Dit zijn de 6 beste boeken van het afgelopen jaar die u moet gelezen hebben

, door (sdw) en (bv) en (jos) en (fvd)

8
book 1200

 

Suzanna Jansen ‘Ondanks de zwaartekracht’

De schrijver: Suzanna Jansen, de 54-jarige voormalige marketeer, uitgeefster, correspondente en researcher uit Amsterdam, heeft sinds 2008 al 325.000 exemplaren verkocht van ‘Het pauperparadijs’, haar non-fictiedebuut over de bedelaarskoloniën van Veenhuizen. Daarna volgden een bundel met journalistieke verhalen uit Moskou, en een met fictie versneden historische reconstructie van een autorace uit 1903.

Het boek: Jansen mengt in ‘Ondanks de zwaartekracht’ haar eigen jeugd in tuinstad Slotermeer met de 20ste-eeuwse levensverhalen van balletdanseres Steffa Wine en architect en stadsontwerper Cor van Eesteren. Een vlechtwerk van de geschiedenis van de moderne dans en van het grote uitbreidingsplan van Amsterdam mondt uit in een bespiegeling over uitgevoerde en opgeborgen kunstenaarsdromen. Jansen weet hoe ze historisch onderzoek moet vertalen naar meeslepende vertellingen, maar ze overschat de aantrekkingskracht van haar onderwerpen en de veeleer bescheiden manier waarop die haar leven mee vorm hebben gegeven.

De troef: brengt stukjes stoffige Amsterdamse geschiedenis helder en vlot leesbaar tot leven.

De handicap: het blijven stukjes stoffige Amsterdamse geschiedenis, en de persoonlijke anekdotiek over Jansens eigen balletdromen voegt daar vooral overbodige meligheid aan toe.

De winstkans: 4 procent. (sdw)

Peter Middendorp ‘Jij bent van mij’

De schrijver: Peter Middendorp (47), die tot nog toe meer opviel met zijn politieke observaties en Volkskrant-columns dan met zijn fictie, schreef met ‘Jij bent van mij’ een onontkoombaar boek.

Het boek: de apologie van een moordenaar. Tille Storkema, boer en vader van twee, dwingt op een noodlottige nacht een 16-jarig meisje van haar fiets om haar te verkrachten en te vermoorden. Pas dertien jaar later, na een grootschalig DNA-onderzoek, wordt hij in de kraag gevat. Het verslag van zijn leven, de gruwelijkheden en het lange wachten tot zijn ontmaskering etaleert de twijfelzuchtige onbetrouwbaarheid van een man die gebukt gaat onder wat hij in een opwelling heeft aangericht. Dit verfijnde psychologische portret put uit de waargebeurde feiten van de moord op Marianne Vaatstra, wat de roman urgentie en een maatschappelijke dimensie schenkt.

De troef: de taaltoets. Middendorp kruipt in het hoofd van een man van weinig woorden, vaak ingebed in natuurobservaties op het ritme van de seizoenen. En toch is het uitgebeende, glasheldere Nederlands niet armetierig: het gonst van de vaak omineuze betekenis.

De handicap: het oogt allemaal zo bedrieglijk eenvoudig dat een haastige jury die honderden boeken moet verstouwen, het verbluffende metier en de uitzonderlijke precisie van ‘Jij bent van mij’ wel eens over het hoofd zou kunnen zien.

De winstkans: 27 procent. (bv)

Arjen van Veelen ‘Aantekeningen over het verplaatsen van obelisken’

De schrijver: nadat hij bij NRC naam had gemaakt als redacteur en columnist, verhuisde Arjen van Veelen (38) met zijn echtgenote naar St. Louis, Missouri. Daarover schreef hij het journalistieke ‘Amerikanen lopen niet’, waarin hij de VS als een steenrijk derdewereldland neerzet. ‘Aantekeningen over het verplaatsen van obelisken’ is zijn eerste roman.

Het boek: in dit licht gefictionaliseerde autobiografische reisverslag trekt de jonge schrijver Arjen naar Egypte om op zoek te gaan naar de tombe én het ware gelaat van Alexander de Grote. Tevens wil hij de boeken van zijn overleden schrijfbroeder Tomas — naar de Vlaamse dichter en romancier Thomas Blondeau — als eerbetoon aan de befaamde bibliotheek van Alexandrië schenken. Het decor van de moderne stad in beton die de schrijver aantreft, draagt bij tot de stemming van vergankelijkheid waarin Arjen zich zijn vriendschap met de vroeggestorven Tomas herinnert. In vinnig, helder taalgebruik bouwt hij aan een oprecht grafmonument, waaraan ook de lezer mee kan rouwen.

De troef: de herkenbaarheid voor iedereen die zich ooit innig verstrengeld heeft gevoeld met een vriend, of die een dierbare heeft verloren. Voorts kan de verbindende kracht van deze Vlaams-Nederlandse broederschap landsgrenzen doen vervagen.

De handicap: journalist Van Veelen kan of wil zijn ware aard niet verhullen. De essayistische escapades zullen meerdere lezers doen afdwalen. Zeker omdat niet alle zijpaden even boeiend zijn.

De winstkans: 16 procent. (jos)

Peter Verhelst ‘Voor het vergeten’

De schrijver: de 56-jarige dichter, romancier en theatermaker Peter Verhelst was in een vorig leven leraar Nederlands en brak in 2000 door toen hij met zijn zinnelijke roman ‘Tongkat’ de Gouden Uil won. De literaire estheet wordt doorgaans, zeer tegen zijn zin, een postmodernist genoemd.

Het boek: een literair monument voor de moeder van de schrijver, die op 18 november 2015 aan een hartaderbreuk is overleden. Verhelst mengt in zijn netwerk van metaforen en tekstvormen analyses van schilderijen van Luc Tuymans en Caspar David Friedrich met intermezzo’s over het edelhert en verhalen uit de ‘Metamorfosen’ van Ovidius. In ontroerende zinnen speelt de taalvirtuoos met klanken, woorden, variaties en herhalingen. ‘Voor het vergeten’ is complex, gelaagd en uitdagend, maar leest bij momenten als een diep in de ziel snijdend gebed.

De troef: Verhelst is de enige Vlaming die de longlist heeft overleefd, en hij heeft nog de onbeschaamde ambitie om het begrip ‘roman’ op te rekken. Stilistisch kent hij in deze shortlist zijn meerdere niet.

De handicap: met een Gouden Uil, een Vlaamse Cultuurprijs, een F. Bordewijk-prijs en enkele Herman de Coninckprijzen staat de trofeeënkast van Peter Verhelst al behoorlijk vol. En omdat hij recent nog met de 35.000 euro van de fonkelnieuwe Sybren Poletprijs naar de bank mocht, zou het kunnen dat de jury liever iemand bekroont die het duwtje in de rug beter kan gebruiken.

De winstkans: 23 procent. (sdw)

Aukelien Weverling ‘In alle steden’

De schrijver: Aukelien Weverling (41) is journaliste, vertaalster, columniste, scenariste en schrijfster van korte verhalen. Als romancière gaat ze op uiteenlopende paden aan de slag.

Het boek: in een denkbeeldige stad waar – met 100 procent controle en 0 procent privacy – apartheid op basis van inkomen heerst, tracht de aan lager wal geraakte Bennie er het beste van te maken. Immer goedgemutst voert hij zijn persoonlijke strijd tegen sociale immobiliteit in een meedogenloze maatschappij waarin, zoals het een echte dystopie betaamt, hedendaagse kwalen door de auteur worden opgeschroefd. De futuristische omkadering herbergt originele vondsten, maar ook minder subtiel aangebrachte beschrijvingen waarbij George Orwell en J.G. Ballard deze heerlijke nieuwe wereld merkbaar hielpen inkleden.

De troef: toeval of niet, met de tikkende klimatologische tijdbom en Herr Trump in het Witte Huis is speculatieve fictie opnieuw hot en hip. Hoog tijd om de leemte in de literaire Lage Landen op te vullen met donkere waarschuwingen en ‘wat als’-scenario’s.

De handicap: in tijden van ‘Black Mirror’ en ‘The Handmaid’s Tale’ ligt de lat extreem hoog en vallen zelfs verdienstelijke dystopieën sneller door de mand. Bovendien zullen sommige lezers zeeziek worden van Bennies bewustzijnsstroom in een volks Hollands vol kronkelende zinnen, een overdaad aan komma’s en afwijkende zinsstructuren.

De winstkans: 10 procent. (jos)

Tommy Wieringa ‘De heilige Rita’

De schrijver: Tommy Wieringa (51) is één van de prominentste schrijvers van de Lage Landen. Altijd een stilist, nooit een mooischrijver. Vijf jaar geleden won hij de Librisprijs en de Prijs van de lezersjury van de Gouden Uil voor zijn superbe vluchtelingenparabel ‘Dit zijn de namen’.

Het boek: Wieringa wilde al lang een verhaal schrijven over een vader en een zoon die het, nadat de moeder des huizes is vertrokken, node met elkaar moeten stellen. Niet alleen omdat de schrijver zelf zo is opgegroeid, maar omdat hij het een ontroerend familieverband vindt en er, zo blijkt, een geweldige roman in schuilt. Paul Krüzen is in ‘De heilige Rita’ de zoon, een stugge maar verstandige sjacheraar van oud legermateriaal die zich zwalpend staande probeert te houden in een snel veranderende maatschappij. Hij schippert tussen lievelingshoer en mogelijke nieuwe liefde, en tussen mededogen en snel ontvlammende woede.

De troef: ‘De heilige Rita’ is één van Wieringa’s beste romans. Grappig en pijnlijk raak in gelijke mate. Collega-auteur Jan van Mersbergen schreef: ‘Dit is Wieringa’s persoonlijkste boek. Dichter bij zichzelf is deze schrijver nog nooit geweest.’

De handicap: in 2005 en 2006 werd Wieringa’s ‘Joe Speedboot’ genomineerd voor de AKO Literatuurprijs, de Gouden Uil én de Libris, maar hij won geen enkele prijs. Wieringa is een meesterlijke humorist, maar misschien is zijn humor niet die van literaire jury’s. Is het toeval dat hij net met het ernstige ‘Dit zijn de namen’ een hoofdprijs heeft weggekaapt?

De winstkans: 20 procent. (fvd)

Humo 4078/44 van 30 oktober 2018

Dit artikel verscheen in:

HUMO van maandag 29 oktober 2018

Lees alle reportages

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: