null Beeld

InterviewGeert Vandaele

‘Strafrechter’ Geert Vandaele: ‘Ik behoor tot de generatie die drinkt en rijdt’

Veel tijd heeft hij meestal niet: in gemiddeld drie minuten moet hij een vonnis vellen. Daarom neigt hij een beetje naar voren, zet zijn leesbril op het puntje van zijn neus, en spreekt de beklaagde in de streektaal aan: ‘Zèg het e keer, madamtje.’ De Veurnse politierechter Geert Vandaele uit ‘Strafrechters’ op Canvas over de juiste toon in een toga.

(Dit interview verscheen in Humo op 3 november 2015, toen Vandaele te zien was in ‘De rechtbank’ op VIER)

HUMO U doet het goed in ‘De rechtbank’.

VANDAELE «Dank u.»

HUMO Doet u extra uw best als de camera’s draaien?

VANDAELE «Ik vrees van niet (lacht). Ik had me voorgenomen om me niet als West-Vlaming te laten kennen: ik zou Algemeen Nederlands spreken en mijn g’s goed aanblazen. Welgeteld vijf minuten heb ik dat volgehouden. ‘’t Es hoëd!’ riep ik na de tweede zaak van de eerste opnamedag.»

HUMO Misschien is het goed dat een rechter de taal van het volk spreekt?

VANDAELE «Het is een vereiste van het vak. Als ik in Limburg of Antwerpen recht zou spreken, zouden beklaagden me als een vreemdeling beschouwen.

»Om goed te kunnen communiceren, moet je elkaar vertrouwen. Als rechter vraag ik een beklaagde: ‘Zeg me nu eens hoe het is gegaan.’ In een paar seconden tijd moet ik iemands vertrouwen winnen. Dat doe ik onder andere door zijn taal te spreken.»

HUMO En u gaat, een tikje voorovergebogen, met uw bril op uw neus, volkomen in luistermodus.

VANDAELE «Het moet snel gaan: gemiddeld heb ik drie minuten per zaak.

»Ik kan u wel bekennen: het is zeer confronterend om jezelf op de televisie te zien.»

HUMO Wat is u opgevallen?

VANDAELE «Mijn taalgebruik: wat durf ik allemaal niet te zeggen tegen de mensen?»

HENK BRUNEEL (afdelingsgriffier) «De smoelen die je trekt. Ook voor mij was dat schrikken: meestal zit ik naast jou en zie ik het niet.»

HUMO Bent u een goede acteur?

VANDAELE «Wat je ziet is puur natuur, na tien minuten was ik de camera’s al vergeten. Maar ik heb een aparte aanpak, ja. Mijn voorganger, een militair van opleiding, was een zéér terughoudende man. Hij handelde vanuit zijn autoriteit. Dat doe ik dus niet.»

HUMO Hoe dan wel? U bent toch niet de gelijke van de beklaagden?

VANDAELE «Nee (denkt na). Ik ben ontzettend bezorgd om de mensen.»

HUMO Toen ik u voor een afspraak belde, was u aangeslagen door iets wat u net op een zitting had vernomen. Wat was er aan de hand?

VANDAELE «Soms zie je mensen een leven lang in cirkels blijven draaien, vicieuze cirkels: met hun voorlopige rijbewijs halen ze de ene zottigheid na de andere uit, wat hun zo veel geld kost dat ze de proeven voor hun rijbewijs uiteindelijk niet meer kunnen afleggen – waardoor ze weer zonder rijbewijs gaan rijden. Enzovoort. Dat eindeloze gesukkel is tragisch.»

HUMO U wil mensen nog altijd een tweede kans geven.

VANDAELE «En een derde, en een vierde – desnoods gecombineerd met zware straffen. Maar een levenslang rijverbod spreek ik liever niet uit, want dan ontneem je mensen elk perspectief. En waarom zou je zonder perspectief nog regels naleven?»

Afdelings­griffier Henk Bruneel (rechts) tegen Geert Vandaele: 'Als ik je op tv bezig zie, schrik ik vooral van de smoelen die je trekt. Meestal zit ik naast jou en zie ik dat niet.’ Beeld
Afdelings­griffier Henk Bruneel (rechts) tegen Geert Vandaele: 'Als ik je op tv bezig zie, schrik ik vooral van de smoelen die je trekt. Meestal zit ik naast jou en zie ik dat niet.’

HUMO Een concreet voorbeeld uit uw arrondissement: Angelo Hoet (22) heeft onder invloed van drank en drugs het dodelijke ongeval van zijn vriendin veroorzaakt, maar is daarna nog twaalf keer veroordeeld. Twaalf.

VANDAELE «Een extreem geval, waarover ik niks kan zeggen: de zaak is nog in behandeling.»

HUMO Ook Angelo heeft recht op perspectief?

VANDAELE «Iederéén heeft daar recht op.»

HUMO Als het van uw collega-politierechter Peter D’Hondt afhangt, gaan recidivisten voorgoed aan de kant.

VANDAELE «Het is een illusie te denken dat mensen niet meer met de auto zullen rijden als je hun rijbewijs afneemt. Ik zie ze telkens weer verschijnen om dezelfde reden: sturen spijts verval. Wat ga je dan doen? Nog eens levenslang geven? En daarna nog eens?

»Je moet creatief met de strafmaat omgaan: ik probeer mensen het besef bij te brengen dat verkeersregels nut hebben. Het is een kwestie van vorming.»

HUMO De kans is klein dat u, met uw vorming, Angelo Hoet tot inzicht zult brengen.

VANDAELE «Hebt u Het Nieuwsblad van vorige week gelezen? Volgens hen ben ik de strengste politierechter van West-Vlaanderen: niemand deelt, in relatief opzicht, meer gevangenisstraffen uit dan ik – 6 procent.»

HUMO De man die spreekt over een derde en vierde kans?

VANDAELE «Wie zich ondanks herhaaldelijke waarschuwingen niet gedraagt in het verkeer, moet daar maar een keer over nadenken in de gevangenis. Ik ben mild waar ik kan, streng waar ik moet.»

BRUNEEL  «Twee jaar gevangenis en zestien jaar rijverbod (de straf die Angelo Hoet kreeg, red.) is niet niks, toch?»

VANDAELE «Ik zie het mijn collega’s maar hoogst zelden doen, zo’n straf uitspreken.»

HUMO U bent een man van extremen?

VANDAELE «De wet stelt een waaier van straffen ter beschikking, die variëren van 10 euro boete tot tien jaar gevangenisstraf. Ik probeer het hele gamma te benutten.»

HUMO Gaan veroordeelden ook effectief achter de tralies?

VANDAELE «De strafuitvoering is niet onze verantwoordelijkheid. Ik weet ook dat twee jaar gevangenisstraf meestal betekent: een enkelband dragen.»

HUMO Ze gaan nooit naar de gevangenis?

VANDAELE «Eéntje heeft me ooit verweten dat hij, ten gevolge van één maand gevangenisstraf, drie jaar effectief binnen moest.»

BRUNEEL  «Wegens andere feiten die hij had gepleegd, waarvoor hij een voorwaardelijke straf had gekregen.»

VANDAELE «Voor mensen met een crimineel palmares kan zo’n straf nare gevolgen hebben. Zo heb ik er ook één gehad die me smeekte geen gevangenisstraf uit te spreken: ‘Anders moet ik gaan zitten.’»

HUMO Wat hebt u toen gedaan?

VANDAELE «Weet ik niet meer. Een werkstraf gegeven, zeker.»

HUMO U spreekt gevangenisstraffen uit, maar u wil niemand naar de gevangenis zien gaan?

VANDAELE «Zou u graag een gevangenisstraf krijgen?»

HUMO Nee.

VANDAELE «Op veel mensen maakt zo’n straf indruk, en je krijgt er sneller mee te maken dan je denkt. Eén voorbeeld: een brave huisvader raast ’s nachts met 100 kilometer per uur door de bebouwde kom. Hij wordt geflitst. Een paar jaar later blijft hij op de parking van het warenhuis aan een andere wagen haperen, maar hij denkt dat niemand hem heeft gezien en rijdt weer weg: vluchtmisdrijf. Dat noemen wij ‘een geval van nieuwe herhaling’.»

BRUNEEL  «Dat betekent automatisch: drie maanden rijverbod en herhaling van alle proeven voor je rijbewijs: theoretisch, praktisch, medisch en psychologisch.»

VANDAELE «En als er alcohol in het spel is, doe ik er een gevangenisstraf bovenop. Zo snel kan het dus gaan. In de meerderheid van de zaken die wij behandelen, gaat het om brave huisvaders en -moeders die even de regels over het hoofd hebben gezien.»

Uit de kast

HUMO U hebt zich met name over de thuisverplegers kritisch uitgelaten. ‘De nieuwe cowboys,’ zo noemde u hen.

VANDAELE «Ja. En sindsdien zie ik nog amper een verpleger te hard rijden (lacht).»

HUMO En vijftigers en zestigers voelen zich volgens u boven de wet verheven.

VANDAELE «De generatie die, na jaren van hard werken, alles voor elkaar heeft: een onberispelijke staat van dienst, een comfortabel leven, maar ze hebben het o zo moeilijk toe te geven dat ze weleens een fout begaan.»

De 97-jarige Gaston Bruynooghe had in de gietende regen een jonge fietser aangereden, maar werd vrijgesproken. Geert Vandaele: 'Die man had geen schuld aan dat ongeval.’ Beeld
De 97-jarige Gaston Bruynooghe had in de gietende regen een jonge fietser aangereden, maar werd vrijgesproken. Geert Vandaele: 'Die man had geen schuld aan dat ongeval.’

HUMO Daar wordt u zenuwachtig van, hè?

VANDAELE «Inzicht is het begin van alle wijsheid. Ik was één van de eersten in Vlaanderen die beklaagden systematisch een sensibiliseringscursus van het Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid liet volgen bij wijze van alternatieve straf. Je moet jezelf daar outen: tegenover een groep toegeven dat je fouten begaat. Je kijkt ook naar een film waarin je ziet wat het drinken van twee pintjes met je rijgedrag doet: het verandert volledig. Ik vind dat zo’n cursus verplicht zou moeten zijn, in de periode tussen je voorlopige en je definitieve rijbewijs. Maar nu gaat u misschien opwerpen: ‘Het BIVV sensibiliseert al de hele tijd.’»

HUMO Juist, ja, met borden als: ‘Luister naar Ray: Niet te snel is dik okay’.

VANDAELE «Ik zou me, Ray zijnde, toch vooral afvragen of ik niet uit de kast moet komen (lacht). Nee, serieus, vergelijk het campagnebudget van het BIVV eens met het budget van reclamecampagnes voor alcohol. Peanuts, hè. Snelheid wordt in deze maatschappij met succes geassocieerd. Laatst lieten ze op de televisie beelden zien van het wagenpark van de Rode Duivels: stuk voor stuk snelle wagens, een deux-chevaux was daar niet bij. Als ik jonge mensen voor mij zie verschijnen, heb ik wel de indruk dat ze weten dat ze nuchter moeten rijden, maar ze lijken niet meer te beseffen waarom.»

HUMO Wat is voor u het grootste probleem: alcoholmisbruik of overdreven snelheid?

VANDAELE «Alcohol. En het is een probleem van alle leeftijden.»

BRUNEEL  «Maar het piekt bij veertigers.»

VANDAELE «Ik maak een onderscheid tussen mensen die drinken uit miserie en mensen die te diep in het glas kijken op een feestje. Dat laatste snap ik niet. Je kunt perfect je voorzorgen nemen en een taxi bestellen: een boete van mij is véél duurder dan een ritje met de taxi.»

HUMO Durft u met één pint op in de wagen te stappen?

VANDAELE «Ja.»

HUMO En na twee pinten?

VANDAELE «Ook ja, dat is wettelijk toegelaten.»

HUMO En drie?

VANDAELE «Nee, nee, nee, controleer het maar bij mijn vrouw: tot haar grote ergernis moet zij rijden als ik meer dan twee pinten op heb. Ik ben een bourgondiër, ik hou van een feestje, maar ik weet waarover ik spreek: je leven is om zeep als je iemand omverrijdt met een pint te veel op.»

HUMO Daarnet zei u nog: ‘Twee pinten en je rijgedrag verandert volledig.’

VANDAELE «Ik heb die film nog niet gezien (lacht). Ik behoor tot de generatie die nog te makkelijk drinkt en rijdt. Maar goed, ik ben wat dikker: ik kan ertegen, denk ik dan.»

HUMO Hebt u een zware voet?

VANDAELE «Nee.»

HUMO Welke auto hebt u?

VANDAELE «Een Renault Espace. Daar kun je ook hard mee rijden, maar ik ben niet de man van de linkerrijstrook, daarvoor heb ik te veel gezien. Maar het ergst zijn de zaken waarbij één seconde van onoplettendheid een drama veroorzaakt: je stapt uit zonder eerst in je achteruitkijkspiegel te kijken, en een fietser knalt tegen je portier aan en valt verkeerd. In zo’n geval heb je twee slachtoffers.»

HUMO Hoe bent u dan rechtvaardig?

VANDAELE «Zaken waarin het noodlot de determinerende factor is, behandel ik zeer ingetogen. Het Openbaar Ministerie in Veurne heeft het vervolgingsbeleid zo bijgestuurd dat we ze zelfs zo weinig mogelijk voor de rechtbank brengen.»

HUMO In ‘De rechtbank’ was u mild voor de 97-jarige chauffeur Gaston Bruynooghe, die in de gietende regen een jonge fietser had aangereden. U sprak hem vrij. Fijn voor hem, maar is het ook goed voor de samenleving dat de kwieke man blijft rondrijden?

VANDAELE «Ik mag daar geen commentaar op geven. Alleen, mijn uitspraak is in beroep bevestigd: die man had geen schuld aan dat ongeval. En iemand die geen schuld treft, kun je niet veroordelen.»

HUMO Maar je kunt ’m misschien wel aan een proef van lichamelijke geschiktheid onderwerpen?

VANDAELE «Ook niet. Ik moet feiten beoordelen. Soms krijg ik ziektebriefjes van oude mensen waarin staat dat hun dokter ze geschikt acht om in de buurt van hun huis te rijden. Een bewijs van geschiktheid zou ik het niet noemen, maar ik houd me aan de wetgeving: wie een rijbewijs heeft, mag het behouden. Stricto sensu zijn zulke mensen niet meer geschikt – stuur ze niet naar Brussel – maar ze kunnen nog wel hun eigen kleine trajectje afleggen.»

HUMO Ik zou zo’n man van 97 liever niet op z’n trajectje tegenkomen om tien uur ’s avonds.

VANDAELE «U zult hem niet tegenkomen: hij ligt dan in bed, met zijn thuisverpleegster (lacht). De oudjes die ik ken, komen ’s nachts niet buiten.

»Iemand heeft me naar aanleiding van de zaak met meneer Bruynooghe gezegd: ‘Als je hem zijn rijbewijs had afgenomen, had hij geen maand meer geleefd.’ Dat geloof ik ook.

»Enkele maanden geleden heb ik wel het rijbewijs van een oude dokter afgenomen: de man was volkomen in de war, hij dementeerde. Maar op de zitting stond hij, in een helder moment, wel te zwaaien met wetenschappelijke artikels over dementie en autorijden. Zijn punt was: ‘Een demente is perfect veilig in het verkeer.’ Ik bekijk het geval per geval.»

HUMO Hebt u in dergelijke gevallen ooit een fout gemaakt?

VANDAELE «Tuurlijk.»

HUMO Hoe gaat u daarmee om?

VANDAELE «Geen probleem: ik ben een mens, geen computer. In het West-Vlaams zeggen we dan: ‘Ik heb een buk geschoten.’ (lacht) De dag dat ik geen fouten meer maak, klopt er iets niet – mijn hart, namelijk (lacht).

»Toen ik mijn dochters leerde rijden, heb ik eens geturfd hoeveel inbreuken ik in een uur vaststelde. Ik ben ermee gestopt, het was niet bij te houden.»

HUMO Conclusie: u dweilt met de kraan open?

VANDAELE «Nee, ik ben er echt van overtuigd dat ik het verschil kan maken. Toen ik hier begon, heb ik met verscheidene mensen gesproken. Eén van hen wees me erop dat volgens Scandinavische onderzoeken de kans op recidive bij alternatieve straffen 25 procent kleiner is. ‘Oké,’ zei ik, ‘ik ga daarop inzetten: ik maak mezelf overbodig.’»

‘Je moet creatief met de strafmaat omgaan. Ik geef mensen altijd een derde en een vierde kans.’ Beeld
‘Je moet creatief met de strafmaat omgaan. Ik geef mensen altijd een derde en een vierde kans.’

HUMO En, kloppen de Scandinavische onderzoeken?

VANDAELE «Ik zou niet liever hebben dan dat men het nagaat. Ik ben een voorstander van de meest effectieve straf. Als blijkt dat een bedevaart naar Compostella mensen langzamer doet rijden, stuur ik binnenkort iedereen naar Compostella – als dat wettelijk zou kunnen.»

Zwinejoenk

HUMO Als u het voor het zeggen had, welke auto’s zou u dan verbieden?

VANDAELE «Als Club Brugge-supporter: mauve (lacht). Ik heb wel overwogen cijfers bij te houden van de wagens die het meest in de fout gaan, wellicht BMW’s. Maar het is niet de auto die het ongeval veroorzaakt, hè.»

HUMO Het is de voet?

VANDAELE «Het hoofd. Opvoeding. De invloed van reclame.»

BRUNEEL  «Een zware voet bestaat niet.»

VANDAELE «We hebben er toch al een paar gezien, hè, Henk? Op een zitting zat ik eens naar de voeten van een vrouwelijke beklaagde te staren. ‘Waar kijk je toch de hele tijd naar?’ vroeg ze. Ik wees naar haar voeten: ‘We zullen die moeten amputeren, vrees ik.’ Ze schrok zich een ongeluk.»

HUMO Graptje.

VANDAELE (hoofdschuddend) «Op zulke momenten ben ik bloedserieus. Het was weer zo iemand die in een vicieuze cirkel gevangenzat. Ze was haar baan kwijt, haar man, haar geld – elke week stond ze voor me. Ik ben begonnen met de suggestie van amputatie, we zijn geëindigd met een afspraak: ik zou een streep onder al haar overtredingen trekken op voorwaarde dat zij zou stoppen met te hard te rijden. (Trots) En geloof het of niet: we hebben haar niet meer teruggezien.»

HUMO U kunt mensen redden?

VANDAELE «Misschien mislukt het negen keer, maar als het de tiende keer wél lukt, ben je gelukkig. Daarvoor doe je het.»

HUMO Hebt u altijd politierechter willen zijn?

VANDAELE «Nooit (lacht).»

HUMO Wat dan wel?

VANDAELE «Minister, op zijn minst (lacht). Ik heb even in de lokale politiek gezeten, maar dat is niet blijven duren. Ik was een drukbezet advocaat, ik was bij de CVP actief, ik was lid van een vereniging of tien, ik had een gezin, maar op een nacht hield ik het niet meer van de pijn in mijn hartstreek: het leek alsof ik een infarct had. ’s Anderdaags zei de dokter: ‘Er is niks mis met je hart, je slokdarm is ontstoken.’ Het gevolg van hete dingen drinken, zoals soep of Irish coffee. Irish coffee, in mijn geval. Het was een wake-upcall op mijn 35ste: ik werkte van maandagochtend vroeg tot zondagmiddag, het was niet gezond meer. Als ik bij de volgende verkiezingen geen schepen of burgemeester werd, zou ik deelnemen aan het examen voor de magistratuur. Om een lang verhaal kort te maken: ik kwam veertig stemmen tekort, en ik slaagde voor het examen. Ik ben in een wereld terechtgekomen die de mijne niet was.»

HUMO Voelt u zich nog altijd een fremdkörper?

VANDAELE «Mijn opvattingen stroken niet noodzakelijk met de doorsnee opvattingen binnen het korps: ik ben bijvoorbeeld een groot voorstander van de eenheidsrechtbank. Van mij mogen ze de politierechtbank afschaffen. Het vredegerecht ook. Ik ben in Peru geweest. Daar hadden ze wél een eenheidsloket voor Justitie. Dan vraag ik me af welk land het ontwikkelingsland is.»

HUMO U spreekt recht in de toga van wijlen uw grootoom, een sociaal rechter. Waarom doet u dat?

VANDAELE «Na mijn benoeming heeft hij ’m mij gegeven, met het advies: ‘Laat elkaar niet los.’ Hij was een West-Vlaming die vanwege de repressie naar Gent was uitgeweken. Oorlog is geen mooi ding.»

HUMO U zit weer midden in de oorlog met al die vluchtelingen die even verderop in Calais stranden.

VANDAELE «Mijn grootoom was getrouwd met een vrouw die, op de vlucht voor de Eerste Wereldoorlog, in Cahors, Frankrijk, is geboren. De helft van deze streek is indertijd gevlucht. Maar dat zijn we allemaal vergeten, blijkbaar.»

HUMO Waar komt uw gevoeligheid voor ‘de hinkende mens’ vandaan?

VANDAELE «Mijn moeder zei altijd: ‘Was jij een zwinejoenk geweest, we hadden het doodgeslagen.’ Ik woog geen 3 kilogram bij mijn geboorte. Ik heb jarenlang met mijn gezondheid gesukkeld: tussen mijn 4de en 5de heb ik een jaar lang in het ziekenhuis gelegen. Daarna heb ik een jaar met een beugel aan mijn been gelopen. Op mijn 6de ben ik voor het eerst naar school gegaan, en tot mijn 18de heb ik onder medisch toezicht gestaan. Dat determineert een mens. Ik mocht niet lopen, niet voetballen – ik mocht zo veel niet.»

HUMO Wat deed u dan?

VANDAELE «Lopen en voetballen.»

HUMO Zo bent u wel: tegendraads.

VANDAELE «Stroomopwaarts is het beter, dichter bij de bron.»

HUMO U bent opgegroeid in een boerderij.

VANDAELE «Een typisch West-Vlaams keuterbedrijf: beetje kippen, beetje zwintjes, beetje koetjes, beetje van alles, en uiteindelijk niks. Op een bepaald moment komen dan de grote industriëlen met een overnamebod om van het landbouwbedrijf een varkenskwekerij te maken. Mijn ouders, die ook graag tegen de stroom in gaan, hebben het bod afgeslagen. Met als gevolg dat mijn vader in de fabriek is gaan werken om de studie van zijn vijf kinderen te betalen. Overleven, hè. Mijn ouders hebben keihard gewerkt: mijn moeder op de boerderij, mijn vader in de fabriek. En wij hebben meegewerkt. Nu is onze hofstede één van de weinige nog authentieke boerderijen in de streek. De Blowhoeve, heet ze. Weet u wat dat betekent?»

HUMO Iets met wiet, zeker?

VANDAELE «Maar nee! De Blauwhoeve! ‘Blauwers’ zijn smokkelaars. Dit is een streek van smokkelaars. Nog niet zo gek lang geleden moest iedereen smokkelen om te overleven. Mijn grootvader heeft nog hanengevechten georganiseerd. Het was geweldig in mijn herinnering: ik heb ’m die beestjes nog zien wetten, de gloeiende sporen om de poten van de hanen steken. Dat was hard – het veroorzaakte ongetwijfeld veel dierenleed – maar ook geestig. Intussen is er een andere cultuur voor in de plaats gekomen: Facebook en Twitter, zulke zaken. Maar ik weet één ding: de hanenkampen waren geestiger.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234