Toekomstdenkers (2): Philipp Blom, historicus en schrijver over hoe het Westen aan de rand van de afgrond staat

© Geert Van De Velde

, door (ms)

58

'Veel mensen zeggen me: 'Dat hebt u mooi opgeschreven, maar zo erg is het toch allemaal niet, hè?' Maar het is wél zo erg.'

HUMO In ‘Wat op het spel staat’ schetst u een sombere stand van zaken. Valt er één moment te prikken waarop u besloot aan de alarmbel te trekken?

PHILIPP BLOM «Er is niet één moment geweest waarop ik als Saulus van mijn paard donderde en als Paulus weer overeind krabbelde. Wat zeker heeft meegespeeld, is dat er in de afgelopen jaren te vaak dingen gebeurd zijn waarvan we altijd gezegd hadden: ‘Dat kan nooit gebeuren!’ De opkomst van Trump, de brexit, de opmars van autoritaire stromingen, waardoor je gaat beseffen dat er geen verworvenheden bestaan – ook de democratie kan wegsmelten. Tegelijkertijd hebben we te maken met een klimaatverandering, enorme technologische veranderingen en veranderingen in de politiek en de samenleving. Letterlijk álles staat vandaag op het spel.

»Ik kom veel mensen tegen die me zeggen: ‘Dat hebt u goed opgeschreven, en u weet uw eigen boek uitstekend te verkopen, maar zo erg is het toch allemaal niet, hè?’ Maar het is wél zo erg. Al mijn sombere beweringen over de klimaatwijziging, met de bijhorende vluchtelingenstroom van miljoenen mensen, over de schadelijke effecten van de digitalisering en de robotisering, doe ik op basis van het beste onderzoek dat ik ken en na vele gesprekken met wetenschappers uit allerlei disciplines.

»We staan nu op het punt waar we als maatschappij fouten kunnen maken die we maar één keer kunnen begaan. Vergelijk het met een vrolijk meisje van 3 jaar dat op de vijfde verdieping bij een open raam speelt. Haar beentjes hangen al uit het raam, maar de moeder zegt: ‘Ach, laat haar. Dat doet ze elke dag en er is nog nooit wat gebeurd.’ Dat kan best zijn, maar áls er één keer iets gebeurt, is het rampzalig.»

HUMO Er is ook een denkschool, met Steven Pinker voorop, die beweert dat de mensheid er nog nooit zo goed voor heeft gestaan.

BLOM «Ongetwijfeld is de mensheid er in vele opzichten op vooruitgegaan. Maar die vooruitgang berust op iets wat we niet meer kunnen volhouden: het gigantische verbruik van fossiele energie. Er zijn onvoldoende alternatieve energiebronnen. Misschien zijn die er wel in de toekomst, maar we hebben vandáág oplossingen nodig. Dat betekent dat we minder rijk zullen kunnen leven, dat we minder zullen kunnen consumeren.»

'We blijven maar vreten en vreten, tot onze omgeving zo giftig is dat er niets meer te vreten valt.'

HUMO Er zijn ook wetenschappers die geloven dat het menselijk vernuft technologische oplossingen zal aandragen voor onze problemen.

BLOM «We hebben de complexiteit van ons klimaatsysteem nog niet doorgrond: een paar lettertjes hebben we ontcijferd, maar het is een hele bibliotheek. Als je met allerlei middelen de klimaatopwarming probeert terug te draaien, weet je niet wat daar de effecten van zijn. Manipulatie proberen uit te schakelen door meer manipulatie lijkt me een gevaarlijk idee. Wat ik vermoeiend vind aan mensen met ontzettend optimistische visies, is dat ze niet zien hoe fout het nu al loopt, met verstrekkende gevolgen voor de komende eeuwen.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: