'Ga niet de held uithangen op het werk als je griep hebt, maar blijf lekker thuis’

gezondheidNooit meer griep

Helpt een sjaal dragen tegen de griep? En andere feiten en fabels over het griepvirus

De griep is in het land. Hebt u zelf nog niet het bed moeten houden, dan kent u vast wel een familielid, vriend of collega die door het griepvirus werd geveld.

HUMO Bent u al door het virus geveld, dokter?

Patrick Lacor (professor infectieziekten aan het UZ Brussel) «Nee, want ik laat me elk jaar inenten met het griepvaccin.»

HUMO Is dat verplicht voor dokters?

Lacor «Nee, wij staan niet op de lijst van de Hoge Gezondheidsraad (onderdeel van de FOD Gezondheid, red.). Wel risicogroepen zijn 65-plussers, mensen met chronische ziekten die het afweersysteem verzwakken – hart- of longziekten, diabetes, multiple sclerose, hiv, kanker – kinderen met chronische aandoeningen en zwangere vrouwen.

»Artsen en verpleegkundigen komen elke dag in contact met al die risicogroepen en zouden zich dus ook moeten laten inenten. Maar slechts 45 procent van de zorgverstrekkers doet dat: vrij weinig, dus. Ze denken vaak: ‘Ik ben jong en gezond, waarom zou ik me laten vaccineren?’ Een stevig contrast met de 65-plussers: van hen heeft zo’n 60 procent een griepspuit gekregen. Ook mensen die onder één dak wonen met chronisch zieken, zouden zich beter laten inenten.»

HUMO Sommige mensen die een griepspuit krijgen, klagen dat ze er even ziek van worden als van griep. Kan dat?

Lacor «Dat hoor je inderdaad af en toe, maar dat een griepvaccin ongezond zou zijn, is absoluut onjuist. Het klassieke vaccin bestaat uit kleine onderdelen van het virus, maar je wordt nooit met een volledig virus ingespoten. Griep krijgen van een griepspuit kan níét. De volgende dag kun je wel een beetje koorts krijgen, zoals bij elk vaccin, want dat trapt je afweersysteem in gang. Maar die temperatuurstijging is nooit gevaarlijk en is ook snel weer voorbij. Alleen mensen met een allergie voor kipeiwit moeten opletten, en ook mensen die heel sterk op een eerste vaccin reageerden. Maar het gaat om een verwaarloosbaar kleine groep.

»Ben jij eigenlijk ingeënt tegen griep?»

HUMO Nee. Ik werk niet in de zorgsector.

Lacor «En je bent nog jong en gezond: als je nu griep krijgt, zul je hoogstens een paar dagen thuis moeten blijven. Maar als je een kindje van enkele maanden oud had, dan zou je het griepvirus overdragen en zijn of haar zwakkere immuunsysteem op de proef stellen. Of stel dat je nog bij je ouders zou wonen en je vader heeft longkanker: door de chemotherapie wordt zijn afweersysteem sterk verzwakt, en als jij dan het griepvirus in huis brengt, kan hij daar ernstig ziek van worden. Kortom: als we ook gezonde mensen zouden vaccineren, krijgt het virus veel minder kans om zich te verspreiden bij de risicogroepen.»

HUMO Waarom worden jonge mensen niet verplicht ingeënt?

Lacor «Dat is vooral een economische keuze. Het kost erg veel om een enorme groep jonge mensen te vaccineren en zo de gezondheidskosten bij de oudere risicogroep te drukken. Maar theoretisch gezien zou het natuurlijk logisch zijn. Als we jonge, gezonde mensen vaccineren, beschermen we onrechtstreeks de ouderen. Nu moet iemand als jij zelf beslissen of hij of zij zich laat inenten om de zwakkere medemens te beschermen.»

HUMO U bent dus voorstander van een jaarlijks griepspuitje voor iedereen?

Lacor «Wel, toch bij meer mensen dan nu het geval is. Maar dat moet je niet opdringen met campagnes waarin ‘de overheid vindt dat het zo beter is’. Je moet uitleggen waarom onze maatschappij gebaat is bij een algemeen griepvaccin, en mensen laten inzien dat ze daar in sommige omstandigheden een menslievende daad mee stellen.»

HUMO Sommige bedrijven doen het beter dan de overheid: ze bieden hun werknemers een griepvaccin aan.

Lacor «Een verstandige maatregel: je beschermt je mensen en hun omgeving, én de werking van het bedrijf komt niet in het gedrang. Ik denk dat bij veel bedrijven de rekening snel is gemaakt: koop je een aantal griepvaccins of mis je liever tien werknemers in het griepseizoen? Bij de discussie over het nut van vaccincampagnes heeft men het vaak over kosten zoals een ziekenhuisopname, maar ook op economisch vlak kost een griepepidemie ons land wellicht veel geld.»

HUMO Een zieke werknemer zou een bedrijf 1.000 euro per dag kosten.

Lacor «Voilà, maar voor een goeie 10 euro kun je je werknemer al laten inenten.»


Uitzieken

HUMO Is het griepvirus zelf dodelijk?

Lacor «Nee, die mensen zijn niet overleden aan het virus, maar wel aan een ontsteking op de luchtwegen die door de griep wordt veroorzaakt. Op die ontsteking kunnen dan bacteriën groeien, die op hun beurt een dodelijke longontsteking kunnen veroorzaken.»

HUMO Hoe wordt het griepvirus overgedragen?

Lacor «Griep is een virus dat het slijmvlies van onze luchtwegen – alles tussen het topje van je neus tot het diepste binnenste van je longen – aantast. Het griepvirus heeft de cellen van het slijmvlies nodig om zich te vermenigvuldigen. Als hier een griepvirus op tafel zou liggen, dan kan het zich niet vermenigvuldigen en dus niet blijven voortleven. Maar in ons slijmvlies vindt het een vruchtbare bodem. Daar doet het drie dingen. Het beschadigt het slijmvlies, waardoor je begint te hoesten en keelpijn krijgt. Het lokt een afweerreactie uit: je krijgt koorts en spierpijn. En het vermenigvuldigt zich volop, waardoor het vocht in onze luchtwegen een besmettelijk goedje wordt. Als je dan hoest of niest, verspreid je het virus in de lucht. Bij wie die lucht inademt, herhaalt het proces zich van voren af aan.

»Ook iemand die in zijn hand hoest en jou daarna een hand geeft, geeft het virus door. Als je je hand naar je mond brengt, raak je ook besmet. Maar in dezelfde ruimte zitten als iemand met griep is al genoeg om besmet te raken: het griepvirus kan worden doorgegeven binnen een afstand van 2 meter. Daarom gaat een griepvirus zo makkelijk rond in scholen: één kind met griep is vaak genoeg om een hele klas aan te steken.»

HUMO Hoe kun je beletten dat je het griepvirus doorgeeft?

Lacor «Stel: je zit op je werk en je begint je grieperig te voelen en te hoesten. Hoest dan niet in je hand, maar in een papieren zakdoekje dat je daarna weggooit, én was daarna je handen met zeep. Of hoest in je elleboogplooi, zodat je alvast je handen als gevaarlijke doorgeefluiken van besmetting beschermt. Eventueel kun je ook een chirurgisch masker dragen.»

HUMO Een chirurgisch masker? Op kantoor?

Lacor «Dat is niet echt sociaal aanvaard, nee. Het is veel efficiënter om gewoon thuis te blijven. Als je voor je werk in één ruimte met andere mensen zit en je hebt griep, blijf dan alsjeblieft thuis. Sommige mensen zeggen: ‘Ja maar, mij krijg je niet zo makkelijk klein. Zelfs met een beetje griep ga ik werken.’ Best mogelijk dat jij je werk gedaan krijgt, maar ondertussen besmet je wel je collega’s. Ga dus niet de held uithangen als je griep hebt, maar blijf gewoon lekker thuis.»

HUMO Waarom is er nog geen echt medicijn gevonden? De griep komt elk jaar terug.

Lacor «O, maar dat is er al. Het heet oseltamivir en het belet dat het griepvirus zich in de luchtwegen gaat vermenigvuldigen. In de praktijk wordt het echter zelden gebruikt: als jij, als jong en gezond persoon, een griep onder de leden hebt en oseltamivir inneemt, zul je misschien een dag minder lang ziek zijn. Bovendien heeft dat medicijn enkele kwalijke neveneffecten. Bij kinderen kan het zelfs neurologische schade veroorzaken. Bij 85-plussers die griep én een longontsteking hebben, kan het wel nuttig zijn: als we de infectie daar sneller kunnen stopzetten, zullen de gevolgen van de ontsteking kleiner zijn. Maar dan nog moet je het medicijn in een vroeg stadium toedienen, anders werkt het niet.»

HUMO Hoe kun je zien of je een zware verkoudheid hebt, dan wel de griep?

Lacor «Dat weet je nooit zeker, omdat de symptomen van griep ook voorkomen bij andere ziektes, zoals een verkoudheid. Koorts, spierpijn, vermoeidheid, hoofdpijn... Waarschijnlijk worden die symptomen opgewekt door het afweersysteem zelf, en niet door het griep- of verkoudheidsvirus. Voor de behandeling heeft de vaststelling dat het om griep gaat ook geen enkel belang. Als je met griepklachten bij de dokter komt, zal hij toch de symptomen behandelen: hij zal je pijnstillers voorschrijven en je thuis houden, en that’s it. Bij elke potentiële grieppatiënt een staal nemen om er zeker van te zijn dat het griep is, kost veel te veel geld.»

HUMO Dus als mijn huisdokter me na een consultatie veel beterschap wenst met mijn griep, kan het zijn dat hij liegt?

Lacor «Neen en ja. Hij zal je gemeend veel beterschap wensen, maar eigenlijk kun je alleen van griep spreken als het een bewezen influenzavirus is. Als het een ander soort virus is, moet hij zeggen: het is een griepachtig syndroom, een geheel van klachten dat doet denken aan griep, maar dat door een ander virus is veroorzaakt. De gewone verkoudheid, bijvoorbeeld, is ook een virus en maakt ook gebruik van ons slijmvlies en druppelinfectie. Qua klachten blijft een verkoudheid meestal wel beperkt tot keelpijn en neusklachten. Hoge koorts is specifiek voor griep, waarschijnlijk omdat de afweerreactie van ons lichaam feller is bij een influenzavirus, dat agressiever is dan een verkoudheidsvirus.»

'Het is nooit aangetoond dat je meer kans hebt op griep of een verkoudheid als je je niet warm genoeg kleedt’Beeld Stijn Felix

HUMO En wat met de term ‘buikgriep’? Heeft die iets met de gewone griep te maken?

Lacor «Nee, echte griep tast alleen de luchtwegen aan en nestelt zich niet in de darmen. Het woord buikgriep staat voor een amalgaam van virusinfecties die verantwoordelijk zijn voor ontstekingen van het darmkanaal en die zorgen voor krampen en waterige stoelgang. Maar met het influenzavirus heeft het niets te maken.»

HUMO Nog twee dingen die mensen vaak aan elkaar koppelen: griep en antibiotica.

Lacor «Inderdaad, maar het gebruik van antibiotica is compleet zinloos bij een gewone griepbehandeling. Griep kun je alleen symptomatisch behandelen: paracetamol tegen de koorts, veel drinken om uitdroging tegen te gaan, veel rusten... Het virus zelf kun je niet behandelen, en dat hoeft ook niet: je afweersysteem doet dat voor jou. Alleen als je boven op de griep een longontsteking hebt die wordt veroorzaakt door bacteriën, zijn antibiotica nuttig. Antibiotica werken uitsluitend bij bacteriën.»

HUMO Nochtans denkt nog steeds 45 procent van de Vlamingen dat antibiotica helpen tegen het griepvirus.

Lacor «Compleet fout. Te vaak redeneren mensen ook: ‘Baat het niet, dan schaadt het niet.’ Maar als iedereen voortdurend antibiotica neemt als het niet echt nodig is, krijgen we een groot probleem. Met antibiotica dood je alleen de bacteriën die daar gevoelig voor zijn. De overblijvende bacteriën ontwikkelen de erfelijke eigenschap die hen bestand maakt tegen een bepaald antibioticum. Daarom hebben we vandaag wereldwijd te kampen met de beruchte ziekenhuisbacteriën, die haast volledig resistent zijn geworden tegen antibiotica. Hoe meer antibiotica we gebruiken als dat niet nodig is, hoe meer we het bestaan van zulke bacteriën in de hand werken.»

HUMO Heeft het gebruik van antibiotica ook neveneffecten voor de grieppatiënt zelf?

Lacor «Ja, want ze doden niet alleen de bacteriën die je wilt bestrijden, maar ook ‘goede’ bacteriën. Die maken nuttige stoffen voor ons aan, zoals vitamines. Als je die weghaalt, geef je slechte bacteriën meer kans om zich in onze darmen te nestelen. Daardoor hebben veel mensen diarree als ze antibiotica slikken: die verstoren het evenwicht in de darmflora. Dat is op zich niet zo erg, maar er is één darmbacterie, de Clostridium difficile, die zeer gevaarlijk is als ze te sterk aangroeit. Die scheidt een schadelijk product af dat je darmen ernstig doet ontsteken. Het gevolg is zeer zware diarree, die in het ergste geval dodelijk is.»


Zuinig met spray

HUMO Wat met moeders gouden raad om nooit zonder sjaal naar buiten te gaan in de winter: helpt dat echt niet tegen verkoudheden en griep?

Lacor «Het is nooit aangetoond dat je meer kans hebt op een griepinfectie of een verkoudheid als je je niet warm genoeg kleedt. Niettemin steekt de griep altijd de kop op tijdens de winter, dus daar moet wel een reden voor zijn. We weten ondertussen dat lage temperaturen, een lage vochtigheidsgraad en minder zon klimatologisch gezien de ideale omstandigheden zijn voor het griepvirus om te groeien. Bovendien zitten we in de winter vaak thuis en zetten we minder vaak een raam open om de ruimte te verluchten. Als er dan een griepvirus binnenkomt, blijft het makkelijker binnen hangen en is de kans op besmetting groter. Een goede luchtcirculatie in huis door geregeld de ramen open te zetten is dus een must.»

HUMO Bij een lage luchtvochtigheidsgraad gedijt het griepvirus goed, zegt u. Wat dan te denken van de vele griepgevallen in tropische gebieden?

Lacor «Ja, vreemd genoeg komt griep daar vaak voor, zelfs in het regenseizoen, wanneer het niet bepaald droog is (lacht). Vermoedelijk heeft dat te maken met het feit dat mensen bij hevige regenval binnen blijven en ramen en deuren gesloten houden.»

HUMO Mijn moeder dwong me bij een hevige verkoudheid soms onder een handdoek boven een dampende kom water met Vicks te hangen. Heeft dat jeugdtrauma bijgedragen tot een voorspoedige genezing?

Lacor «Ja, in die zin dat het een symptomatische behandeling is. Als je een neusverstopping hebt, dan komt dat omdat je slijmvlies ontstoken en opgezwollen is. Dampen kunnen een ontzwellend effect hebben, omdat ze de plaatselijke bloedcirculatie bevorderen. Je verkoudheid raakt er niet sneller mee genezen, maar het kan je wel subjectief ‘beter’ doen voelen.»

HUMO Raadt u bij een verkoudheid het gebruik van een neusspray aan?

Lacor «Dat kan helpen, maar dan niet langer dan één week. Als je zo’n neusspray langer blijft gebruiken, kan hij een schadelijk effect hebben op de bloedvaten in de neus en zelfs een blijvende ontsteking veroorzaken. Veel mensen gaan die ontsteking óók te lijf met een neusspray, waardoor ze hun slijmvliezen nog méér beschadigen en in een vicieuze cirkel belanden. Het is veel beter om fysiologisch water te gebruiken, een wateroplossing met zout. Zeker bij kleine kinderen werkt dat even goed als een chemische neusspray, en het is vriendelijker voor het neusslijmvlies.»

HUMO Hoe dodelijk is griep vandaag?

Lacor «We minimaliseren de impact van griep vaak, maar dat is niet verstandig. Er sterven nog steeds mensen aan griep. In België zijn dat er elk jaar 1.000 à 1.500, weliswaar vooral bejaarden ouder dan 85. Het is ook die leeftijdsgroep die we tijdens een griepepidemie massaal moeten opvangen, waardoor er in januari en februari een beddenschaarste heerst in veel ziekenhuizen.»

HUMO Is het niet gevaarlijk om al die grieppatiënten in ziekenhuizen op te vangen?

Lacor «Als iemand met griep op de dienst spoedgevallen belandt, is de eerste aanbeveling inderdaad om hem of haar terug naar huis te sturen, zodat de besmetting het ziekenhuis niet binnenkomt. Maar de kwetsbaarste groep, de bejaarden en de chronisch zieken, kun je niet zomaar naar huis sturen omdat ze vaak een bijkomende behandeling nodig hebben voor bijvoorbeeld een longontsteking.

»Natuurlijk zullen we een grieppatiënt nooit in dezelfde kamer leggen als een heel zieke kankerpatiënt: idealiter krijgt hij een eenpersoonskamer toegewezen. Als dat niet mogelijk is, zoals tijdens een epidemie, proberen we ze zoveel mogelijk bij elkaar te leggen.»

HUMO In 2009 beroerde een zeer dodelijke griepvariant de gemoederen: de Mexicaanse griep.

Lacor «De Mexicaanse griep of varkensgriep was een speciaal geval: ze is vermoedelijk ontstaan omdat verschillende virusstammen van het type A, dat zowel vogels, varkens als de mens kan besmetten, zich tegelijkertijd in één diersoort hadden genesteld. In zo’n geval kunnen die verschillende stammen met elkaar versmelten tot een supervirus. Aangezien je afweersysteem dat nieuwe virus nog nooit bestreden heeft, heb je er ook als gezonde mens geen enkel verdedigingsmechanisme tegen. De gevolgen van zo’n nieuw griepvirus kunnen rampzalig zijn: een gewone griepepidemie treft slechts enkele duizenden mensen. Maar zo’n nieuw virus kan uitmonden in een pandemie, waarbij honderdduizenden of zelfs miljoenen mensen getroffen worden. Halfweg de 20ste eeuw had je bijvoorbeeld de Hongkonggriep, die meer dan een miljoen slachtoffers heeft geëist. Zo’n pandemie komt gelukkig maar heel af en toe voor.

»Het opmerkelijke aan de varkensgriep was trouwens dat die vooral levensbedreigend was voor jonge, fitte mensen. Het varkensgriepvirus vroeg zo’n sterke tegenreactie van het immuunsysteem, dat die reactie op zich al dodelijk was voor de patiënt.»

HUMO Kun je je afweersysteem eigenlijk trainen, zodat je minder vatbaar wordt voor verkoudheden en griep?

Lacor «Wij hebben allemaal een immuunsysteem dat al zeer goed in elkaar zit omdat het uit verschillende barrières bestaat: witte bloedcellen, eiwitten, antistoffen... Af en toe wordt zo’n barrière doorbroken, maar dan nog herstellen we meestal zeer snel, zeker bij griep. We hoeven dus niet zoveel extra te doen. We kunnen er wel over waken dat we het ons immuunsysteem niet onnodig moeilijk maken. Een typisch voorbeeld is roken: ons afweersysteem tegen luchtwegklachten staat of valt bij een goede werking van ons slijmvlies. Op het slijmvlies staan kleine trilhaartjes die microben en virussen weer naar buiten duwen, maar die door het roken ernstig beschadigd kunnen worden. Microben en virussen kunnen dan veel makkelijker in ons slijmvlies blijven kleven, waardoor het sneller zal ontsteken.»

HUMO Geen sigaretten meer: check. Is alcohol ook zo’n onzichtbare boosdoener?

Lacor «Overmatig alcoholgebruik kan leverziektes veroorzaken, waardoor ons afweersysteem niet meer zo goed zal werken. Maar eigenlijk zijn dat logische adviezen, hè: roken is niet goed, evenmin als overmatig drinken.»

HUMO Helpen vitaminesupplementen ons afweersysteem?

Lacor «Nee, want bij een goed, evenwichtig voedingspatroon krijg je al alle noodzakelijke vitamines binnen. Een extra inname via supplementen zal je immuunsysteem geen boost geven.»

HUMO En wat met sporten? Kan ik, door de inhoud van mijn longen te verbeteren, ze beter wapenen tegen virussen en bacteriën?

Lacor (schudt het hoofd) «Nee. Sport kan jou wel indirect wapenen, omdat het vaak helpt tegen stress. En het is bekend dat er een relatie is tussen chronische stress en ons immuunsysteem. Chronische stress houdt het lichaam in een voortdurende verdedigingsmodus, waardoor de werking van ons immuunsysteem uit evenwicht raakt. Je kent dat wel: als je moe bent omdat je lang en hard hebt gewerkt, loop je makkelijker een verkoudheidje op.»

HUMO Ik krijg zelden griep, terwijl mijn beste vriend het bijna elk jaar zitten heeft. Een kwestie van geluk, of is er meer aan de hand?

Lacor «Dat hoeft niet per se toeval te zijn, want de werking van het immuunsysteem is zeer individueel bepaald. Je immuunsysteem bestaat uit twee grote delen: het eerste deel komt onmiddellijk in actie, ongeacht het virus of de bacterie. Het tweede deel wordt met de jaren als het ware opgevoed: het gaat om witte bloedcellen die specifieke microbes en virussen, zoals de griep, leren herkennen en gaan onthouden. Die herkenning is gebaseerd op een delicaat mechanisme, dat voor een groot deel genetisch bepaald is. Je kent ze wel: mensen die al van kinds af kampen met terugkerende infecties, zoals een hardnekkige oorontsteking. Het bewijst dat de werking van ons immuunsysteem grotendeels genetisch bepaald is. Het verklaart ook waarom je met tien mensen in één lokaal kan zitten waar het griepvirus in de lucht hangt en er toch maar drie mensen ziek worden, terwijl de andere zeven gespaard blijven.»

HUMO Iemand die pocht dat hij een sterke weerstand heeft, heeft dus gelijk?

Lacor «Vaak wel, ja. Als je voortdurend ziek bent en je bijvoorbeeld meer dan vier keer per jaar antibiotica moet slikken, dan zou ik je immuunsysteem eens laten testen met een bloedonderzoek. Het kan dan gaan om een primaire immuundeficiëntie, een aangeboren afwijking aan je immuunsysteem. Gelukkig komt dat niet zo vaak voor: één op de duizend mensen kampt met een lichte of zware vorm van immuundeficiëntie.»

HUMO Tot slot nog een wijsheid van mijn moeder: ‘Het is goed voor de weerstand om af en toe ziek te worden.’ Zou u durven te stellen dat het voor een fitte mens gezonder is om nu en dan een griepje op te lopen?

Lacor «Wie alle contact met virussen en bacteriën angstvallig vermijdt, doet inderdaad meer kwaad dan goed. Stel dat je iemand van kindsbeen af volledig zou afzonderen van alle soorten kiemen en die op zijn 20ste de wereld in zou sturen, dan zou hij het simpelweg niet overleven. Ons immuunsysteem werkt pas goed als het getraind wordt en met microben in contact komt. Maar het griepvirus actief opzoeken: dat zou ik toch afraden (lacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234