11 september, 8.45 uur, New York City: Mohammed Atta heeft vlucht 011 van American Airlines in de eerste WTC-toren geboord. Vader Atta: 'Mohammed was bang in een vliegtuig.' Beeld RV
11 september, 8.45 uur, New York City: Mohammed Atta heeft vlucht 011 van American Airlines in de eerste WTC-toren geboord. Vader Atta: 'Mohammed was bang in een vliegtuig.'Beeld RV

20 jaar9/11

Van 'doodbrave jongen' tot terrorist: Mohammed Atta, de piloot die de eerste Boeing in het WTC boorde

Volgends de FBI en de Amerikaanse media was hij niet alleen de piloot van de eerste Boeing die zich op 11 september op de Twin Towers stortte, maar ook de ringleader, the Pied Piper, de terreurkapitein die rond zich een team van achttien aanvallers wist te verzamelen met slechts één doel voor ogen: een moordende slag toebrengen aan de Amerikaanse skyline die zijn heidense schaduw steeds verder over de moslimwereld begon te werpen. Zijn eigen vader noemt de 33-jarige Mohammed Atta een rechtschapen kind, een doodbrave jongen die hij dikwijls door elkaar geschud heeft ‘om hem wat flinker te maken’, een zoon ook die nooit zo’n vliegtuigaanslag kon beramen noch uitvoeren: ‘Mohammed was bang in een vliegtuig.’

(Verschenen in Humo op 2 oktober 2001)

Mohammed al-Amir al-Sayed Awad Atta wordt op 1 september 1968 geboren als zoon van een advocaat uit Caïro. Mohammed is een typisch kind uit de middenklasse dat uitstekend zijn best doet op school en zijn vakanties doorbrengt met ‘lezen en schaken, niet met revolvers’. Zijn ouders zijn ‘niet overdreven’ religieus, laten zich niet in met ‘politiek’, en hoewel ze het Westen ‘pro-Israël’ vinden, stimuleren ze hun drie kinderen om in Duitsland of Zwitserland te gaan studeren. Mohammed gaat architectuur studeren in Caïro; om de stap naar Europa voor te bereiden, volgt hij lessen Duits in het Goethe-Institut en cursussen Engels aan de American University in de Egyptische hoofdstad.

In 1992 vertrekt de dan 24-jarige Atta naar Hamburg, waar hij wordt toegelaten tot het derde jaar Stedenbouwkunde van de Technische Universität. Hij huurt een eenvoudige kamer in een studentenblok en maakt een voorbeeldige indruk op professor Dittmar Machule.

PROFESSOR MACHULE «Mohammed sprak goed Duits toen hij hier aankwam. Hij had niks radicaals, ik heb ‘m nooit een anti-zionistische, anti-Amerikaanse of anti-vrouwelijke opmerking horen maken. Voor mij was hij een intelligente en toegewijde student, iemand die helder kon tekenen en zich ook helder kon uitdrukken. Hij leek me geboren voor het vak. Ik kan er absoluut niet bij dat een student stedenbouwkunde zoals hij nu een hele stadskern heeft verwoest.»

Eind ’92 gaat Atta in op een werkaanbieding bij het Hamburgse bureau Plankontor, waar hij 19 uur per week voor 34.000 frank in de maand stadsplannen uittekent. Ook daar geen kwaad woord over zijn werk aan de tekenplank, noch over zijn omgang met de collega’s; het enige wat in het grootstedelijke bureau opvalt, is zijn weigering ook maar een druppel alcohol te drinken en het feit dat hij ‘openlijk gelovig is’. Maar op de duur is er niemand meer die nog opkijkt als hij in een rustig hoekje van het kantoor neerknielt voor het traditionele gebed.

Disney World

Voor het FBI is daar het leven van de sleeper begonnen: de terrorist die uiterlijk een gewoon leven leidt maar zich innerlijk voorbereidt op een buitengewone daad.

EEN FBI-AGENT «Het opvallende is hun discrete verbetenheid. Al die jaren hebben ze alle tijd om na te denken en om uit die extreme kring te stappen; ze zijn intelligent, ze hebben een opleiding die hen in staat stelt een mooie carrière te maken en een gesetteld leven te leiden, en toch is er niks dat hen van hun fatale streven kan afhouden.»

In 1995 krijgt Mohammed Atta een beurs van de Carl Duisburg Gesellschaft. Met dat geld reist hij terug naar Caïro om er zich gedurende enkele maanden te verdiepen in de renovatie van een oud stadsdeel. Aan twee studiegenoten en aan zijn vader laat hij meer dan eens horen dat de renovatie hem te westers is, dat men van de oude wijk en de moskee een ‘Disney World voor toeristen’ heeft willen maken. Voor hem is het heiligschennis ‘hoe het westerse denken zijn stempel drukt op de islamwereld.’

Tot begin ’97 werkt Atta nog voor Plankontor, maar dan verdwijnt hij voor bijna anderhalf jaar uit Hamburg. Als hij midden ‘98 terugkeert, merken zijn studiegenoten een kentering in zijn gedrag. Atta is ‘religieuzer’ geworden, hij draagt een lange baard en hij duldt minder discussie wanneer het over de koran gaat: ‘De koran heeft maar één waarheid; wij moeten niet interpreteren zoals jullie dat met de bijbel doen.’ Ook laat hij steeds vaker zijn verbittering blijken over het vredesproces in het Midden-Oosten en over de vernedering van Irak tijdens en na de Golfoorlog.

In ’99 haalt Atta zijn diploma stedenbouwkunde met grote onderscheiding; zijn thesis is een grondig gedocumenteerd werkstuk over de renovatie van de oude Syrische stad Aleppo. Op de uitreiking doet zich - aldus Libération - wel een incident voor: Mohammed weigert de uitgestoken hand van een vrouwelijke professor die hem wil gelukwensen. Eerder had hij ook al de samenwerking willen stopzetten met een vrouwelijke assistente die de Duitse tekst van zijn thesis had helpen corrigeren.

Van zijn studentenkamer is Atta intussen verhuisd naar een sobere flat die hij deelt met enkele Arabische vrienden: onder hen Said Bahaji en Ramsi Bin al-Shib, die intussen ook internationaal gezocht worden vanwege hun aandeel in de aanslagen. De buren merken op dat ‘er soms tot twintig mensen bij elkaar komen, zo te horen om er te bidden’. Ook op de universiteit vraagt Atta, die er als postgraduaat-student staat ingeschreven, de toestemming om ‘met een islam-werkgroep’ een kleine gebedsruimte te mogen inrichten. Dat wordt zonder problemen toegestaan: Atta wordt helemaal niet tot de radicale Ausländer aan de universiteit gerekend.

Die godsvrucht is volgens de FBI wel de perfecte dekmantel geweest: zij beschouwen de ‘gebedscel’ in Hamburg als een basis waar de vroegste plannen voor de attack on America zijn gesmeed. Immers, in dezelfde periode wonen en studeren ook Marwan al-Shehhi en Ziad Jarrah in Hamburg. De eerste zat in het vliegtuig dat tegen de zuidertoren crashte, de tweede stortte neer in de staat Pennsylvania met het vliegtuig dat mogelijk op weg was naar het Witte Huis.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Broodje noodlanding

Eind ’99 melden Atta, Al-Shehhi en Jarrah zich bij de Duitse politie omdat ze hun paspoort verloren zijn. Allicht hadden ze nieuwe paspoorten nodig omdat hun vorige reisbewijzen nogal wat stempels droegen van landen die in Amerika ‘verdacht’ waren. Uit voorzorg scheren ze ook hun baarden af en in mei 2000 krijgen ze ongehinderd een visum voor de VS: ze geven zich uit voor jonge afgestudeerden die zich willen vervolmaken in de States. In de VS schuiven ze hun studie echter algauw terzijde. Atta en Al-Shehhi beginnen al na een maand aan een vliegopleiding in één van de vele vliegscholen van de staat Florida. Ze schrijven zich in bij Huffman Aviation in Venice, waar één vlieguur 55 dollar kost en waar een sfeer hangt van jongens-en-lol-trappen; een bacon-cheeseburger heet er een Emergency Descent (noodlanding, red.).

De directeur van de school vindt zijn Arabische studenten sportief en sympathiek (‘ze komen zelfs met de fiets naar de les’); en wat meer is, ze vliegen uren en uren met de eenmotorige vliegtuigen en betalen met gemak de oplopende rekening. Atta zou voor het halen van zijn brevet uiteindelijk 18.700 dollar uitgeven.

De Britse Anne Greaves (56), die aan dezelfde school studeerde, had het niet met het tweetal.

ANNE GREAVES «Voor mij was het de vervulling van een droom om dat vliegbrevet te halen, maar zij hadden niet die verrukking die je bij echte kandidaat-piloten vindt. Ze waren heel koel en rationeel; in plaats van plezier en jongensachtige verbazing hing er een donkere ernst over die gasten. Het was alsof ze dat vliegen alleen maar even onder de knie moesten krijgen en verder niets.»

Omdat zowel Atta als Al-Shehhi uiterst verzorgd gekleed ging en Al-Shehhi ook altijd in de nabijheid van Atta was, werd op de vliegschool gefluisterd dat Atta ‘een Arabische prins’ was, en Al-Shehhi was dan ‘zijn schaduw, zijn persoonlijke bodyguard’.

Eind december 2000 klopt het tweetal aan bij een een vliegschool nabij Miami waar je tegen betaling in een full motion flight simulator van een Boeing 727 kan plaatsnemen. Het ding heeft iets van een uitgebouwde game in een lunapark, het wordt hydraulisch aangestuurd, het snokt en maakt ploffen en luchtzakken waar je de kriebels van krijgt, maar het is geen speeltje, het kost 10.000 frank per uur, en het wordt ook aangewend bij de echte opleiding van kandidaat-piloten, want het bevat al de echte druktoetsen en digitale displays van een groot straalvliegtuig. Instructeur Henry George maakt het duo vertrouwd met de virtuele cockpit en met de basismanoeuvres van het toestel. Hij is wel enigszins verwonderd dat ze ‘amper aandacht hebben voor het opstijgen en landen’ maar zeer geconcentreerd zijn als hij uitlegt hoe ze moeten zwenken, dalen en van koers veranderen. De man zelf is er nu het hart van in, ‘te denken dat mijn kennis en ervaring is aangewend om die verschrikking uit te voeren.’

De laatste maanden van Atta - tussen januari en september 2001 - blijven voor de speurders nog een mysterieus kluwen. Zowat overal in de Verenigde Staten wordt hij opgemerkt, met gehuurde wagens moet hij duizenden kilometers hebben afgelegd. In Oklahoma bezoekt hij gedurende enkele dagen een vliegschool. In Florida vraagt hij alle mogelijke inlichtingen in verband met de aankoop van een sproeivliegtuig - wat de FBI later deed vermoeden dat er plannen waren om biologische wapens te sproeien. In Las Vegas staat zijn naam op de lijst van een motel, en tot in Spanje zouden er sporen zijn van bezoeken die hij aflegt bij ‘GIA-medestanders’.

Op al die verplaatsingen reist en betaalt Atta onder zijn eigen naam, zonder dat iemand hem een strobreed in de weg legt. In Broward County (Florida) loopt hij wel een bekeuring op omdat hij zonder rijbewijs achter het stuur van een huurwagen zit. Hij wordt door de politierechtbank bij verstek veroordeeld, wat inhoudt dat hij bij een volgende bekeuring automatisch gearresteerd mag worden, maar die bekeuring komt er niet meer.

Final boarding

Op 28 augustus reserveert Mohammed Atta bij American Airlines een one way ticket Boston-Los Angeles in business class. Datum: 11 september. Vertrek: 7.59 uur. De zaterdagavond voor de aanslag wordt hij een laatste keer gezien in een seafood bar in Hollywood (Florida), waar hij samen met Al-Shehhi in de booze gevlogen zou zijn. De principiële niet-drinkers zouden volgens diverse kranten rum en wodka gedronken hebben, Atta zelfs ‘vijf glazen wodka orange’, en na een opmerking over hun vertier moet hij gezegd hebben: ‘Ik kan alles betalen. Ik ben piloot van American Airlines!’

Voor de vader van Mohammed Atta is die getuigenis trouwens hét bewijs dat zijn zoon onmogelijk de ‘terreurpiloot’ kán zijn geweest: ‘Mohammed dronk nooit! Het moet iemand anders geweest zijn. Ik denk dat de Mossad mijn zoon ontvoerd heeft en dat ze met zijn papieren dit smerige spel hebben gespeeld!’

Maar de FBI is formeel. De twee mannen die op 11 september om tien voor zes ‘s morgens op de beveiligingscamera van Portland Jetport zijn gefilmd, zijn wel degelijk Mohammed Atta en Abd Al-Aziz Al-Umari (die ook geboekt had voor de vlucht naar Los Angeles, red.). Portland, in de landelijke staat Maine, is een vreemd vertrekpunt voor terroristen die graag verdwijnen in de massa: de stad met 64.000 inwoners heeft maar een kleine, regionale luchthaven en op het vliegtuig van Portland naar Boston hebben de twee toekomstige kapers maar zes medepassagiers... die niks verdachts hebben opgemerkt, alleen ‘twee oosters uitziende mannen die ieder apart gingen zitten en die verder geen woord hebben gezegd.’

In Boston ging het kleine vrachtje passagiers dan op in het grote gewoel van Logan Airport, een luchthaven die mogelijk is uitgekozen omdat ze niet zo’n beste reputatie inzake beveiliging had. Samen met vier andere kapers neemt Atta plaats op vlucht 011 van American Airlines met bestemming Los Angeles. In zijn business-class-stoel zit hij vlak bij de cockpit. Bij de gate roept men kort voor achten de laatste passagiers naar het vliegtuig, final boarding! final boarding!, en vijf van de 92 passagiers zijn op dat moment zeker dat dit hun finale reis wordt en dat ze die ochtend gaan sterven.

Korte tijd daarop neemt Mohammed Atta het commando van de Boeing 767 over. Met zijn opgedane kennis verandert hij het toestel van koers en om 8.45 uur slingert hij de 190 ton staal en 90 ton kerosine met een snelheid van tweehonderd meter per seconde tegen de eerste WTC-toren. De duizenden doden zijn nog steeds niet geteld. De stapels beton van de beide torens die tegen de grond werden gesmakt, zijn volgens Le Nouvel Observateur ‘genoeg om een vierbaanssnelweg aan te leggen van de aarde naar de maan.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234