De herontdekking van Tobias Schiff, de Antwerpse Jood die 8 concentratiekampen heeft overleefd

, door (er)

22

'In Auschwitz beloofde hij zijn stervende vader dat hij de herinnering aan de slachtoffers levendig zou houden'

Levi, Borowski, Arnoni, Kertész, Améry, om maar vijf schrijvers van kampliteratuur te noemen, zijn niet alleen ooggetuigen, ze zijn ook goede, nee, uitstekende schrijvers. En aan dat rijtje voeg ik toe: Tobias Schiff,’ schrijft Arnon Grunberg, zelf een zoon van twee overlevenden van de Holocaust, in het voorwoord. Opmerkelijke lof: Tobias Schiff in één adem noemen naast literaire grootheden als Imre Kertész en Primo Levi? Wonderlijk, zeker als je bedenkt dat hij maar één boek heeft geschreven. En zelfs daar kan over gediscussieerd worden. ‘Terug op de plaats die ik nooit heb verlaten’ is een getuigenis over de 33 maanden waarin hij als tiener een helletocht onderging langs acht verschillende werk- en concentratiekampen, met haltes in onder meer Trzebinia, Auschwitz-Birkenau, Buna-Monowitz, Dora en Bergen-Belsen. Uitgever Hugo Franssen heeft de urenlange monologen van Schiff, die in 1999 is overleden, in 1997 opgetekend als een staccatogedicht, met korte zinnen die de lezer in een verschroeiend tempo meesleuren.

Ondanks de gruwel leest het boek als een schelmenroman. Schiff wist te overleven door een combinatie van stom geluk en duizend toevalligheden. Zijn enige verdienste bestond er naar eigen zeggen in dat hij het toeval een handje heeft geholpen. Maar hij had ook lef, charme, een koopmansgeest en een perfecte kennis van het Duits, troeven die hem uitstekend van pas kwamen. En levenslust, een eigenschap die hij na de oorlog op zijn kinderen heeft overgedragen.

Twee van hen spreken we in het Crowne Plaza Hotel aan het Rogierplein – geen toevallige keuze. Anny Schiff (69) is de oudste van de vier kinderen uit Tobias’ eerste huwelijk, toen hij na de oorlog als diamantair in Antwerpen woonde. Isabelle Schiff (43) is de enige dochter uit zijn tweede huwelijk, dat hem naar Brussel voerde. Daar begon hij een fotowinkel in het Manhattan Center aan het Rogierplein.

HUMO Waarom heeft jullie vader een halve eeuw gewacht om zijn kampmemoires te schrijven?

Anny Schiff «Het boek is een verre uitloper van ‘Monsieur S.’, een documentairefilm uit 1990 over zijn kampverleden. Papa kwam ook uitgebreid aan bod in de VTM-reeks ‘De laatste getuigen’ van Luckas Vander Taelen, die een dikke boon voor hem had. Dat er een boek uit is gepuurd, komt omdat papa zich in zijn laatste levensjaren grote zorgen maakte over de politiek. De opkomst van het Vlaams Blok vond hij verschrikkelijk. En hij liet zich niet sussen met commentaren dat het wel zou loslopen en dat de geschiedenis zich niet zou herhalen. Duitsland was in de jaren 20 een ontwikkeld land, met een verfijnde cultuur en vooraanstaande wetenschappers. Toen had niemand durven te voorspellen dat het in enkele jaren tijd in totale barbarij zou wegglijden.»

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: