Geveld door slokdarmkanker: het afscheidsinterview van schrijfster Renate Dorrestein

, door (annemart van rhee)

129

Herlees hieronder het afscheidsinterview dat we afgelopen maand in Humo publiceerden. Ze spreekt daarin onder meer over een leven na de dood. "Iedereen van wie ik heb gehouden zit met uitgestrekte armen in de hemel op mij te wachten. Mijn twintig jaar geleden overleden vriendin Liesbeth, mijn ouders, andere vrienden. (...) Natuurlijk weet ik dat die voorstelling een sprookje is. Maar die gedachte is troostrijk en aangezien we toch niet weten wat ons wacht na dit leven, kunnen we daarover maar beter iets leuks verzinnen."

'Op een maandagochtend boekte ik mijn graf. Natuurlijk was dat een vreemd moment. Mijn hele leven is nu vreemd'

De Nederlandse schrijfster en journaliste Renate Dorrestein ordent haar leven nu de dood haar op de hielen zit. Vergevorderde slokdarmkanker geeft haar nog amper zes maanden te leven. Desondanks promoot ze haar pas verschenen autobiografie. ‘Voor velen zal ik altijd die heks blijven, die oerfeministe. Dat verschrikkelijke mens.’

Ze hoest zich het schompes. En het voelt alsof haar ingewanden omwikkeld zijn met prikkeldraad. Bestsellerauteur en beroepsprovocateur Renate Dorrestein omschrijft haar situatie zoals zij al vier decennia haar boeken stoffeert. Raak en meedogenloos en tegelijkertijd herkenbaar en gekruid met zelfspot en humor.

Ze oogt fragiel en toch strijdbaar. Ze is net weer thuis na een ziekenhuisverblijf van vier dagen. Longontsteking. Ondanks alles maakt de schrijfster tijd voor een gesprek over haar nieuwe boek. Ze staat erop getutoyeerd te worden.

Renate Dorrestein (wijst naar een plastic tas vol pillen) «Tegenwoordig neem ik meer mee dan mijn toiletspullen en kleren als ik naar Maarten (haar lat-echtgenoot, red.) ga. Ik slik dagelijks zo’n twintig verschillende medicijnen, vooral pijnstillers. Een aanslag op je lichaam.»

– Je ziekte geeft je niet veel tijd meer.

Dorrestein «Wat me opvalt, is dat de situatie eigenlijk zo gewoon wordt. Ik heb een dikke kop door de medicijnen, maar ben ontzettend blij dat ik nog kan genieten van eten en drinken. En van de tuin. Voor mij geen bucketlist. Leuke dingen deed ik altijd al.»

– Met slokdarmkanker op je hielen besloot je je leven op te ruimen.

Dorrestein «Ik mestte mijn huis uit en baggerde de krochten van mijn computer leeg. Aanvankelijk om het Maarten makkelijk te maken. Ik wilde niet dat hij zich na mijn overlijden rot moest zoeken naar allerlei papieren en bij elk voorwerp of schrijfsel denken: wat had Renate hiermee gewild? Ik heb dat nu geregeld. Mijn kleding kan naar de vuilniscontainer of naar het Leger des Heils. Mijn werkarchief gaat naar het Literatuurmuseum.»

– Het uitsorteren van je verleden leverde behalve een portie gemoedsrust nog wat op: ‘Dagelijks werk’. Het werd een literaire autobiografie en wellicht je laatste boek.

Dorrestein «Ik had al een nieuwe roman in mijn hoofd. Over een kindertehuis. Maar dat verhaal schrijven zou me al snel veertien maanden kosten en die tijd heb ik misschien niet meer. Het lijkt me een nachtmerrie om mijn personages halverwege in de steek te moeten laten. Ik had ze al namen gegeven: Zebedee, Hosanne en Anne-Eden. Dat zij eeuwig zouden moeten dwalen in het duister, dat zou pas falen zijn. Door het opruimen kwam ik veel vergeten en niet gepubliceerd werk tegen waarmee ik aan de slag kon.»

– ‘Dagelijks werk’ bevat betogen over de vrouwenbeweging, odes aan muzikant Nick Cave en schrijver Kurt Vonnegut, overpeinzingen over gezinssituaties, aanvaringen met uitgevers en een verhaal over de ontdekking van de clitoris.

Dorrestein «Mijn boeken bevatten uiteenlopende thema’s en onderwerpen, maar voor velen zal ik altijd die heks blijven, die oerfeministe. Dat verschrikkelijke mens. Het kan mij niet schelen.»

– Wat trof je het meest toen je door je eigen werk ging?

Dorrestein «Hoe zelfverzekerd ik als jonge vrouw was. Ik schreef het allemaal zonder aarzeling op. Dat moet ook te maken hebben gehad met het feit dat we in de vrouwenbeweging in de jaren 80 bezig waren met onderwerpen voor het eerst te benoemen en te beschrijven. Zaken zoals seksueel geweld, het was belangrijk en ook spannend om dat te doen.»

– Is je werk bestand tegen de tijd?

Dorrestein «Nee, natuurlijk niet. Maar wiens werk is dat wel? Wie gaat er nu nog naar de boekhandel voor Simon Vestdijk of zelfs Gerard Reve? Ik maak me geen illusies. Ik heb ook nooit geschreven vanuit de gedachte dat ik ‘iets zou achterlaten’. Het lijkt mij belangrijker dat mijn nabestaanden me missen om wie ik was dan om wat ik deed.»

– Hoe was het om op te ruimen?

Dorrestein «Ik vond dat louterend, heerlijk. Het is fijn om een heleboel oude ballast weg te gooien. En het was onthechtend: ik moest ergens beginnen met die onmogelijke opdracht om het leven en de levenden los te laten. Het was een verrassing dat ik daarbij zoveel oud werk tegenkwam waarvan ik was vergeten dat het bestond. Al die stukken die ik soms meer dan dertig jaar geleden had geschreven. Zelfs na lezing kon ik van sommige niet meer herinneren dat ik ze gemaakt had. Heel apart.

»Het opruimen bezorgde me ook enorm veel uitgestelde huilbuien. Na de diagnose, eind 2016, kon ik niet huilen. Maar geconfronteerd met mijn leven en tegelijkertijd met de eindigheid daarvan, kwamen de emoties wel. Soms ging ik te ver: zo wilde ik alvast afstand nemen van mensen om het naderende afscheid voor mezelf en voor hen makkelijker te maken. Niet meer bellen, geen afspraken meer maken. Tot een vriend zei: ‘Doe niet zo raar, je gooit stoelen toch ook niet weg terwijl je er nog op zit en bezoek ontvangt?»

– Ben je bang voor wat je te wachten staat?

Dorrestein «Soms overvalt mij angst of paniek: welk scenario wacht me, hoe zal mijn levenseinde zijn? Maar het is nonsens om daarover te piekeren. Je wéét het toch niet. Wat mij erg helpt, is Maartens eeuwige vermaning dat álles in het leven áltijd anders gaat dan je verwacht. Dit zal dus ook anders gaan, op een manier die ik me nu niet kan voorstellen, dus waarom zou ik er energie aan besteden?

»Bovendien heb ik besproken en vastgelegd wanneer ik wil dat het afgelopen is. Ik verloor recent een vriend aan een slagaderbreuk, waardoor hij plotseling dood neerviel. Dat heeft me veel te denken gegeven. Je zegt zo makkelijk: doe mij maar zo’n plotselinge dood. Maar de schok voor de achterblijvers is echt te groot, er is geen kans geweest dingen af te ronden, uit te spreken. Daarnaast vraag ik me af hoe zwaar het voor jezelf is om zo plotseling uit het leven weggerukt te worden. Kan je ziel dat aan?»

– Je gelooft in een leven na de dood?

Dorrestein «Ja. En ik heb daar een heel kinderlijk beeld van. Iedereen van wie ik heb gehouden zit met uitgestrekte armen in de hemel op mij te wachten. Mijn twintig jaar geleden overleden vriendin Liesbeth, mijn ouders, andere vrienden.

»Ze zullen me helpen met de oversteek, en daarna gaan we van elkaar genieten. Met een borrelnootje en een sigaretje erbij. Natuurlijk weet ik dat die voorstelling een sprookje is. Maar die gedachte is troostrijk en aangezien we toch niet weten wat ons wacht na dit leven, kunnen we daarover maar beter iets leuks verzinnen.»

– Heb je je uitvaart al geregeld?

Dorrestein «Eén van mijn aanwaaikinderen, de dochter van mijn overleden vriendin Liesbeth, stelde voor om samen een graf uit te zoeken nu ik dat zelf nog kan. We hebben verschillende begraafplaatsen in de omgeving bezocht, en uiteindelijk hebben we een mooi plekje gevonden, in de zon, met fraai uitzicht.

»Op een maandagochtend boekte ik dat graf. Natuurlijk was dat een vreemd moment. Mijn hele leven is nu vreemd. Daar kan je op een bepaalde manier ook van genieten, vind ik. Dit pad loop ik voor het eerst. Ik ken het nog niet. Ik wil het graag goed en zorgvuldig doen, want een herkansing krijg ik niet. Bovendien besef ik: iedereen sterft. Dus het gaat mij ook lukken om dood te gaan.»

– Is het in jouw situatie geen tijdverspilling om je nieuwe boek te promoten?

Dorrestein «Je werk voor het voetlicht brengen heb ik altijd ongelooflijk belangrijk gevonden. Mijn grootste doel is lezers bereiken. Zonder hen besta ik niet, leven mijn verhalen minder.»

– Krijg je veel reacties van lezers?

Dorrestein «Ja, de mails vol meelevende, troostrijke en ontroerende woorden stromen binnen. Van lotgenoten en van lezers die mij al hun leven lang volgen. Bij de uitgeverij zijn zelfs cadeaus afgeleverd voor mij. Zo stuurde iemand een sleutelhanger voor mijn sleutel van de hemelpoort. Bijzonder dat een wildvreemde zoiets voor mij bedenkt.»

– Heb je nog plannen?

Dorrestein «Schotland is mijn tweede vaderland. Maarten en ik gaan er binnenkort twee weken heen, om er de plekken te bezoeken waar ik altijd ongelooflijk gelukkig ben geweest. Door mijn longontsteking zitten lange wandelingen er niet in, maar dan kijk ik wel vanuit het autoraampje naar Schotland. Ook fijn.»

© AD
Renate Dorrestein, ‘Dagelijks werk’, Uitgeverij Podium

Humo 4052/18 30 april 2018

Dit artikel verscheen in:

HUMO van maandag 30 april 2018

Lees alle reportages

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: