De 100 beste films: #98: 'Gothic' (Ken Russell, 1986)

, door (es)

18
GothicVrij

Ken Russell: überanarchist van de Britse cinema, grootmeester van het deviante, voorvader van Terry Gilliam en Jean-Pierre Jeunet en van Abattoir Fermé, de satan die altijd klaarstond om ons te verleiden met bandeloze filmische genoegens, een heftig rond zich heen schoppende cineast die zijn hele leven lang films maakte onder het motto ‘Rotten doen we later, leven doen we nu!’ That’s the spirit!

Russells allerbeste films dateren uit de jaren zeventig, die unieke periode dat in de cinema alles kon, alles mocht. ‘Lisztomania’, ‘Mahler’, ‘Valentino’, ‘The Devils’: manische, psychedelische, alle kanten uitspringende films waarin Russell de hysterie tot kunstvorm verhief. Dompel u zeker eens onder in het op ware feiten gebaseerde ‘The Devils’, zijn grootste verwezenlijking: er wacht u een ongelooflijke visuele trip vol skeletten en maden en gerampetamp op het altaar, met een brullende Oliver Reed die aan de gruwelijkste folteringen wordt onderworpen, en met een scène waarin Christus van z’n kruis klimt en een non begint te tongzoenen - echt zo’n film waarover je kunt zeggen: ‘Wie durft dit vandaag nog te maken?’; maar tegelijk een ontluisterend historisch drama dat laat zien tot wat voor extreme wreedheid de Kerk in de middeleeuwen in staat was.

Toen Russell ‘Gothic’ maakte, was hij creatief eigenlijk al op de terugweg: zijn cinematografische uitspattingen lieten de mensen meer en meer onverschillig, zijn momentum was voorbij. Maar u zal het zien: een cineast die op z’n retour is, maakt soms interessantere films dan wanneer hij op het toppunt van z’n kunnen staat. ‘Gothic’ begint – heel passend - met een doodskop die op een denderende score van Thomas Dolby op u toezweeft: en het is aan u om al dan niet mee in de inktzwarte oogholte te springen.

Wat volgt is het relaas van de waanzinnige nacht die Lord Byron, Mary Shelley, Percy Shelley en dokter John Polidori in 1816 onder de invloed van opium en vloeibare laudanum beleefden in de beruchte Villa Diodati aan het meer van Genève; de nacht waarin Mary Shelley zogezegd de inspiratie opdeed voor haar boek over het monster van Frankenstein en Polidori voor zijn kortverhaal over de Vampyre – de voorloper van Dracula. De pret begint met een onschuldig spelletje verstoppertje, maar gaandeweg begint Ken al zijn demonen te ontketenen; ter illustratie volstaat het wellicht om te vermelden dat dit de film is waarin Gabriel Byrne in een lawine van fallussymbolen staat te tongkussen met Julian Sands.

De verbindingswegen tussen waanzin en realiteit liggen in ‘Gothic’ wijd open, en Ken Russell raast erover tegen 240 km/u, maar de cineast snijdt – op zijn eigen manier natuurlijk - onderweg ook ernstige thema’s aan: dit verhaal gaat in wezen over de dingen die in het donker op je liggen te wachten; over de onderwerpen waar we niet over praten; over diepe angsten en onverwerkte trauma’s, zoals de dood van een kind; en over hoe die trauma’s soms de verbeeldingskracht kunnen voeden.

Na ‘Gothic’ was het min of meer over en uit voor Russell – de films die hij daarna nog maakte (‘Salome’s Last Dance’, ‘The Lair of the White Worm’, ‘Whore’) waren slechts schimmen van zijn beste werk, en in november 2011 werd hij in Bournemouth gecremeerd – de vlammen sloegen naar verluidt wellustig door het dak terwijl er in het crematorium een luid ‘Woehahahaha!’ weerklonk.

Maar zijn koortsdromen staan allemaal op dvd. We zweren het: als je vijftien bent, en je ziet ‘Gothic’, dan gaan er wegen voor je open – ineens besef je dat Vrouwe Cinema tot véél meer in staat is dan het afleveren van crowdpleasertjes en comicbookverfilmingen; ineens besef je dat de cinema je ook kan meevoeren naar duistere, spannende, opwindende plaatsen die zich bevinden tussen nachtmerrie en realiteit, tussen dood en delirium.

‘Gothic’ geeft je zin om met een flakkerende toorts in het donker de straat op te rennen en te roepen: ‘We moeten de doden laten herrijzen! We moeten de doden laten herrijzen!’ En wanneer ze je vervolgens in een dwangbuis willen steken, kun je ter excuus altijd zeggen: ‘Sorry. Net iets van Ken Russell gezien.’

Bekijk de trailer van 'Gothic':

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: