 deelde de nu 58-jarige Gail lief en leed met Zappa: ze is de moeder van hun kinderen Dweezil, Moon, Ahmet en Diva. Zij leidt de Zappa Trust, en brengt geregeld onuitgegeven materiaal uit. Voor wat ze zelf ‘the tenth anniversary of Frank’s death’ noemt, mochten we haar thuis in L.A. opbellen. 

HUMO Uw man is nu tien jaar dood, maar hoe zit het met zijn muziek? Leeft die nog? 

GAIL ZAPPA «Ik ben zeker van wel, alleen is dat moeilijk aan te tonen. Hij wordt bijvoorbeeld niet op de radio gespeeld, maar dat bewijst niks, want tijdens zijn leven gebeurde dat ook al niet. Veel platen verkoopt hij ook al niet, of tenminste: wij merken dat niet aan onze bankrekening (lacht). Maar ik ben er wel van overtuigd dat zijn muziek driftig gekopieerd wordt. Voor mij geen enkel probleem, zolang er maar geen groot geldgewin achter schuilgaat. 

»Ik wéét dat hij nog altijd nieuwe fans bijkrijgt, omdat ik stapels brieven en mails ontvang. Vooral van prille twintigers, soms zelfs van tieners. Die gasten ontdekken Franks muziek min of meer zoals vroeger: via mond-tot-mondreclame of uit nieuwsgierigheid. Franks fans zijn doorgaans heel open-minded, ze gaan voortdurend op zoek naar nieuwe ervaringen, in boeken, op het internet, noem maar op.» 

HUMO Is hij tot een mythe uitgegroeid, denkt u? 

ZAPPA «Voor sommigen wel. Je zou ervan versteld staan hoeveel fans me schrijven dat ze over Frank gedroomd hebben: hij is een wezenlijk onderdeel van hun leven. Dat vind ik mooi.» 

HUMO Droomt u nog vaak van hem? 

ZAPPA «Ik weet niet wat ik ’s nachts droom, mijn beste, maar als ik wakker ben, denk ik heel vaak aan hem. Meestal met een glimlach, vaak hardop lachend. Frank was pretty fuckin’ hilarious. We hebben onlangs aan de nieuwe dvd van de film ‘Baby Snakes’ gewerkt: tranen met tuiten heb ik gelachen.»

Leven en dood 

HUMO Bent u daarom voor hem gevallen toen u hem in 1966 tegen het lijf liep? Omdat hij u aan het lachen bracht? 

ZAPPA «Toch niet. Ik zal heel eerlijk met je zijn. Drie jaar voor ik Frank ontmoette, heb ik een soort visioen gehad: ik zou een man leren kennen die mijn hele leven zou veranderen en ik zou ook mijn hele leven bij hem blijven. Toen ik Frank voor het eerst zag, hoorde ik letterlijk stemmen: ‘This is it! Dat is ’m.’» 

HUMO En u dacht toen niet: ‘Oh God, waarom uitgerekend die man!’ 

ZAPPA (lacht) «Dat dacht ik inderdaad. Ik had nog nooit iemand ontmoet die zo... vuil was. Je moet weten dat Frank toen net op tournee was geweest, en ik denk niet dat hij zich in die vier maanden ook maar één keer helemaal had gewassen. De belangrijkste onderdelen af en toe eens met een washandje, maar een bad of een douche? (lacht) 

»En toch wist ik dat ik die stemmen in mijn hoofd moest geloven. Ik heb de sprong gewaagd en ik heb het me geen moment meer beklaagd.» 

HUMO Dat is pas een romantisch verhaal. 

ZAPPA «Wacht tot je dit hoort: één van de eerste nachten die we samen hebben doorgebracht, hadden we exact dezelfde droom. Alléén het einde verschilde. En dat verschil zei heel veel over onszelf en onze relatie.» 

HUMO Gaat u vooral door. 

ZAPPA «Sorry, maar dat is ons geheimpje.»

HUMO Huwelijken van rockmuzikanten houden doorgaans geen 28 jaar stand. Wat was jullie geheim? 

ZAPPA «Humor helpt altijd. En vergevingsgezindheid. En verder is er geen geheim. Mensen doen graag mysterieus over de liefde, maar er is geen mysterie. We waren elkaars beste vrienden, punt uit.» 

HUMO Heeft humor uw man ook geholpen in zijn gevecht met kanker? 

ZAPPA «Zeker. Als mensen hem in de laatste maanden van zijn leven vroegen hoe het ging, antwoordde hij steevast: ‘Fine. Except for cancer.’ 

»Kijk, als je geconfronteerd wordt met een terminale ziekte heb je de keuze: je kunt meteen beginnen met doodgaan, of je kunt proberen zo goed mogelijk verder te leven tot je sterft. Frank heeft het laatste gekozen. Hij is ook zo lang mogelijk blijven werken, hij heeft nog een paar platen gemaakt. Ik heb dit nog nooit eerder verteld, maar Frank wist al vier jaar dat hij kanker had. Al van in 1989.» 

HUMO Heeft hij veel geleden? 

ZAPPA «Dat is een keuze die je zelf maakt. Hoe je met de fysieke en emotionele pijn omgaat, dat heb je zelf in de hand. Frank liet er zijn leven zo weinig mogelijk door beïnvloeden.»

HUMO Als ik het goed voor heb, heeft hij het op zijn laatste platen niet één keer over de dood gehad. 

ZAPPA (verontwaardigd) «Natuurlijk niet. Hoe kom je erbij! 

»Frank zag de dood niet als iets uitzonderlijks, en hij was er ook niet bang voor. Neen, er waren in die tijd belangrijker thema’s om over te schrijven: politiek bijvoorbeeld. Die heeft een veel grotere impact op de Amerikaanse staatsburgers dan de nakende dood van één man.» 

HUMO Uw man schuwde het persoonlijke of emotionele in zijn muziek. 

ZAPPA (lacht) «Hellooooo! Heb jij wel al naar Frank Zappa geluisterd? Zijn muziek barst van emotie en persoon-lijkheid. Je kunt het toch geen koude, harde muziek noemen? En hij heeft toch een heel eigen stijl ontwikkeld?» 

HUMO Zijn favoriete populaire muziek was doowop en blues: respectievelijk sentimentele en emotionele muziek waarin openlijk over liefde en pijn wordt gezongen. Dat deed hij zelf nooit. 

ZAPPA «Frank apprecieerde de oprechtheid in die muziek, en zelf was hij even oprecht. Hij zong misschien niet echt over intieme onderwerpen, maar wat hij deed was even doorvoeld, even warm, en even authentiek. Ik vind Franks muziek extreem romantisch: ze lift je schedelpan op en brengt je in contact met een diepere realiteit, ze opent een wereld van sensaties voor je, net als wanneer je verliefd bent. In my opinion that is about as fuckin’ romantic as you can get.» 

HUMO Veel vrouwen vinden zijn teksten aanstootgevend en seksistisch. Begrijpt u dat? 

ZAPPA «Neen. We moeten ons zelfs afvragen of dat wel echt vrouwen zijn. Frank bezong de realiteit: alle vrouwen hebben nu eenmaal een g-plek, dus maakte hij een nummer over ‘G-spot Tornadoes’. Wie zich daar druk over maakt, kan ik alleen maar zielig vinden. Misschien moeten die vrouwen weleens luisteren naar ‘What’s the ugliest part of your body?’ uit ‘We’re Only In It For The Money’.» 

HUMO ‘Some say your toes, some say your rose. But I think it’s your mind’? 

ZAPPA «Exactly

Het nachtmerriearchief 

HUMO De Zappa Trust is nu begonnen met het uitbrengen van onuitgegeven materiaal op Vaulternative Records. 

ZAPPA «Sinds Franks dood hebben we al tien platen uitgebracht, maar het probleem is dat de mensen er niet over geïnformeerd worden. Een tip: op zappa.com kun je alles bestellen (lacht). 

»Mensen vragen me soms: zou Frank die platen zelf hebben uitgebracht? Vermoedelijk niet, anders had hij het wel eerder gedaan. Maar ik denk dat de fans het wel op prijs stellen. En ik gooi ook niet zomaar wat op de markt. Ik weiger compromissen te sluiten, het moet klinken zoals hij het volgens mij gewild zou hebben.» 

HUMO Vaulternative verwijst naar The Vault, Zappa’s archief. 

ZAPPA «Letterlijk tientallen kilometers tape! Waanzin! Eer je daar je weg in terugvindt... It’s been a fuckin’  nightmare. We hebben materiaal genoeg om wel honderd cd’s uit te brengen. Maar maak je geen zorgen: dat gaan we niet doen (lacht).» 

HUMO Er zijn nu al ongeveer honderd platen van Zappa op de markt. Stel dat iemand door dit gesprek geïnteresseerd raakt in zijn werk, waar kan die het best beginnen? 

ZAPPA «Eerste regel: mijd de compilaties. Best ofs zijn een slechte introductie op Franks werk, je moet de songs in het geheel van de plaat horen. Kies dus één plaat uit en controleer of Frank er als producer op vermeld staat, wat bij sommige re-releases niet het geval is. Hou je erg veel van gitaarmuziek, dan zou ik ‘Hot Rats’ durven aan te bevelen, maar voor de rest is elke plaat een goede start.» 

HUMO Denkt u niet dat het makkelijker beginnen is met pakweg ‘You Are What You Is’ dan met ‘Uncle Meat’? 

ZAPPA «Neen. Ik heb al vrachten brieven gekregen van fans. Hun verhaaltje begint bijna altijd op dezelfde manier: ‘Ik was zestien en ik kocht...’ en dan volgt de titel van één van Franks platen. Wel, er is niet één plaat die boven de rest uitsteekt: ze passeren allemaal de revue.» 

HUMO Wat is uw persoonlijke favoriet? 

ZAPPA « ‘Lumpy Gravy’. Zijn mooiste songs vind ik ‘Oh no’, een prachtige melodie (uit ‘Weasels Ripped My Flesh’) en ‘Inca Roods’, dat oorspronkelijk een instrumental was, en ‘Sofa’ (allebei uit ‘One Size Fits All’). Ach ja, als je mij morgen naar mijn favorieten vraagt, zeg ik waarschijnlijk weer iets anders. Ik luister nog altijd veel naar Frank. Als ik langer dan een halfuur in de wagen zit, zet ik een plaat van hem op.» 

HUMO Omdat u zijn stem graag terughoort? 

ZAPPA «Dat was net het lastige in het begin. Als je beste vriend wegvalt, word je met een heleboel stilte geconfronteerd. Hem terughoren maakte die stilte alleen maar oorverdovender. Nu is het omgekeerd: Frank terughoren verdringt de stilte. Hij brengt me ook met zijn muziek nog altijd heel hard aan het lachen.» 

HUMO Luistert u ook naar andere muziek? 

ZAPPA «Oh ja. Het liefst van al zet ik Howlin’ Wolf op: een grootse sound, vind ik. Hij heeft bijna hetzelfde effect op me als Frank, ik moet om hem lachen. En mijn kat houdt ook van Wolf. Als ik ‘Spoonful’ speel, kwispelt ze met haar staart.» 

HUMO Hoort u nog muziek op de radio die verwant is met het werk van uw man? 

ZAPPA «Totaal niet, maar ik hoor en zie wel overal zijn invloed. ‘Jazz from Hell’ is nu bijvoorbeeld erg in trek bij schrijvers van televisiesoundtracks. Luister maar eens goed naar een Amerikaanse serie en je zult meteen begrijpen wat ik bedoel.»

President Zappa 

HUMO Ik heb me al eens afgevraagd hoe uw man de regering van Bush junior zou hebben aangepakt. 

ZAPPA «Luister gewoon naar zijn muziek: zelfs zijn platen van twintig jaar geleden vormen nog altijd het perfecte commentaar bij wat er vandaag gebeurt. Frank was een ziener. Zijn ideeën waren classics, en een classic is altijd een lang leven beschoren. Dat is mooi, maar ik vind het wel jammer dat hij al die jaren later nog steeds gelijk heeft. Er zou dringend iemand moeten opstaan die Frank eens ongelijk geeft! (lacht) Dat zou hij zelf ook gewild hebben.» 

HUMO Meer nog: hij wilde zelf die man zijn. Een tijdlang dacht hij eraan zich kandidaat te stellen voor het presidentschap. 

ZAPPA «Hij vond het zijn plicht op die manier zijn steentje aan de samenleving bij te dragen. Dat dééd hij al met zijn muziek - ooit zal wetenschappelijk bewezen worden dat muziek de mens wel degelijk fundamenteel verandert - maar hij wilde met zijn ideeën een nog groter publiek bereiken. 

»Hij meende het ook met dat presidentschap. Dat hij de muziek zou moeten opgeven, schrikte hem wel af, maar toch wilde hij alles doen voor een beter Amerika. Door zijn ziekte heeft hij zijn politieke plannen helaas moeten opbergen.» 

HUMO U hebt de Democratische Partij al voor een half miljoen dollar gesteund. Waarom? 

ZAPPA «Ik steun niet zozeer de Democraten, maar de mensen die baat kunnen hebben bij een Democratische regering: mensen die het niet zo breed hebben als ik, mensen die niet de kans hebben zich te uiten, mensen die lijden onder de krankzinnige en onvergeeflijke politiek van de republikeinen.

 »Ik steun ook mensen als Bill Clinton en Al Gore, omdat zij deugen. Ik weet wel dat het ten tijde van de PMRC-hoorzittingen (in 1985 pleitte Zappa in de Amerikaanse senaat tegen waarschuwingsstickers voor obsceen taalgebruik op platen, een initiatief van een aantal senatorsvrouwen, waaronder Tipper Gore, red.) niet leek te boteren tussen Frank, Al en Tipper, maar toen kenden we die mensen nog niet. Al Gore is een fan van Frank. Bovendien is hij een grappige man. Je ziet het helaas niet als hij op tv komt, maar hij heeft wel degelijk een gortdroog gevoel voor humor. 

»Ook Clinton is een Zappa-fan. Hij was de eerste president van wie ik kon zeggen: He is one of us.. Iemand die uit dezelfde cultuur komt, iemand voor wie muziek een belangrijk deel van zijn leven is.» 

HUMO Op sommige momenten leek Clinton wel heel erg op één van de hypocriete hoofdfiguren uit de vele seksuele parabels van uw man. 

ZAPPA «Flauw. Clinton is - net als Frank - in de eerste plaats een Big Brain. We gaan ongetwijfeld nog van hem horen.» 

HUMO Tot slot: zijn de afgelopen tien jaar zwaar geweest voor u? 

ZAPPA «Je beste vriend verliezen is niet leuk, en ik zou ervoor kunnen kiezen om me ongelukkig te voelen, maar dat doe ik niet. I have a good life. Geen fantastisch leven, maar ook niet vreselijk. Het is wat het is. Een andere manier om tegen het leven aan te kijken, ken ik niet. Wie de realiteit niet aanvaardt zoals ze is, zit diep in de doo-doo.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234