Hoe ziek is België? Humo sprak met psychiater Dirk De Wachter & psychoanalyticus Paul Verhaeghe

, door (yd)

1551
vrijbeeld

'Terroristen handelen uit een overweldigend gevoel van zinloosheid en leegte'

We zitten in de zonovergoten tuin van het museum Dr. Guislain, anderhalve eeuw geleden met voorsprong het modernste psychiatrisch centrum van heel Europa. De hele zomer lang loopt er een tentoonstelling, ‘Museum Dirk De Wachter’, gecureerd door de bekende psychiater: ‘Soms kan alleen de kunst de complexiteit van alles uitdrukken.’ Tussen de oude hersenontleedmachines, dwangbuizen en elektroshocktoestellen komt Paul Verhaeghe aangewandeld. Samen zitten ze aan ruim tweehonderdduizend verkochte exemplaren van hun boeken. Boeken over borderline, angst, eenzaamheid, liefde, identiteit, gezag en autoriteit. Maar vooral over hoe een zieke samen-leving zieke mensen oplevert.

HUMO Bestaat er zoiets als een psychopathologie van de terreur?

Paul Verhaeghe «We dreigen dezelfde fout te maken als bij iedere andere diagnose van een psychische stoornis: het geval geïsoleerd bekijken, als van één individu bij wie de stoppen doorgeslagen zijn. Dan kunnen we het ruimere plaatje negeren. Als iemand toch verder wil kijken, wordt het prompt ontkend. We hebben er toch alles aan gedaan om hem te integreren? Het is toch niet onze schuld dat het mislukt is, maar de zijne? Nee, het kan en mag alleen de verantwoordelijkheid van het individu zijn. We vergeten dat we over Irak van hier tot ginder belogen zijn door Blair en Bush, en dat Irak eerst jarenlang door de VS werd gesteund in de Iraaks-Iraanse oorlog. Alle wapens die we hen toen geleverd hebben, worden nu tegen ons gebruikt. We vergeten honderd jaar geschiedenis, te beginnen bij het Sykes-Picot-verdrag van 1916, waarbij Fransen en Engelsen het Midden-Oosten verdeelden. Wat mij telkens opvalt in de oosterse wereld, is hoe Amerika en West-Europa er gehaat worden: zij kennen hun geschiedenis, hoor. Het terrorisme komt echt niet uit de lucht vallen. Dat reduceren tot de psychopathologie van enkelingen of van een bepaalde godsdienst is gewoon niet correct.»

Dirk De Wachter «Paul heeft een punt: symptomen verschijnen niet zomaar, en symptomen alleen volstaan niet om een diagnose te stellen en een pilletje voor te schrijven.»

HUMO Maar niet iedereen wordt terrorist. Het valt op hoe vaak die jongens in een paar weken tijd van een zondig en zelfs crimineel leven radicaliseren naar een geweldscultuur, als een soort boetedoening en zingeving.

Verhaeghe «Dergelijke figuren komen alleen maar aan bod in een omgeving waarin ze gehoor vinden. Iets wat we te weinig zeggen, is dat ook nogal wat bankiers en CEO’s vaak psychopathische trekjes vertonen, of zelfs psychopaat zijn. Als je dat type persoonlijkheid toelaat te opereren in een geglobaliseerde context met steeds minder regels en ingebouwde remmen, stijgt hij sneller in de hiërarchie van een organisatie.»

De Wachter «De onderkant en de bovenkant raken elkaar vaker dan we denken. Ik behandel zwaar psychotische en schizofrene patiënten in het Universitair Psychiatrisch Centrum KU Leuven in Kortenberg, en thuis in mijn praktijk krijg ik topmensen uit de creatieve en de bedrijfswereld op consultatie. Telkens hoor ik soortgelijke verhalen, soortgelijke angsten.»

HUMO Oké, maar wat maakt een kleine minderheid veel gevoeliger voor die context dan anderen?

De Wachter «Een overweldigend gevoel van zinloosheid en leegte. Mensen die geen aansluiting vinden bij anderen, die geïsoleerd raken in het maatschappelijke weefsel.»

Verhaeghe «Een gevoel van absolute uitzichtloosheid ook.»

De Wachter «Mensen die geen zin in het bestaan vinden, maar plots een grote heilsboodschap horen en daar zeer snel door beïnvloed raken. Het paradijs wordt zo goed als meteen bereikbaar, na de absolute leegte: als je daarin wilt geloven, is er toch weinig dat méér aantrekkingskracht uitoefent? Je kunt daar iets tegen doen door ervoor te zorgen dat die leegte en eenzaamheid er niet zijn. Wat natuurlijk makkelijker is gezegd dan gedaan.»

'We zeggen het te weinig: ook bankiers en CEO's vertonen vaak psychopatische trekjes'

Verhaeghe «We zijn ook geconditioneerd om instant-oplossingen te verwachten. Eén wonderpil moet ons van onze depressie afhelpen, één regeringsmaatregel moet volstaan tegen het terrorisme, ook al weten we dat zoiets niet kan. Wie durft vandaag te zeggen dat dat fenomeen nog wel een paar decennia zal duren? En dat het niet opgelost zal raken als politici niets doen aan de situatie in het Midden-Oosten, waar we alleen maar nieuwe martelaren en meer haat creëren?»

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: