Griet Op de Beeck schrijft het Boekenweekgeschenk 2018

, door (yd)

33
griet op de beeck 1200
© Johan Jacobs

'Veel mooier wordt het voor een schrijver niet'

Het Boekenweekgeschenk geldt in Nederland als het hoogtepunt van een literaire carrière. Het wordt op meer dan 600.000 exemplaren gedrukt en meegegeven aan iedereen, ook in Vlaanderen, die tijdens de Boekenweek een pakketje boeken koopt.

Griet Op de Beeck «Ik besef dat ik nog niet besef wat het zal zijn. Ik sprak onlangs met Tommy Wieringa, die het Boekenweekgeschenk vier jaar geleden mocht schrijven, en die was nog veel trotser op mij dan dat ik het zelf was, omdat het voor hem hét hoogtepunt uit zijn schrijversleven was geweest. Voorlopig voelt het nog alsof het een ander overkomt. Mijn geweldige neef heeft aangeboden om mij als chauffeur een week lang naar drie tot vier verplichtingen per dag te brengen, over heel Nederland: discussieavonden, lezingen, signeersessies, tot in het kleinste boerengat zit dan plots zeshonderd man in een zaal. Wonderlijk om dat te mogen meemaken. Er sloeg alleen een lichte vorm van paniek toe toen Mai (Spijkers, haar uitgever, red.) me vertelde dat ik een galajurk moest hebben om op de rode loper van het Boekenbal te verschijnen (lacht). En ik heb zo al geen groot talent voor al die toeters en bellen.»

HUMO Waar kijk je naar uit?

Op de Beeck «Naar de ontmoetingen met Jan Terlouw, mijn eerste kinderheld in de schrijverij, die het Boekenweekessay geschreven heeft. We hebben een correspondentie met elkaar gevoerd, die in De Volkskrant zal verschijnen. In die periode heeft één van zijn koeien een kalfje geworpen, en in zijn laatste brief wist hij te melden dat hij het beestje Griet heeft genoemd. Zo ontroerend, dat kan echt niet meer stuk. Al denk ik dat ik na die negen dagen wel stikkapot zal zijn. Want na iedere activiteit heb ik heel wat lezers die hun verhaal kwijt willen.»

HUMO Ik heb zo een paar signeersessies meegemaakt, en daar zitten nogal wat mensen bij die je eerder als therapeute dan als schrijfster beschouwen.

Op de Beeck «Ik ben geen therapeute, laat staan dat ik in die setting de tijd zou hebben voor een lang gesprek. Je staat daar dus ook maar een beetje machteloos te luisteren. Maar dat ik voor bepaalde mensen toch iets kan betekenen, geloof ik wel. Door bijvoorbeeld mijn verhaal te vertellen in ‘De wereld draait door’, waar veel volk naar kijkt dat nooit een boek zal vastpakken.»

HUMO De laatste keer, met je incestverhaal, kwam je wel in een shitstorm terecht.

Op de Beeck «Dat was de keerzijde van de medaille, ja. Maar daartegenover staat dat ik er inmiddels zo’n 2.000 mails over heb ontvangen, bijna allemaal warme en positieve reacties. Ik heb geprobeerd mij ver te houden van de andere soort, maar die geraken uiteindelijk toch wel bij je, en natuurlijk raken die je hard. Je voert een jarenlang gevecht om je verleden te ontrafelen, er dringt zich een conclusie op waarvan je hoopt dat die niet klopt, tot je het voor jezelf niet meer kunt ontkennen. Dan schraap je de moed bij elkaar om het toch de wereld in te sturen, om zelf een stap vooruit te kunnen zetten en om iets voor anderen te kunnen betekenen. En dan bots je bij sommigen op zo’n bittere afwijzing en genadeloos cynisme. De meeste #MeToo-verhalen worden op applaus onthaald: ‘Wat moedig en dapper van je.’ Maar verhalen over incest botsen toch op een veel groter taboe, veel meer emotionaliteit. Omdat we allemaal een vader hebben? Omdat het zo ongemakkelijk dichtbij dreigt te komen?»

HUMO Als een debat verzandt in een tribalisme van believers tegen non-believers, is het redelijk hopeloos om te proberen het te begrijpen.

Op de Beeck «Dat heb ik onderschat, dat mensen echt kunnen geloven dat je zo’n verhaal verzint om boeken te verkopen. Ik kan ze geruststellen: ‘Het beste wat we hebben’ heeft heel goed verkocht, maar minder dan mijn vorige, net omdat het thema velen lijkt af te schrikken.»

HUMO Naast de commerciële motieven was het verwijt dat er geen wetenschappelijk bewijs bestaat voor ‘verdrongen herinneringen’.

Op de Beeck

«Dat wordt gezegd door mensen die zichzelf dan tot enige bewaarder van de wetenschap benoemen. Het simpele feit is dat er binnen de psychiatrie geen consensus over bestaat. Alleen zijn er wel veel meer mensen in het vakgebied die het bestaan van verdrongen herinneringen heel vanzelfsprekend vinden. En er zijn behoorlijk wat prestigieuze studies en doctoraten te vinden die soortgelijke gevallen documenteren.

»Ach, ik heb verteld wat ik te vertellen had, en iedereen heeft het recht om er het zijne van te denken.»

HUMO Je hoopte ook dat het loutering zou brengen, het afsluiten van een hoofdstuk.

Op de Beeck «Dat is wat naïef gebleken. Ik heb nul opluchting gevoeld, nul bevrijding, ik heb alleen moeten afrekenen met een pak lastige en buitengewoon heftige emoties. Niet alleen door de reacties, maar ook omdat het opeens buiten jezelf bestaat. Dat doet toch iets met een mens.»

HUMO Zou je het opnieuw zo aanpakken?

Op de Beeck «Ja. Wat was het alternatief? Liegen tegen de journalisten, die hoe dan ook zouden gevraagd hebben of dat misbruik autobiografisch was? Bovendien: waarom moet ik zwijgen, waarom zou ik schaamte moeten voelen over iets wat mij is aangedaan zonder dat ik me ertegen kon verweren? Dat zou pas onrechtvaardig zijn. Ik zou me die gemiste kans altijd beklaagd hebben. Het is een emotionele roetsjbaan geweest, maar ik heb het gevoel dat ik er vandaag sterker bijloop dan toen ik ermee naar buiten kwam.»

HUMO Ben je al terug aan het schrijven?

Op de Beeck «Ik ben letterlijk een goeie week geleden aan het tweede deel van de trilogie begonnen. De research was er al, nu ben ik de inhoudelijke lijnen aan het uitzetten. Opnieuw schrijven is fijn, het betekent dat de wurgende onzekerheid weer wat minder aanwezig is. En dagen waarin ik heb geschreven zijn altijd betere dan dagen waarin dat niet is gelukt.»

HUMO Vóór de publicatie van je roman had je het Boekenweekgeschenk al afgewerkt: ‘Gezien de feiten’. Wat kun je al verklappen?

Op de Beeck «Weinig: je geeft snel te veel weg van een verhaal dat maar 94 pagina’s telt. Het was vreemd om op commando en binnen een voorgeschreven formaat te schrijven, maar het voelde ook als een

kans om even een bocht te maken. Eens proberen om het over de wereld te hebben, waarin populisme, protectionisme en nationalisme nog steeds terrein winnen. Maar ik merkte gaandeweg toch: als je wilt vermijden om een gecamoufleerd essay te schrijven, waarin personages verkondigers van ideeën zijn en nooit echt tot leven komen, dan kom je toch weer uit bij wat beslissingen van overheden betekenen voor ménsen, en dus bij een verhaal over een vrouw op een keerpunt in haar leven.»

HUMO De promotekst heeft het over ‘Een verhaal over de kracht van spijt hebben, de gretige wil om goed te leven, de warme wurggreep van families, de angst om ruimte in te nemen, de kilte van de wereld zoals we haar kennen en het wapen dat liefde kan zijn, als ze echt is tenminste.’

Op de Beeck «Een mens mag wat ambitie hebben, toch? Zelfs op 94 pagina’s (schatert). Het gaat zoals vaak bij mij over de keuze of je blijft wachten of iets gaat doen. Wat heel simpel lijkt, maar het nooit is. Ik ben benieuwd, als eerste Vlaamse vrouw op het lijstje voelt het toch als opeens mogen meespelen met de echten. Dat is hoe dan ook een groots cadeau.»

HUMO Het zal ruim 600.000 keer over de toonbank gaan, dat is redelijk duizelingwekkend.

Op de Beeck «Waarvan een kleine 20.000 in Vlaanderen, om de verhoudingen te schetsen. De Boekenweek is echt iets unieks in Nederland, niet te vergelijken met onze Boekenbeurs of zo. Hier worden ook mooie literaire evenementen georganiseerd, maar het enthousiasme waarmee heel Nederland de straat op gaat om aan literatuur te doen, da’s echt prachtig om te zien. En daar het gezicht van te mogen zijn: veel mooier wordt het voor een schrijver niet.»

Humo 4043/09 27 februari 2018

Dit artikel verscheen in:

HUMO van dinsdag 27 februari 2018

Lees alle reportages

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: