‘Ik ben een tedere anarchist: in de ene hand een beeldje van Don Quichot, in de andere een zakje friet.’Beeld BELGA

overlijdenwilly kuijpers

Oud-politicus Willy Kuijpers (83) is overleden: ‘Ik ben een tedere anarchist’

Oud-politicus Willy Kuijpers is overleden. Hij was een van de boegbeelden van de Volksunie en de latere N-VA. Hij viel op door zijn idealistische strijd voor de Vlaamse zaak, maar ook voor onderdrukte bevolkingsgroepen in de rest van de wereld. Kuijpers werd 83. In de jaren negentig sprak hij met Yves Desmet over de 7 Hoofdzonden. Herlees hier dat interview.

(Verschenen in Humo in september 1993)

‘Nu heb je bier toch veel tijd verscheten, hé?’ verontschuldigt Volksuniesenator Willy Kuijpers zich met onvervalst Leuvense tongval als hij me na zes uren uitwuift. In die periode hebben we nog geen twee uur kunnen praten, de rest van de tijd werd in besiag genomen door een tiental telefoontjes van college’s journalisten uit binnen- en buitenland, die van de nieuwe goeroe van de vrouwenhandel nadere toelichtingen wensen; een onaangekondigde bezoeker die zich in de agenda probeert to wurmen met het excuus dat hij nog samen met Kuijpers op de schoolbanken heeft gezeten; een boze telefoon van de hoteleigenaar in wiens pand de Filippijnse meisjes werden gearresteerd en die de tot hiertoe onberispelijke reputatie van zijn etablissement in gevaar ziet; een bezoek van een uit het milieu weggelopen Oekraiens hoertje dat haar levensverhaal kwijt wil; een telefoon van een man die naar dezelfde naam luistert ale de vrouwenhandelaar die de senator op televisie aanklaagde en die nu vervelende vragen krijgt van de klanten van zijn houthandel; een bezoek van een illegaal in het land verblijvende Pool; een telefoon van een tipgever over een nieuw vrouwentransport, ditmaal uit OostEuropa; een bezoek van een andere illegale vluchteling, ditmaal uit Litouwen. We hebben nog geluk; de gebruikelijke logeergasten uit Baskenland, Koerdistan, Armenië, Macedonie, en andere nog meer godvergeten oorden, die normaal ten huize Kuijpers te vinden zijn, vallen deze keer nergens te bespeuren. Al bij al is het eigenlijk een rustig dagje in Herent. Gelukkig maar, want de senator is technisch gesproken nog steeds herstellende van een zware hartaanval.

HUMO Met welke hoofdzonde wil u beginnen?

WILLY KUIJPERS « De plezantste, tiens.»

ONKUISHEID

WILLY KUIJPERS «In onze lagere school hing er een tekst boven het board: ‘Handjes boven, steeds te loves, handjes onder, niets bijzonder.’ Dat was mijn eerste kennismaking met de zonde onkuisheid. Van die broeder was dat pedagogisch goed bekeken, didactisch gaat er niets boven dat soort rijmpjes, maar als gezond Jong manneke heb ik toch jaren met de vraag geworsteld wat die spreuk nu in hemelsnaam betekende. lk heb dat onbegrip altijd meegedragen, vooral omdat ik later een eigen definitie van onkuisheid heb ontwikkeld. lk begrijp niet goed waarom die altijd tot seksualiteit beperkt is gebleven, vooral omdat de meeste seks absoluut niet onkuis is. lk vind niet bijtijds lachen bijvoorbeeld onkuis, ik vind niet vriendelijk zijn onkuis. Niet kunnen delen is onkuis. Als ik zie hoe de meeste mensen hun tuintjes barricaderen met omheiningen, dan vind ik dat onkuis. Da’s goed als je schapen hebt die je moet binnenhouden, maar dat is toch niets voor mensen? Niet kunnen delen, je talenten niet ter beschikking van anderen stellen, dat is pas onkuis. De seksuele variant is maar een klein hoekje, da’s iets voor mensen die een klets van de molen gekregen hebben, die hun zintuigen niet op de goede plaats hebben zitten.»

HUMO lk volg niet helemaal meer, vrees ik.

WILLY KUIJPERS «Seksualiteit is in de eerste plaats een plezante ontmoeting. Je komt elkaar tegen met de eigenheid van je sekse. Dat gebeuren moet geïntegreerd zijn, ingebed in het leven. Onkuisheid begint wanneer je dat gebeuren uit het leven gaat lichten; dan ben je in zekere zin tegennatuurlijk bezig. Misschien ben ik nu aan het preken, maar...»

HUMO Misschien wel, ja. Zegt u nu dat seks puur omwille van het genot, maar los van een relatie, onkuis is?

WILLY KUIJPERS «Het hoeft niet in een legale of in een kerkelijk gezegende relatie te zijn, maar toch... Er moet een minimum aan intellectuele overdracht zijn. Met eten en drinken is dat toch hetzelfde? lk ga me niet in mijn eentje afzonderen om ziekelijk een fles whisky keg te drinken. Dat zou onkuis zijn. Drinken doe je samen, eten ook, het is niet alleen een hongergevoel weghalen, het is ook een groeps-, een relatiegebeuren. Hetzelfde met seks: als je alleen de vervulling van je eigen behoefte wil, dan ben je, zelfs al vrij je met twee, eigenlijk met zelfbevrediging bezig. lk heb veel tijd in Afrika en Azië doorgebracht, daar beleeft men zijn seksualiteit op een veel natuurlijker manier. Zij lachen ons daar een beetje mee uit. Bij hen is het een gezelligheidsdaad, een familiale daad, een voortplantingsdaad, die een volmaakt natuurlijke plaats in het leven heeft. Wij zijn de seksuele daad tot mythe gaan verheffen, we hebben er een toppuntdaad van gemaakt, en daardoor de zaken op zijn kop gezet»

HUMO Onkuisheid bespeuren waar zij niet is en omgekeerd?

WILLY KUIJPERS «Voilà. Wat is er onkuis aan het dossier van de Filippijnse meisjes? Onkuis zijn niet de dames die hun benen opendoen, maar wel de heren die er dik geld aan verdienen. lk schat dat er in ons land in de bordelen ieder jaar zo’n drie, vier miljard zwart geld wordt verdiend. Dat is de onkuisheid, niet een madammeke dat wat klanten over zich heen laat gaan. Want zij doet dat meestal omwille van zeer eerbare bedoelingen: geld verdienen om wat kleren te kopen, haar kinderen op te voeden en haar familie thuis te onderhouden.»

HUMO Wat mij stoort aan dat dossier is hoe sommigen via de strijd tegen de mensenhandel opnieuw het puritanisme gaan propageren: de mevrouw die haar verkavelingsvilla laat onderhouden door een illegale Filippijnse tegen twintig frank per uur, terwijI ze haar vriendinnen onderhoudt over het optreden van het hoertje Luz op de begrafenis van Boudewijn.

WILLY KUIJPERS «Die hypocrisie, ja. Daarom vraag ik dat ze er de fiscale bloedhonden op zouden loslaten. Het is toch te gek: in ieder dorp van ons Vlaanderen heb je wel een paar uitingen van bordelisme. En wat doen al onze brave burgemeesters? Ze heffen daar wel gemeentebelastingen op, maar ze oefenen geen enkel toezicht uit. Ze hebben nooit gehoord van vrouwenuitbuiting, ze hebben nooit gehoord van gezondheidsrisico’s, geslachtsziekten en Aids. Nee, het dient om de gemeentekas te spekken en verder is het geen zaak voor ons. Dat is toch onvoorstelbaar? Als je een boom verkeerd plant of hem te vroeg omhakt, dan zal je het geweten hebben, maar exploiteer je een tiental Derde Wereld-meisjes en verdien je wat miljoenen in het zwart, dan zal niemand je lastig vallen. Het dossier is te weinig bespreekbaar. De mensen die moeten worden bestraft zijn de uitbaters, de boekhouders, de agentschappen, de juridische raadgevers, de witwassers, banken inbegrepen. Die werken niet in de bordelen. De mensen die daar werken moet je beschermen, een wettelijk en een sociaal statuut geven, medisch laten volgen.

»Prostitutie moet je legaliseren, en de mensen die het bordeel nodig hebben, gaan er dan maar naar toe. Dat is net hetzelfde als een patisserie op de Bondgenotenlaan: een aantal dames op rijpere leeftijd heeft het blijkbaar nodig zich een keer per week vol te gooien met slagroom en zich te ontladen van een pakket roddel. Ze worden vet van de creme fraiche, ze barsten van de cholesterol, en wij betalen hun operatie na een hartaanval…»

HUMO We wijken af. U vroeg de opgepakte meisjes onmiddellijk terug te sturen. Dat klinkt ook niet erg sympathiek.

WILLY KUIJPERS «Sta me toe een simpele boerenvergelijking te maken: je zag hier daarnet die illegale Poolse jongen. Wel, als die hier buitenkomt en op het einde van de straat op een politiepatrouille stuit, zit hij een uur later in Merksplas en uiterlijk morgen wordt hij over de grens gezet. Maar deze meisjes worden met alle mogelijke egards ondergebracht bij Payoke. Allez, hoe kan dat? Ze mogen daar 45 dagen blijven, mogelijk krijgen ze daarna nog eens een verlenging van drie maanden. Waarna ze onbelemmerd opnieuw in het wereldje kunnen verdwijnen.»

HUMO Maar ondertussen hebben ze toch het gerechtelijk onderzoek kunnen helpen. Er zijn vroeger vrouwenhandelaars vrijgesproken omdat de getuigen, hun slachtoffers, uit het land waren gezet.

WILLY KUIJPERS «Maar deze meisjes hebben niets strafbaars op ons grondgebied meegemaakt waarover ze kunnen getuigen. Ze waren nog niet aan het werk, het enige wat men hen kan aanwrijven is dat ze het land binnengekomen zijn zonder geldig visum. Ze hier houden lost niets op. Trouwens, ga jij ze allemaal te logeren vragen? Of ben jij bereid de extra belastingen te betalen om de honderden meisjes die nog zullen volgen hier te laten verblijven? Het enige wat helpt is een gecoördineerde aanpak tussen de verschillende politiediensten, te beginnen met de Filippijnse politie. De Filippijnse autoriteiten moeten beseffen dat ze hun overbevolking niet in Filippijnse peso’s of in dollars kunnen verkopen: de mannelijke als bouwvakkers in Koeweit of als matrozen op de wereldvloot, de vrouwen als hoertjes in Japan, Singapore en West-Europa. Geloof me, het zal niet lang duren of die regeling gaat werken als een magneet voor illegale vluchtelingen: je gaat met een vaag verhaal over prostitutie binnen bij Payoke en je krijgt de facto een visum voor vier maanden verblijf. Het zou me zelfs niet verbazen dat de vrouwenhandelaars zelf van die mogelijkheid gebruik zullen beginnen te maken.»

HUMO Payoke beschuldigde u ook van het zoeken naar makkelijke publiciteit.

WILLY KUIJPERS «Maar ik ben zelf stomverbaasd over de aandacht die dit geval krijgt. lk zeg dat allemaal al maanden en maanden in de senaat, zonder dat daar een echo van in de pers verschijnt. Waarom dit geval nu plots die aandacht krijgt, weet ik ook niet. Komkommertijd? Men neemt het me zelfs kwalijk dat ik heb aangekondigd dat er nieuwe trafieken op komst zijn, dat zou schadelijk zijn voor het onderzoek. Maar jong toch, er komen hier iedere week trafieken binnen: uit Oost-Europa, uit Afrika, uit Zuid-Oost-Azië. Allez, allez

HUMO lets anders. Zou je overloperij als een vorm van politieke onkuisheid kunnen beschouwen?

WILLY KUIJPERS «ledereen heeft het recht van gedacht te veranderen, de kiezer en de mandaathouder. Maar overlopen omwille van persoonlijke belangen, dat is in ieder geval politieke onkuisheid. lk zeg niet dat zulks bij alle overlopers van de Volksunie het geval was, want dan zou je een moraliteitsthermometer in hun kont moeten steken (lacht). Paul Henri Spaak is van partij veranderd, Camille Huysmans ook: het gebeurt, het is logisch in een democratie. Ik begrijp dat sommigen zich vragen stellen: wij zijn de pioniers van het federalisme. Wij vielen destijds binnen in vergaderingen van andere partijen om daar vragen over te stellen. Dan werden we prompt buitengeklopt. Zotten en dwazen waren we. Maar vandaag? Ik ben nog bestraft voor het dragen van een leeuwenspeldje, vandaag wappert een Vlaamse Leeuw boven de Société Genérale. Dat is allemaal...(zucht). Wat is verraad? Een hoger goed verkopen voor een minder belang. De definitie is makkelijk, maar die toepassen op personen is stukken moeilijker. Ik vind dat een mandaat wordt gegeven door de kiezers, door de gemeenschap. Dat engagement blijf je trouw. In een relatie is dat hetzelfde: in onze vriendenkring was er een man die een vierde kind maakte bij een vrouw, en haar tijdens de zwangerschap verliet. Dat doe je niet. Dan bijt je desnoods op je tanden tot het kind er is, en pas dan kies je. Maar je neemt je verantwoordelijkheid.»

HUMO Het is niet altijd zo eenvoudig.

WILLY KUIJPERS «Nee, de grenzen zijn soms vaag. Hoe bepaal je dat? Dat zijn de spelregels van de tederheid, de spelregels van het verstand. Dat is niet zo simpel, daar bestaan geen boeken voor.»

GIERIGHEID

WILLY KUIJPERS «Nogal fluttig als zonde, nee? Mijn vader was Nederlander, dus... (lacht) Ach, wij zijn zuinig in de zin van: goede besteding. Het papier langs twee kanten volschrijven, iedere ruimte in het huis ook gebruiken: als je plaats hebt dan vang je mensen op die er geen hebben. Egoïsme is mij vreemd: je moet kunnen leven zonder daarom je geld langs deuren en vensters buiten te gooien. Boeken en platen, daar gaat wat geld naartoe, maar foliekes zijn me vreemd. Erger is geestelijke gierigheid: sommige mensen durven hun terreinen niet verleggen, blijven gierig in hun klein tuintje leven. Er gaan kilo’s talenten verloren door dat soort gierigheid. Ik heb een muzikant voor ogen, wiens vrouw niet wil dat hij buitenshuis gaat spelen. Ja, ofwel heb je dan oorlog, ofwel leg je je daar bij neer en leef je verder in een grijs huwelijk. Die maatschappelijke gierigheid tekent heel ons bestel: hoeveel ambtenaren durven een minuut overwerk maken, zonder dat het in bijkomend verlof wordt omgezet? Wij zijn als volk eerder van het schraperig type. We doen ons graag Bourgondisch voor, maar eigenlijk zijn wij niet gul. Wie te beperkt is om het mooie van een andere cultuur, het vreemde, te appreciëren, noem ik ook gierig. Als je ziet hoe een ontvoogdingsbeweging als de Vlaamse door sommigen vertaald wordt in slogans die onveranderlijk beginnen met of met ‘Eigen volk’: dat is onbegrijpelijk, een onbetamelijke gierigheid.»

GULZIGHEID

WILLY KUIJPERS «Gulzig eten is relatief onschuldig, want dat wordt onmiddellijk bestraft door het lichaam: iemand die te veel vreet, kotst het even later weer uit. Maar de sluipende gulzigheden warden niet bestraft: de gulzigheid van vandaag is die van het kopen, het hebben. Er worden nu koopjes-reizen ingericht, mensen plonzen zich gulzig in een orgie van koopdrift. Of je nu iets nodig hebt of niet: kopen, kopen, kopen. Want misschien heeft de buur het nog niet. Snel rijden is een onduldbare gulzigheid. De verkoop van wagens die meer dan 120 kunnen halen is een zonde van gulzigheid. Macht opbouwen om de macht is de politieke variant van gulzigheid: men kan niet meer lachen, tegenstrevers worden verketterd, vrienden potentiële verraders, alles wordt onecht.»

HUMO Lijdt u zelf aan een of andere vorm?

WILLY KUIJPERS «Ik ben te gulzig naar kennis, actie, beweging. Ik vind dat iedereen het zo maar zou moeten doen: veel lezen, veel doen, jezelf wegcijferen. Ik stel me daarin veel te absoluut op, te onvergeeflijk: ik kan bijvoorbeeld niet begrijpen hoe mensen urenlang kunnen liggen zonnen op een strand. Daar kan ik echt niet bij, wat is daar de zin, het nut van? Ik word daar wrevelig over, ook al zal dat wel een waarde hebben voor wie het doet.»

HUMO Gulzig kleren kopen doet u ook niet.

WILLY KUIJPERS (Lacht) «Nee, dat begrijp ik ook niet. Wie laat zich nu dirigeren door de mode? Als je zo’n defilé ziet: wat een kinderen zijn we toch... Toen ik voor het eerst op audiëntie ontvangen werd door koning Boudewijn, barstte hier thuis de discussie los: ‘Willy, zou je nu toch niet voor één keer een das aandoen?’ Maar ik loop altijd zo rond, en dus vertik ik het. Maar ja, toch een beetje zenuwachtig kom ik daar toe en ik zeg, een beetje plagend: meneer de koning, mijn vrouw vond dat ik een das had moeten aantrekken, ik hoop dat u het niet erg vindt.’ Waarop hij zegt: ‘Och, een geluk dat u het niet gedaan heeft, want dan had ik u misschien niet herkend.’ Dat vond ik... vorstelijk. Ik zei dan: ‘Oh ja, en ik moet ook zeggen dat ik eigenlijk geen royalist ben.’ Waarop hij me bij de arm neemt en zegt: ‘Eerlijk gezegd, meneer Kuijpers, en vertel het niet verder, ik ook niet.’ Die vent is toen kilometers in mijn achting gestegen.»

HUMO Als ik uw loopbaan bekijk, alle wespennesten waarin u zich gestoken hebt, zie ik in u een gulzig minnaar van het gevaar.

WILLY KUIJPERS «Wat me drijft, is het contact met de rand van de maatschappij. lk denk dat de mate van democratie kan worden afgemeten aan de mate waarin de rechten van de zwakste gerespecteerd warden.»

HUMO Dat bedoel ik niet: die principes kan u ook vanuit een studeerkamer verdedigen. Maar nee, u moest telkens in één of ander godvergeten gat pamfletten gaan uitdelen.

WILLY KUIJPERS (Lacht) «Dat stuntwerk is voor een stuk psychologisch te verklaren. Nu is dat minder geworden, maar ik kon allergisch reageren op uniformen, op de mentaliteit van het verbieden om te verbieden. Als iemand me zegt: ‘Verboden doorgang’, dan krijg ik het: ja, waarom zeg? De kick speelt mee, de zucht naar adrenaline. lk kan niet leven zonder gulzig uit te kijken naar de aanval, maar dan de tedere soort, met in de ene hand een beeldje van Don Quichot en in de andere hand een zakje friet.

»Ik ben een pacifist, ik zou het leger tegemoet gaan met een roos in de hand. Ooit stonden we op de trappen van de kerk in Guernica pamfletten voor de Baskische zaak uit te delen. We waren omsingeld door militairen, ik ging naar de officier en gaf hem een hand. Die man was zo verbouwereerd dat hij zijn stengun even ander zijn arm stopte. Zijn macht, zijn pose, dat was door die simpele handdruk een halve seconde weg. Toen besefte hij wat een onnozele indruk hij maakte op zijn manschappen, en kreeg ik een safflet in mijn gezicht (lacht)

TRAAGHEID

HUMO In een oud interview zei u: ik begin of te bouwen rand mijn 55ste. Maar het is hier weer de gebruikelijke heksenketel.

WILLY KUIJPERS «Maar ik meende dat toch, hoor. lk ben aan het afbouwen, noodgedwongen trouwens, na die hartaanval. lk hou me nu aan een agenda, er zijn taken die ik niet meer doe. Men heeft mij aangeboden naar Cuba te gaan, een lessenreeks te geven in Oekraïne. Vroeger zou mijn valies al gepakt zijn, nu ik met aanvaard. Mijn lijf kan die kou niet meer aan. Ik heb een aantal maanden niet vergaderd, ben niet buiten geweest, tenzij in mijn tuin. Ik ben wekenlang gaan slapen om halfnegen, terwijl ik er vroeger nooit voor middernacht in lag.»

HUMO Maar dat was omdat het moest, het was geen vrije keuze.

WILLY KUIJPERS «Ja, maar er zijn nog andere elementen geweest. De dood van onze Jo (pleegzoon van het gezin Kuijpers, nvdr), ik zeg u dat ronduit, hebben we zeer moeilijk verwerkt. 24 jaar, knappe tiep, omvergereden door een dronken chauffeur. Onze andere zoon: het gevecht tegen kanker, dat hij gewonnen heeft. Wilfried, een flinke schoonbroer: ook verongelukt. Wij zijn sterker naar elkaar toegegroeid. Ik hou nu nog meer van mijn vrouw. Dat klinkt weer prekerig, maar je ziet toch hoe een gezin na zo’n aantal kletsen om de oren dichter bij elkaar kruipt. Je ziet hoe iedereen reageert, die dingen probeert te verwerken, je krijgt plots ook een andere appreciatie, die een beetje ontroert, die je sterkt, die ... lk ben er nog feller dan vroeger van overtuigd dat onze grote kracht in dit Leven de tederheid is. Dat klinkt misschien gek, maar je kan veel meer oplossen met gevoel, humor en relativiteit, dan met een zwart-wit gevecht tussen goed en kwaad.»

HUMO Hoe moeilijk is het om traagheid te leren.

WILLY KUIJPERS «Het moeilijkste is het verraad van je eigen lichaam. Je geest wordt verplicht tot traagheid, je moet je inhouden voor je lijf. Leren omschakelen van levenstempo naar levensritme, heeft mijn vrouw het genoemd. Makkelijker gezegd dan gedaan. Ik lachte vroeger met ons moeder als die zei: ‘Hoe ouder je wordt, hoe sneller de tijd gaat.’ Maar ze had gelijk. Een dag op de middelbare school duurt eindeloos, vandaag is hij te kort. Dat maakt die traagheid nog moeilijker.»

HUMO Het afscheid van de jeugd, van de jonge wolf die in de Voerstreek busjes traangas naar de rijkswacht gooide?

WILLY KUIJPERS «Nee, dat heb ik nooit gedaan. Ik dacht gewoon: ‘Tiens, die rijkswachter heeft hier iets verloren, ik ga hem dat teruggeven.’ Meer was dat niet (schatert). Ach, jaloers ben ik niet, maar de heimwee is er wel. Je komt uit een coma, terug naar huis: het schaap had gelammerd en ik wilde dat kleine lam optillen en het lukte niet. (Stil) Je voelt je zo onnozel als een klein kind.

»Dat steekt een beetje, de brieven die teruggaan naar de secretaresse met de krabbel: ‘Verontschuldigen gezondheidsredenen.’ Dat is heel moeilijk. Je voelt je haast kinds worden, en als ik een wens heb, is het dat dat me bespaard zal blijven. lemand die ooit mijn mentor was, een monument van wijsheid en intellectuele kracht, bezoek ik nu in een bejaardenhuis: hij is volledig dement. Het doet pijn dat te zien.»

AFGUNST

WILLY KUIJPERS «lk ben jaloers op mensen met een zeer ordelijke geest, die een analyse kunnen maken: Hendrik Brugmans, Erniel Van Haegendoren, Maurits Coppieters, Hugo Schiltz, mensen die een periode geestelijk kunnen omspannen. lk vind mezelf maar een waterdrager, en als ik die mensen dan een polltieke analyse hoor maken, dan kan ik daar met bewondering, maar ook met een steekje jaloezie naar luisteren. Zo’n Jacques Delors, vroeger Olaf Palme…»

HUMO U noemt alleen politici.

WILLY KUIJPERS «Het blijft mijn vak, natuurlijk. Ik ben ook een beetje afgunstig op mensen die zeer moedige daden kunnen stellen, met continuïteit. Zo’n moeder Theresa, daar ben ik jaloers op, dat zij de kracht heeft dat vol te houden en ik niet. Of mensen die jarenlang ongeneeslijke patiënten verzorgen: ik zou het niet kunnen. Kunstenaars ook, mensen die talenten hebben die ik ontbeer: goede muziek maken, artistiek scheppend zijn, kunnen schrijven als Willem Elsschot, filmen als Ingmar Bergman.»

HUMO Wat valt meer onder de noemer bewondering. Bent u jaloers op een andere tijd?

WILLY KUIJPERS «Nee, absoluut niet.»

HUMO Zeker van? U zou een goede anarchist geweest zijn in het tsaristische Rusland. Samen met Bakoenin rondlopen of zo.

WILLY KUIJPERS «Ik heb veel sympathie voor het anarchisme, maar Bakoenin is natuurlijk zeer vlug in het autoritaire gedraaid, al na de eerste maanden. Nee, Proudhon ligt mij meer. Dat is mijn grote spijt, dat het federalisme het wel als staatsvorm gehaald heeft in Vlaanderen, maar niet als mentaliteit, als filosofie. Het federalisme ligt net naast de anarchie. Laat ik een voorbeeld geven: de ambtenaar die zijn loket sluit om twaalf uur stipt, ook al staat er nog een man aan te schuiven: dat ombouwen, dàt is Proudhon, de positieve anarchie. Maar ik heb te weinig geestelijke kracht om dat te dragen: ik ben jaloers op de intellectuele droom, het vermogen dat plan te scheppen, te dragen, er een structuur aan te geven. We hebben Vlaanderen nu bevrijd: de taalbeweging, de staatshervorming. Nu moet je daar een kwaliteit in gaan stoppen, want je merkt direct: zoals het nu draait, dat is het niet. Wat we zelf doen, doen we absoluut niet beter. We hebben behoefte aan een nieuwe gemeenschapsmoraliteit, maar hoe gaan we die invullen? lk kan dat niet.»

GRAMSCHAP

WILLY KUIJPERS «lk kan een tot twee keer per jaar echt vertoornd zijn. En altijd komt dat voort uit onmacht: ik zie dat ik gelijk heb, maar haal geen gelijk en dan word ik woest. Kijk naar dat vrouwenhandel-dossier: hoelang zingen we nu al het refrein dat mensen opgelicht, bedrogen en geëxploiteerd worden? Maar er gebeurt niets. Dan kan je echt gram zijn, zo gram dat je er niet van slaapt.»

HUMO U bent altijd het toonbeeld van integriteit geweest, tot u plots af te rekenen kreeg met een reeks corruptiebeschuldigingen, die later op niets bleken te slaan. Was u toen kwaad?

WILLY KUIJPERS «Eerst heb ik daarom gelachen, je kon dat verhaal niet serieus nemen. Maar ja, sommige media bleken dat wel te doen. Dus denk je: ik leef in een democratie, ik stap naar de bevoegde instantie, de procureur-generaal. Die verzekert me dat er wel een onderzoek loopt, maar dat er geen enkel feit werd vastgesteld waarvoor ze me zouden willen aanklagen. Geduld, zegt de man, binnen een paar dagen is het voorbij. Maar ondertussen zie je de sneeuwbal in de pers op volle kracht vertrekken en verder donderen. Nu weet ik zelfs dat heel die zaak op een regeringskabinet in scene is gezet, maar toen is het me voor het eerst heel duidelijk geworden dat structuren zeer efficiënt misbruikt kunnen worden.»

HUMO Wordt u woest als u ziet tot wat uw ideologie kan verworden? Servisch volks-nationalisme als vergoelijking voor massaverkrachtingen van moslimvrouwen?

WILLY KUIJPERS «Ja, natuurlijk, en de enige troost haal ik uit de geschiedenis: iedere ideologie, leder gedachtengoed moet blijkbaar langs die beker passeren. Het marxisme heeft Stalin gehad, de principes van het christendom zijn vermoord tijdens de Inquisitie. Het.probleem is dat in de Balkan het volksnationalisme zich gaat uiten als een staatsnationalisme, waarbij de staat boven de gemeenschap, boven de persoon gesteld wordt. Als je dat doet, krijg je kweddelen. Als het christendom zo katholiek wordt dat Rome en formalismen boven de broederlijkheid van de toegestoken hand staat, ais men moet wegvluchten in teksten uit de twaalfde of dertiende eeuw om vrouwen het ambt van priester te onthouden, dan is er iets christelijks weg. lk ga niet tegen alles en iedereen in het volksnationalisme verdedigen, nee, dat heeft ook een zwarte kant, en die is vandaag wat duidelijker aanwezig. lk begrijp die variant echt niet, dat ‘Hoera-wij-zijn-beter nationalisme’ wind ik beledigend.»

HUMO U had het daarnet over de dood van uw pleegzoon. Is dat alleen verdriet of ook woede?

WILLY KUIJPERS «Voor een deel ben je razend: je aanvaardt de zinloosheid niet, het gevoel van gemiste kansen, het definitieve einde van een rijkdom die er geweest had kunnen zijn. En uiteindelijk wordt die mogelijkheid weggemaaid door een dronkaard, die met zijn vriendin terugrijdt naar een cafe waar ze haar sacoche had laten liggen. Waar moet je dan kwaad op zijn: op de dronkaard of op de sacoche? Wat is de zin van een bestaan dat levens laat afhangen van vergeten handtassen? Dat is bijna onaanvaardbaar, moeten toegeven dat een banaliteit het Leven bepaalt.»

HOVAARDIGHEID

HUMO Omgekeerd is het hovaardig te denken dat het noodlot het !even niet zal bepalen.

WILLY KUIJPERS «Ja, natuurlijk is die woede hovaardig, je moet het leven aanvaarden zoals het komt, en daarvoor is nederigheid nodig. ‘Alea iacta est’: dit is het nu eenmaal. Maar we zijn hovaardig, we denken dat we het aanschijn van de wereld zullen kunnen veranderen. Dat eeuwige dualisme: je heft talenten gekregen die je moet ontplooien, anders voel je je schuldig. Vanuit die talenten moet je die negatieve macht proberen te overwinnen. Dat probeer je, je doet je best, maar toch krijg je geen beloning: je krijgt kletsen, totaal onverwacht. Als je daar voortdurend mee bezig bent, dans je aan de rand van de zelfmoord.»

HUMO Bent u daar niet geweest?

WILLY KUIJPERS «Zelf niet, maar ik heb de dans vaak gezien. lk heb er een aantal meegemaakt, ik denk zelfs dat ik de zelfmoord leren begrijpen heb. De grootste misvatting is dat zo’n mensen lafaards zijn. Integendeel, ze zijn onvoorstelbaar moedig. Dat zijn mensen die de berg niet over kunnen en die zeggen: Wet hoeft voor mij niet meer,’ of ‘Het kan voor mil niet meer. ‘»

HUMO Mensen die nederig zijn, die niet zo ijdel zijn te denken dat je met wat pamfletten in Guernica de wereld kan veranderen?

WILLY KUIJPERS «Dat is mijn hovaardigheid, ja. Waar dient al de Don Quichoterie voor? Als ik tijdens mijn hartaanval niet in een opstopping had gezeten waarin toevallig ook een busje van het Rode Kruis met een dokter stand aan te schuiven, dan zat ik hier niet. Dat maakt alles zo relatief. Dat maakt dat je meer van de levenden gaat houden. ‘Tout ce qui monte, converge.’  Teilhard de Chardin heeft dat goed verwoord: alles wat positief verheven is, ontmoet elkaar. De energie die je vrijmaakt, je humor, je tederheid. Nee, dat is geen hovaardij, dat is je mens zijn, je Uber-Ich dat je moet blijven koesteren.»

HUMO Misschien is hovaardij wel de illusie die we nodig hebben om dit leven aan te kunnen.

WILLY KUIJPERS «Ja, dat is het. We hebben toch een utopie nodig om te kunnen leven? Waarom schrijf jij HUMO’s vol als ze de week nadien bij het oud papier liggen? Omdat je de illusie koestert af en toe iets zinvol te doen. En daarom ga ik pamfletten uitdelen, zit mijn kot vol bezoekers, staat de telefoon niet stil. Ook al zijn we in fine allemaal voedsel voor de wormen, in afwachting belet niemand ons te leven en er iets mee te doen. Wat drink je nog, jong?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234