armoede in vlaanderen

Rondkomen met 30 euro per week: 'Ik bespaar op alles, ik ga zelfs nooit thuis naar de wc'

Wat wilde je worden toen je tien was? ‘Ontdekkingsreiziger.’ ‘Kleuterleidster.’ ‘Priester.’ ‘Politie te paard.’ ‘Verpleegster.’ ‘Komisch acteur.’ Wat ben je nu? ‘Iemand zonder tanden.’ ‘Tientonner zonder gewicht.’ ‘Dakloos.’ ‘Depressief.’ ‘Exvanalles.’ ‘Wibrakleren en Aldizakjes.’ Vandaag is Werelddag van Verzet tegen Armoede, en in Vlaanderen lopen heel wat projecten die armoede in de kijker willen zetten.


Netwerk Tegen Armoede ☞

(Verschenen in Humo 3658 op 12 oktober 2010)

Thierry Scheers (38) uit Heist-op-den-Berg was ooit een goedverdienende zakenman met een eigen bedrijf, een ‘patser’ die alleen uitging op champagne en zo’n hekel aan strijken had dat hij altijd maar nieuwe hemden kocht. Nu moet hij rondkomen met 30 euro per week – een schier onmogelijke opgave. Drie jaar geleden kocht hij in een tweedehandswinkel een paar stapschoenen voor 1,25 euro, ging te voet naar Santiago de Compostella, en kwam terug als een ander mens.

Thierry Scheers «Vroeger was geld voor mij het allerbelangrijkste. Ik werkte hard, en ik verdiende goed. Ik had eerst een eigen koerierbedrijfje en daarna deed ik het management van enkele horecazaken en het grootste fitnesscentrum van de Benelux. Ik verdiende gemakkelijk 6.000 euro netto per maand, maar ik werkte er wel keihard voor, van zeven uur ’s ochtends tot twee uur ’s nachts. Ik denk dat ik het laatste jaar drie zondagmiddagen vrij ben geweest.»

HUMO Dat harde werken is je zuur opgebroken. Je kreeg een zware depressie.

Thierry «Ja, al had ik dat zelf eerst niet door. Je voelt wel dat het minder goed gaat. Andere mensen zeggen dat je depressief aan het worden bent en dat je erg negatieve gedachten hebt, maar als je nog nooit depressief geweest bent, merk je dat niet van jezelf. Mijn huwelijk was ook op sterven na dood, en we zijn kort daarop gescheiden.

»Op een dag, in 2001, ben ik tilt geslagen. Ik was totaal over mijn toeren, en ben in de psychiatrie beland. Ik had hulp nodig, want niets ging nog. Ik heb twintig maanden in de psychiatrie doorgebracht, en stilaan ben ik uit het dal geklommen. Ik woon nu alweer een paar jaar alleen, maar werken zit er voorlopig nog niet in. Ik heb een stressprobleem: bij de minste aanleiding begin ik te flippen. Als ik in de winkel bijvoorbeeld zie dat producten scheef in het rek staan, krijg ik al stress (lacht). Vroeger, toen ik nog zo hard werkte, had ik dat niet. Maar blijkbaar was de elastiek te ver uitgerekt, en geknapt. Ik doe nu vrijwilligerswerk en hoop ooit weer aan het werk te gaan. Door mijn scheiding en mijn opname in de psychiatrie zit ik in de schulden. Ik heb schuldbemiddeling en moet rondkomen met 30 euro per week, al negen jaar lang intussen.»

HUMO Dat lijkt een bijna onmogelijke opdracht, hoe doe je dat?

Thierry «Ik bespaar op alles. Ik ben bijvoorbeeld een kei in ‘budgettair koken’. Voor anderhalve euro maak ik voor jou een driegangenmenu klaar. Ik geef er elke week een workshop over: voor anderhalve euro soep, een hoofdschotel en een nagerechtje. Dinsdag stond er eerst venkelsoep op het menu, dan een stuk witte vis met wortelen, witte selder en courgette, met puree en bieslook, en als nagerecht een stuk watermeloen. Als je een beetje uitkijkt, vind je altijd wel iets in de aanbieding. Ik weet ook nooit op voorhand wat ik ga maken: ik ga rond een uur of vijf ’s middags naar de supermarkt en koop producten die tegen de vervaldatum aanzitten en in de snelverkoop zitten. Van vlees koop ik dikwijls maar 50 gram, en meestal varkenvlees, dat is het goedkoopst.

»Ik spring ook heel zuinig om met gas en elektriciteit. In de winter staat mijn verwarming heel laag, ik trek wel een extra trui aan – alleen als de kinderen er zijn maak ik het wat warmer. Ik had vroeger een droogkast en een diepvriezer, maar ik heb die weggedaan, bewust. Verbruikt te veel. Ik heb een heel zuinige ijskast en overal spaarlampen. De rekening is zo laag dat Electrabel elk jaar zelf de meterstand komt controleren omdat ze niet geloven dat ik zo weinig verbruik. ‘Woont u daar wel?’ vragen ze dan.

»Er zijn nog honderd-en-één kleine dingen waar ik op bespaar. Ik maak bijvoorbeeld mijn eigen zeep voor de wasmachine en om de vaat te doen: het enige wat je daarvoor nodig hebt is warm water, azijn, en oude stukjes zeep die ik hier en daar krijg. Als ontstopper voor de leidingen gebruik ik koffiedik: een tip die ik ooit kreeg van een kok. Enveloppen koop ik nooit. Ik bewaar de brieven die ik krijg van Electrabel bijvoorbeeld: meestal kleeft daar geen postzegel op, maar is het met een stempel gefrankeerd. Ik gebruik die gewoon opnieuw. Ik schrap het adres door en plak de postzegel over de stempel. Die gewoontes zitten er ingebakken, ik denk daar niet meer bij na.

»Ik heb ook al twee jaar geen huisafval meer. In Heist-op-den-Berg moet je betalen per kilo restafval die je met de vuilniswagen meegeeft. Ik heb geen restafval: ik sorteer papier, glas, plastic en breng dat naar het containerpark. Groenafval composteer ik of geef ik aan mijn kippen. Als ik in de winkel een product zie dat je niet kan sorteren of composteren, laat ik het in de rekken staan. En in mijn tuintje staan altijd emmers om het regenwater op te vangen, bijvoorbeeld om mijn bloemen te gieten als het een tijd niet geregend heeft.

»Ik zal altijd proberen buitenshuis naar het toilet te gaan. Zo bespaar ik op water en wc-papier. Ik heb dat ook aan mijn kinderen geleerd: je kan beter ergens anders naar het toilet gaan dan hier (lacht). En nieuwe kleren dragen mijn kinderen en ik haast nooit meer, het is altijd tweedehands.»

'Ik bespaar op alles. Ik ga zelfs nooit thuis naar de wc'


8 euro per week

HUMO Voor je kinderen moet het een enorme aanpassing zijn geweest, na het luilekker-leventje van vroeger, toen je nog dik verdiende.

Thierry«Ja, maar ze zijn het intussen wel gewoon. Ze wonen niet bij mij, maar bij hun mama, waar ze wél merkkledij hebben en wél alles kunnen kopen wat ze willen. Ze blijven dus met dat contrast leven. Als ze bij mij zijn weten ze dat we in de supermarkt alleen het goedkoopste product kopen, en dat wij alleen kraantjeswater drinken, en koffie, thee, en melk die we krijgen. Ik denk niet dat ze dat erg vinden, ze zijn het gewoon.

»Ik heb het afgelopen weekend nieuwe besparingen met hen besproken. Ik heb een paar weken geleden een huidziekte opgelopen, en de medicatie kost handenvol geld. Van mijn dertig euro weekgeld gaat er momenteel 22 euro naar medicatie.»

HUMO Pardon? Dus overleef je nu op 8 euro per week?

Thierry «Ja, daarom moeten we dus – tijdelijk hoop ik – besparen op andere dingen. De televisieaansluiting gaat weg. Maar de tv zelf houden we wel om video’s te kunnen kijken. Internet is moeilijker om weg te doen. Mijn dochter heeft het nodig voor school, en ik ook, als ik ooit nog werk wil vinden. Mijn gsm-rekening heb ik verlaagd naar een fix van 5 euro per maand. Daar moet ik het maar mee kunnen rooien.»

HUMO Kan je begrijpen dat niet alle arme mensen diezelfde vindingrijkheid en discipline aan de dag kunnen leggen?

Thierry «Ja, daarom geef ik ook die cursussen koken met een laag budget, en geef ik elke maand een paar tips om te besparen in een krantje van de Welzijnsschakel (een lokale afdeling van Welzijnszorg, red.). Ik begrijp ook dat het soms veel complexer ligt dan alleen het volgen van wat besparingstips. De meeste mensen schamen zich voor hun armoede. Ze willen meetellen in de maatschappij en proberen erbij te horen door bijvoorbeeld hun kinderen duur speelgoed te geven met Sinterklaas, of door een dure gsm te kopen. Daardoor raken ze alsmaar verder in de problemen.»

HUMO Drie jaar geleden vatte je plots het plan op om naar Santiago de Compostella te trekken, te voet. Hoe kwam je daarbij?

Thierry «Het was het begin van de herfst, zoals nu, en ik voelde dat het weer allemaal een beetje te veel aan het worden was. Ik deed vrijwilligerswerk in een bibliotheek en had zomaar een boek van de rekken geplukt om te lezen. Het was het verhaal van een man die naar Santiago De Compostella was gegaan. Het boek liet me niet los: het idee om de pauzeknop te kunnen indrukken en alle stress achter te laten, sprak me zo aan dat ik het zelf wilde proberen. Ik had net een afspraak bij mijn psychiater, en ik heb hem gezegd: ‘Ik denk dat ik volgende week vertrek.’ Ik heb mijn laatste geld bij elkaar geschraapt, ik heb voor 1,25 euro een paar stapschoenen gekocht in een tweedehandswinkel, en ben vertrokken: eerst met de bus tot aan de Pyreneeën in Frankrijk, en daarna te voet verder naar Compostella. 850 kilometer, in 35 stapdagen. Ik had alleen een piepklein rugzakje mee met een slaapzak, drie onderbroeken, drie paar kousen, één klein handdoekje, wat scheergerief, schrijfgerief en een notitieboekje. Eten kocht ik onderweg: meestal was dat een stuk brood en kaas of worst. Soms leefde ik van wat ik in de natuur vond: appels, peren, druiven, noten. Mijn budget per dag was 5 euro, soms minder.

»Ik zag het als een soort pelgrimstocht. Onderweg heb ik met heel veel mensen gepraat, en heb ik ook veel nagedacht over mijn leven. Over de verkwistende manier van leven die ik er vroeger op nahield. Ik ging heel egoïstisch met geld om. Alles was voor mezelf, om dure kleren te kopen, op restaurant te gaan en uit te gaan op champagne. Een bedelaar iets toestoppen, zoiets was nooit in me opkomen. Arme mensen hadden het in mijn ogen zelf gezocht.

»Toen ik in Compostella ben aangekomen, ben ik beginnen te wenen-wenen-wenen, dagen aan een stuk. Een echte ontlading. Ik kon eindelijk voelen wat voor leed ik andere mensen had aangedaan, en zo wilde ik nooit meer zijn. Ik ben echt compleet veranderd. Nu zou ik mijn laatste frank aan een bedelaar geven.»

HUMO Als je opnieuw meer geld zou hebben, zou je je levensstijl van vandaag dan nog aanhouden?

Thierry «Ik denk het wel, want ik ben me wel bewust geworden hoe enorm veel mensen verspillen. Ik erger me daar nu ook verschrikkelijk aan.»

HUMO Heb je nog vrienden uit je vorige leven?

Thierry«Ja, nog één. Mijn beste vriend, met wie ik vroeger altijd uitging. Hij is me altijd blijven steunen, ook toen ik in de psychiatrie belandde en aan de grond zat. Hij heeft nooit over me geoordeeld. Veel mensen doen dat wel. Je ziet ze denken: hij zal het wel zelf gezocht hebben – zoals ik vroeger ook dacht.

»Ik heb onlangs een korte relatie gehad met iemand die echt rijk was. Een man. Hij had een villa, appartementen, een huis in Cannes... Het klikte echt, ook met mijn kinderen, al zat hij in een compleet andere leefwereld. Hij zei wel altijd: ‘Als je bij mij blijft, zit je op rozen. Dan heb je het goed en moet je voor de rest van je leven geen klap meer uitvoeren.’ Dat zag ik niet zitten. Ik wil nog van alles doen in mijn leven, ik wil me nuttig maken.

»Toen vroeg hij me waarom ik toch dat vrijwilligerswerk deed. ‘Stop daar eens mee, want dat is verspilling.’ ‘Verspilling? Het is gewoon mijn léven!’ ‘Goh, iemand die in de goot ligt en er niet op eigen kracht kan uitkruipen, die moet maar in de goot blijven liggen, want dat betekent dat hij geen karakter heeft.’

»Na die uitspraak heb ik het direct uitgemaakt. Dat was een stomp in mijn maag. Als er voor mij destijds geen vrijwilligers waren geweest, had ik hier vandaag ook niet gestaan. Ik heb gezegd: ‘Hou je geld maar, ik wil er niets van hebben.’ Terwijl ik vroeger wellicht zelf zulke uitspraken heb gedaan.»

HUMO Mis je niets van je vroegere leven?

Thierry«Een goeie gezondheid, dat mis ik wel. Voor de rest wil ik niks terug van dat luxeleventje van destijds.»

HUMO Ook niet de vrijheid om een winkel te kunnen binnenlopen en eens helemaal, zonder te moeten rekenen, iets te kopen waar je zin in hebt?

Thierry «Nee. Ik heb alles wat ik wil. Ik ga zelfs op vakantie met de kinderen, met de tent naar een camping. Ik spaar daarvoor van augustus tot juli, en dan lukt het net. Vroeger ging ik alleen op vakantie naar van die hotelparadijzen, allin. Maar het lijkt alsof ik er nu veel meer van geniet. Ik voel me veel vrijer dan vroeger.»

'Ik ben een kei in budgetkoken. Voor anderhalve euro maak ik je een driegangenmenu klaar'


Brood en kaas

Greet is 47. Ze woont in een sociale woning op ’t Kiel in Antwerpen. Diploma’s heeft ze nooit gehad, werk en centen al evenmin, maar in september maakte ze wel haar debuut als schrijfster. Dat was op een schrijfweekend van de Antwerpse vzw RechtOp, het Antwerps Platform Generatiearmoede (Apga) en Behoud de Begeerte. Schrijver Erik Vlaminck gaf er een workshop voor arme mensen. Ze schreven verhalen en teksten rond het thema armoede.

Greet «Dat weekend met die schrijver, daar heb ik enorm van genoten. We moesten bijvoorbeeld naar het station van Brugge om mensen te gaan observeren, en er dan een verhaal bij te verzinnen. Eric Vlaminck zei me op het einde dat mijn teksten veruit de beste waren. Daar gingen mijn oren wel even van tuiten, dat deed echt deugd. »Erik Vlaminck vroeg ook: ‘Wat wilde je worden toen je tien jaar oud was?’ ‘Verpleegster,’ heb ik geantwoord. En wat ben je nu?’ vroeg hij toen. ‘Depressief,’ heb ik geantwoord. Of ‘Wibra-kleren en Aldi-zakjes,’ dat past ook nog bij mij.»

Greet moet het rooien met veertig euro per week. Tien euro meer dan Thierry, maar nog altijd geen vetpot.

Greet «Ik heb wat men noemt een ‘inkomensvervangende tegemoetkoming.’ Een mondvol, maar weinig centjes (lacht). In totaal krijg ik zo’n 750 euro per maand, die wordt beheerd door een budgethouder – een advocaat – die mijn huishuur en de rekeningen voor gas en elektriciteit betaalt. Ik krijg elke week 40 euro leefgeld. Ik heb het voor de veiligheid in twee keer laten opsplitsen: ik krijg twintig euro op maandag en nog eens twintig op vrijdag. Daarmee moet ik alles doen: eten, drinken, zeep kopen, kleren kopen...

»Tot voor kort verdiende ik wat zakgeld bij als seingever bij wielerwedstrijden: auto’s tegenhouden voor de koers en zo. Daar verdien je tien of vijftien euro per dag mee, en dat is mooi meegenomen. Met het geld dat ik daarvan gespaard heb – een jaar lang! – heb ik me onlangs een tweedehands-laptop gekocht, een oud model voor 300 euro. Spijtig genoeg is hij al kapot, ik moet iemand vinden die er eens wil naar kijken. Ik ben wel gestopt als seingever, omdat ik vorige maand bijna van mijn sokken ben gereden. Jammer, want het was een prettig extraatje.»

HUMO In De Antwerpenaar stond een artikel met theatermaker Johan Petit, die uit solidariteit met mensen in armoede een week geleefd heeft van 50 euro. Wat vind je daarvan?

Greet «Och (haalt de schouders op). Zoals hij het voorstelt lijkt de grootste catastrofe dat hij op boterhammen met kaas heeft moeten leven, maar het gaat wel om meer dan dat, hé. Hij is niet ziek geworden, had geen kinderen om voor te zorgen, moest geen kleren kopen... Zijn vrouw wilde trouwens niet meedoen. Die zag het niet zitten, en ze weet ook wel waarom. Als je kinderen hebt, kom je met 50 euro absoluut niet rond.»

'Mijn familie kijkt niet naar me om, want ik ben één van die profiteurs die leeft van het OCMW. Ik ben uitschot. Ze hebben mij uit de familie gezet' Greet


De val

Tien jaar geleden kwam Greet financieel niks te kort. Ze woonde met haar man en twee kinderen in een eigen huis met een tuin, in de rand van Antwerpen.

Greet «Materieel had ik alles prima voor elkaar, maar ik was doodongelukkig. Mijn man keek al jaren niet meer naar mij om. Ik ben thuis dom gehouden, ik heb geen diploma’s, en dat wreef hij me dikwijls onder de neus. Ik bleef thuis om voor de kinderen te zorgen, maar in zijn ogen was ik niets waard. De kinderen, allebei mentaal gehandicapt, waren ook te min: als we buitenshuis gingen, liep hij altijd een paar meter voorop en sjokte ik er met de twee kinderen achteraan.

»Na vijftien jaar hield ik het voor bekeken: ik werkte toen in een houtatelier en had daar een vriend leren kennen, die me heeft geholpen bij mijn man weg te gaan. Ik had hem ook al aan de kinderen voorgesteld. Achteraf bleek dat die ‘vriend’ een veroordeelde pedofiel was, en dat is natuurlijk tegen mij gebruikt: ik had de kinderen in gevaar gebracht. Maar ik wist van niks!

»In die tijd kreeg de partner die wegging bij een echtscheiding nog alle schuld. Mijn man heeft me alles afgepakt. Hij hield het huis, ik stond op straat zonder een cent. Ik ben dan met de kinderen naar een vluchthuis getrokken, en plots begon mijn exman te vechten voor het hoederecht over de kinderen. Door die historie met de pedofiel en doordat hij veel beter behuisd was, kreeg hij de kinderen toegewezen. Ik mocht ze bijna nooit meer zien. Ik heb enorm afgezien in die periode, ik heb zelfmoordpogingen gedaan. Zo ben ik een paar jaar in de psychiatrie beland. In 2004 ben ik ‘vrijgekomen’. De voorwaarde was dat ik mijn geld zou laten beheren, en dat gebeurt nu nog altijd.»

HUMO Hoe begin je aan je leven als je uit de psychiatrie komt – een heel beschermende omgeving – en helemaal van nul moet beginnen?

Greet «Dat was aartsmoeilijk. Ik kende niemand en had totaal geen zelfvertrouwen. Met veel moeite vond ik een klein kamertje op het Stuyvenberghplein, maar daar heb ik zoveel meegemaakt dat ik er na een halfjaar ben weggevlucht. De mannen die daar in de buurt rondhingen behandelden me als een hoertje uit de Schippersstraat. Ik ben er ook een paar keer verkracht.»

HUMO Je vertelt het alsof dat heel gewoon is!

Greet «Veel vrouwen in mijn situatie maken dat mee, hoor. Het is altijd hetzelfde verhaal: weerloze vrouwen, door iedereen verlaten. Mannen die daarop uitzijn, lijken die kwetsbaarheid te ruiken.»

HUMO Kreeg je in die eerste maanden dan geen hulp van sociale diensten?

Greet «Nee, niets. Ik stond helemaal alleen. Ik wist ook niet waar ik kon aankloppen om hulp te vragen.

»Op een dag zijn er een paar junkies mijn kamer binnengevallen. Ze aten al het eten op dat ik in huis had en wilden niet meer weg. Ook mijn veertig euro moest ik afgeven, anders kreeg ik een pak rammel. ‘Mongool,’ noemden ze mij. Uiteindelijk ben ik moeten gaan lopen, met een blauwe arm, en ben ik opnieuw in een vluchthuis terechtgekomen. Daar ben ik vijf maanden gebleven, en toen ben ik weer alleen gaan wonen, maar dan onder het regime ‘begeleid wonen’. Dat had ik beter direct gedaan, maar ik wist niet eens dat dat bestond!»


In de spIegel

HUMO Hoe komt het dat je zo weinig zelfvertrouwen hebt?

Greet «Veel arme mensen hebben daar last van, omdat je overal buitengesloten wordt. Je kan niet de dingen doen die een normaal mens wel kan, en je krijgt ook niet de kansen van iemand die een goed diploma of een goeie job heeft. En het schuldgevoel is heel groot, want iedereen zegt dat het aan jezelf ligt, dat je het zelf hebt gezocht. Meestal achter je rug, maar je voelt het ook in de manier waarop ze met je omgaan, dat ze je waardeloos vinden.

»Bij mij heeft dat lage zelfbeeld er waarschijnlijk ook mee te maken dat ik als kind weinig waardering kreeg. Mijn moeder zei me altijd dat ik voor niks deugde. We waren thuis met vijf kinderen, en iedereen heeft gestudeerd en heeft nu een goeie job. Behalve ik. Ik was een stille, een buitenbeentje dat op school niet kon volgen. Op mijn achttiende ben ik met school gestopt, ik zat toen in het vierde middelbaar. Het contact met mijn familie is al jaren verbroken. Ze kijken niet om naar mij, want ik ben één van die profiteurs die leeft van het OCMW. Ik ben uitschot, ze hebben me uit de familie gezet.

»Mijn zelfvertrouwen ging er ook niet op vooruit toen ik trouwde. En toen mijn kinderen geboren werden met een keizersnee, dacht ik dat iedereen vond: ze kan niet eens kinderen krijgen op een normale manier. Ik kon niets goed doen. Ik heb alles heel erg opgekropt.»

HUMO Ik zie een hoopje ellende voor mij zitten.

Greet «Dat kan je wel zeggen, ja.

»De laatste tijd gaat het wel wat beter met mij, nu ik de mensen van de vzw RechtOp in Antwerpen heb leren kennen. We wisselen er ervaringen uit over dingen die we meemaken. We leren er voor onszelf opkomen. We leren er sociale vaardigheden, zoals nee zeggen, en grenzen stellen. Ik kwam er binnen als een stille muis, en nu praat ik honderduit. Die mensen van RechtOp zijn enorm belangrijk voor mij. Zonder hen was ik er misschien niet meer. Ik heb mij heel lang niet begrepen gevoeld. Zij weten precies hoe ze me moeten oppeppen.»

HUMO Je bent 47 en je leeft van veertig euro per week. Wat wil je nog bereiken in je leven?

Greet «Iets waarvoor ik al jaren aan het vechten ben: een beetje respect en waardering. Mijn zelfbeeld is nog altijd niet zoals het moet, maar ik ben ermee bezig. Want de tijd trekt er zich niks van aan, die gaat gewoon door. Mijn droom is dat ik op een dag in de spiegel zal kunnen kijken en zeggen: ‘Daar sta ik.’»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234