JackpotBeeld Getty Images

bingokoningwilly michiels

‘Willy had een partij nodig en de liberalen een stemmentrekker. Hij werd met open armen ontvangen’

(Verschenen in Humo op 6 juli 1999)

Lees hier het volledige dossier

In de jaren ‘70 begon de politiek zich als gevolg van de almaar luider wordende hulpkreten van gokverslaafden en hun families te bemoeien met de goksector. In 1974 verloren bingokoning Willy Michiels en zijn collega’s de eerste slag in de strijd rond de kansspelwetgeving toen de jackpot verboden werd.

JAN CAUDRON (gewezen volksvertegenwoordiger VU) «Ik zat toen in de gemeenteraad van Klein-Aalst. Ik heb daar geëist dat de jackpots van het grondgebied van de stad verbannen zouden warden. Het gemeentebestuur is me daarin gevolgd; ze mochten in geen enkel café meer staan. Nadien werd dat nationaal overgenomen.»

MARC CALLU (projectverantwoordelijke kansspelen nationale brigade gerechtelijke politie) «De toenmalige minister van Justitie, de liberaal Herman Vanderpoorten heeft de jackpot verboden. Rij was waarschijnlijk een brave man, maar hij kende het verschil niet tussen een jackpot en een jukebox. Bij was daarin geen unicum.

»De mensen uit die kansspelensector zijn heel geslepen. Je mag hen dat niet kwalijk nemen maar het zijn zakenmensen. Ze hadden in het begin van de jaren ‘70 heel goed door dat het zo niet verder kon met die eenarmige bandiet. Het was zo erg dat er sociale onrust ontstond. De jackpots stonden overal, ze werden vervalst want elk spel kan vervalst worden, en de exploitanten deden hun best om zo gauw mogelijk de gouden eieren binnen te halen voor de kip geslacht werd.

»Want de sector wist dat het mes klaar lag. Hun adviseurs hebben zelf de wet klaargestoomd die de jackpot verbood, en de lijst van spelen opgesteld die wel toegelaten werden in het koninklijk besluit van 13 januari 1975. Daaronder vielen de bingo, de one ball en een serie andere toestellen die minder populair geworden zijn en die toen al in de lunaparken aan de kust van ‘Kojak’ Grant stonden.

»Dat is dus de echte geschiedenis van her verbod op de jackpot: de bingo’s stonden gewoon klaar om de eenarmige bandiet te vervangen.»

HUMO Was er dan geen onderzoek aan voorafgegaan, zodat men zou weten dat de bingo gelijkaardige problemen zou veroorzaken als de jackpot?

CALLU «Dat heb ik me ook afgevraagd en ik ben het gaan uitpluizen. En zeer eigenaardig, die wet moet in een vloek èn een zucht klaargestoomd zijn! Er is niet het minste onderzoek terug te vinden, en geen enkele discussie in de parlementaire verslagen.»

HUMO In parlementaire verslagen wordt verwezen naar een ‘ter zake zeer bevoegde deskundige’ aan wie Vanderpoorten advies had gevraagd.

CALLU «Dan zou ik wel eens willen weten wie dat geweest is. iemand uit de sector zelf? lk zeg niet dat die wet het resultaat was van gesjoemel, ik zeg alleen; die wet was zuiver improvisatie, zoals dat in de kansspelindustrie tot voor enkele jaren altijd het geval is geweest. Typisch op zijn Belgisch. in de sfeer van ‘we gaan er ons niet te veel van aantrekken’.»

HUMO Hoe gevaarlijk is de bingo gebleken?

CALLU «Op het moment dat hij werd toegelaten, ging het om een volkomen nieuw spel dat in de loop van de jaren een sociaal gevaar geworden is, tot minister van Justitie Melchior Wathelet er in ‘91 en ‘93 een rem op gezet heeft, maar naar mijn oordeel te weinig.»

HUMO Wat maakte het toestel zo agressief?

CALLU «Vooral de afstandsbediening en de ‘mitraillette’ die erop werden aangebracht. Je kon toen met de ‘telefoon’, zoals die afstandsbediening onder gokkers heet, duizend frank inzetten, wat een enorm bedrag is, toen nog meer dan nu, en, niet de mitraillette, de knop ingedrukt houden zodat je er die duizend frank in één ratel ‘doorvuurde’.

»En wat deden veel cafébazen? Ze staken een spijker in de muntproever, zodat je je vijf frankstuk niet meer in de gleuf kon duwen, en ook spelers die dat niet van plan waren geweest, wel moesten gokken met de afstandsbediening.»

De moorden

In het parlement was een enkeling blijven opkomen voor de belangen van de gokverslaafden. Dat was te danken aan de inzet van een priester die - wie kijkt er nog van op - alleen anoniem aan het woord wil komen.

PASTOOR «Ik had al bij politici van alle partijen aangeklopt, maar ze deden niks. Ik heb brief na brief geschreven aan minister van Justitie Melchior Wathelet, en het stereotiepe antwoord was altijd: ‘We zullen de zaak onderzoeken.’

»Mijn voorstel was: de mensen spelen graag; laat die caféspelen dus staan, er mogen er zoveel zijn als ze maar willen, maar laat iedereen gratis spelen. Want dat is de hypocrisie: op de bingo zit een sticker ‘enkel voor amusement’, maar hoeveel gezinnen zijn er niet door geruïneerd? Alleen Jan Caudron wilde zich voor de zaak inzetten in het parlement.»

CAUDRON «Die priester kende mensen die zichzelf en hun familie door hun gokverslaving te gronde hadden gericht: werk kwijt, beginnen stelen, geruïneerd, gezin uit elkaar, moorden, zelfmoorden... Hij stuurde een aantal verslaafde spelers naar mij. Zo kwam er een vrouw met haar zoon op mijn dienstbetoon, een jongen van een jaar of vijftien. Hij had op de bingo gespeeld in een café in Herzele, en had daar schuld op schuld gestapeld, tot hij zeventigduizend frank in het krijt stond. De cafébaas dreigde met deurwaarders en advocaten, maar volgens de wet kunnen speelschulden niet opgeëist worden voor de rechtbank. Dat is iets wat maar weinig mensen weten en daar profiteert de gokwereld van. Ik zei dus tegen haar: ‘Mevrouw, uw zoon moet niets betalen. Slaap op uw twee oren, ze kunnen niks tegen hem beginnen.’

»Maar dat is niet altijd het geval. Ik heb een jongen gekend in Lede, zeven kilometer van hier, een veelbelovend collegestudent. Toen hij zeventien was zat hij zich in een instelling voor bijzondere jeugdzorg af te vragen hoe het kon dat hij zijn grootvader en zijn grootmoeder vermoord heeft om aan geld te komen om zijn bingoschulden af te betalen.

»Die priester, die zijn eigen erfenis gespendeerd heeft aan de opvang van gokverslaafden, vond het verschrikkelijk dat daar niks aan gedaan werd: hij gaf me een dik dossier, en ik ben erover beginnen interpelleren. Melchior Wathelet was toen én minister van Justitie én van Middenstand én vice-premier; hij combineerde dus drie kabinetten en deed alles even slecht.»

HUMO Wat wilde u bereiken?

CAUDRON «Een verbod op alle geldspelen, ook in de casino’s, ook van de nationale loterij. lk wilde in elk geval de bingo laten verbannen omdat die in elk café binnen bereik van iedereen staat ook van jongeren. In Antwerpen was toen zelfs een exploitant veroordeeld omdat hij een kind van twaalf geregeld op dat toestel had laten gokken.

»Wathelet beloofde in oktober 1989 de wet te verstrengen maar wilde eerst zijn naaste medewerkers, de procureurs-generaal, consulteren. Drie van de vijf, dus de meerderheid van het college, adviseerden de bingo te verbieden; de andere twee gingen niet zo ver, maar ze wilden wel een verstrenging.

»Maar Wathelet deed niets. lk vroeg de minister waarom hij zijn procureurs-generaal om raad had gevraagd als hij er toch geen rekening mee hield; hij wilde eerst andere adviezen, zegde hij. Achttien maanden later was hij nog altijd adviezen aan het inwinnen, van zijn collega van Financiën, van de provinciegouverneurs, van de gewestregeringen, liet hield niet op.

»Ik vernam .dat de vertegenwoordigers van de automatenbranche kort na mijn eerste interpellatie in 1989 op het kabinet van de minister ontvangen werden. lk heb Wathelet in mijn volgende interpellatie dan ook verweten dat de advocaten van individuen uit de onderwereld meer invloed hebben op het beleid van dit land dan parlementsleden die de zwakkeren in de maatschappij in bescherming willen nemen. Hij was razend. Maar het was een gevecht tegen de bierkaai.»

HUMO Heeft de gokindustrie u niet gecontacteerd toen u zo openlijk partij koos voor de slachtoffers die ze maakt?

CAUDRON «lk heb ‘s nachts anonieme telefoontjes gekregen. ‘Ik geef u een goede raad: hou u met andere dingen bezig.’ Een typische maffiapraktijk.»

HUMO Stond u met uw bekommernis alleen in het parlement?

CAUDRON «Aftredend SP-staatssecretaris Jan Peeters is me herhaaldelijk bijgetreden. Maar dan heb je het ongeveer gehad.»

HUMO U zag geen enkel resultaat?

CAUDRON «Ik vroeg de minister om tenminste de telefoon te verbieden, en het mitraillettesysteem. Wathelet beloofde het mitraillettesysteem te beperken, om gokkers de kans te geven tussendoor tenminste na te denken over waar ze mee bezig zijn. Maar een gokverslaafde denkt niet na, je mag hem zoveel tijd geven als je wil, al hun gedragingen, tot en met moord en zelfmoord tonen dat aan. In 1991 heeft hij ten slotte de mitraillette afgeschaft.»

Stop de gesel

CALLU «Maar het had toch maar vijftien jaar geduurd voor het zo ver kwam. Het was weer eens dezelfde geschiedenis: eerst moesten er vanuit de bevolking zoveel protesten en hulpkreten komen dat de overheid niet anders meer kon dan ingrijpen. Van toen af moest je telkens een muntstuk van vijf frank in een gleuf duwen. Dat gaat natuurlijk trager. Maar natuurlijk ‘vergat’ Wathelet in zijn koninklijk besluit ook de afstandsbediening te verbieden.

»In ‘93 is daar een mouw aangepast in een nieuw koninklijk besluit, maar wéér was het niet in orde. Nu stond erin dat je de afstandsbediening niet mocht gebruiken om geld in te zetten, maar het toestel mocht wel aanwezig zijn. Dus moet je de cafébaas al op heterdaad betrappen. In achtduizend cafés waar bingo’s staan: begin er maar aan.

»En dus bestaat de telefoon vandaag de dag nog altijd. Al moet ik wel toegeven dat de bingo minder schadelijk is geworden sinds de beperkingen van ‘91 en ‘93, en sinds Vlaanderen eind 1990 zijn belastingen op het toestel verviervoudigd heeft.»

Vooral dat laatste was een opdoffer voor Chipper Willy Michiels. In één klap werden de jaarlijkse taxen op de bingo’s opgedreven van 36.000 tot 144.000 frank. Wie in het Vlaamse landsgedeelte duizend toestellen had staan, was voortaan elk jaar 122 miljoen frank inkomsten kwijt. Het aantal toestellen slonk dan ook snel van twintig- tot elfduizend, en één van de ateliers van de bingokoning ging dicht. De man aan wie Chipper dit te danken had, is CVP-senator Johan Weyts. Hij nam in de Vlaamse Raad het initiatief. De senator kwam een paar maanden geleden in opspraak nadat hij gesignaleerd was in een hotel in het gezelschap van een serie gokbonzen, van wie hij een omslag in ontvangst genomen zou hebben. Dat kwam kort voor de verkiezingen in de media. Weyts diende klacht in tegen onbekenden, en is niet gebrand op een interview.

JOHAN WEYTS (begin mei) «Ik zit in volle verkiezingscampagne, dus moet ik me met serieuze dingen bezig houden en niet met het vullen van publicaties.»

WEYTS (nà 13 juni, na een lange jeremiade) «Ik ben destijds bij de Vlaamse minister-president Gaston Geens gaan smeken om de bingo aan te pakken en de belastingen te verhogen. Ik was toen al regionaal voorzitter van het NCMV, en mijn eigen zelfstandigen uit de horeca, de cafébazen, waren woedend omdat ik dat deed. Willy Michiels heeft nog geprobeerd me tot andere gedachten te brengen. Hij stond me ‘s avonds op te wachten aan het parlement omdat ik weigerde hem te ontvangen. Ik heb verschrikkelijk afgezien, gewoon omdat ik mijn plicht wilde doen.»

De parlementaire verslagen werpen een duidelijker licht op de veel geplaagde senator. Zo omschrijft hij in een interpellatie in de zomer van 1991 de Belgische bingo als ‘een gesel’ en de meest verschrikkelijke gokmachine ter wereld’, kortom een toestel ‘dat geen enkel ander land ooit op zijn grondgebied heeft geduld’. Toch pleit hij er niet voor alle spelen af te schaffen. Integendeel, de vier Belgische kustcasino’s die ‘op een voorbeeldige wijze geëxploiteerd worden’ moeten met elektronische spelen worden uitgerust. Dat Willy Michiels in die periode uit de CVP was gegooid, had zijn positie in de discussie niet meteen versterkt. Zijn politiek speelterrein was ingekrompen tot de Centrumlijst van zijn gemeente, en dus moest hij zich meer dan ooit inspannen om zijn politieke horizon te verruimen.

CVP-BRON «Michiels heeft geprobeerd Wilfried Martens te benaderen, maar die heeft zich altijd op een afstand gehouden. Daarom heb ik nog steeds respect voor hem. Ik heb ook vernomen dat hij bij Frank Vandenbroucke al evenmin voet aan de grond kreeg.»

Maar niet iedereen hield de boot af. In 1993 stapte Chipper met zijn Centrumlijst over naar de VLD.

CVP-BRON «Hij bood zich aan bij de verruimingsoperatie van Guy Verhofstadt. Hij had een apparaat nodig en de liberalen een stemmentrekker. De VLD-leiding werd vanuit de CVP gewaarschuwd dat hij eraan kwam maar vond het ‘een plaatselijke aangelegenheid’. En de bingokoning werd met open armen ontvangen.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234