Uit de schaduw van het genie: 'A Bowie Celebration'

, door (ss)

106
a1

In de Shepherd’s Bush Empire in Londen mag ik de soundcheck bijwonen (de review van het concert leest u hier, red.), daarna spreek ik met pianist Mike Garson in de kleedkamer van zijn zieke kompaan en gitarist Earl Slick. Beiden waren ze dertig jaar sideman van Bowie. Wat een sideman is, heeft Slick ooit kernachtig samengevat: ‘You’re standing next to the famous motherfucker, you back up the big guy and you do whatever it takes to make him shine.’

HUMO Het lijkt me toepasselijk om te beginnen met een citaat van de grote afwezige: ‘Het prikkelt me om te kunnen werken met echte artiesten zoals Mike Garson en niet met slome, karakterloze studiomuzikanten. Mike is onderhand 115 jaar oud, maar hij klinkt frisser dan jonge muzikanten.’

Mike Garson (verbaasd) «Where did you get thát? Dat heb ik nog nooit gehoord.»

HUMO Het is een flard uit het dagboek dat Bowie heeft bijgehouden voor zijn concert op het Glastonbury-festival in 2000, dat net op cd is uitgebracht.

Garson «Wow. Makes my day. In levenden lijve was hij karig met complimenten. Toen we aan een instrumental voor de soundtrack ‘The Buddha of Suburbia’ werkten, zei hij wel: ‘Dit is het beste wat je voor me hebt gedaan sinds die solo in ‘Aladdin Sane’.’ En toen we aan ‘Earthling’ werkten, riep hij tegen iemand anders tijdens de tweede of derde take van ‘Seven Years in Tibet’: ‘Ken jij iemand op deze planeet die dit beter zou doen?’ Zodra David wist wat ik kon, vond hij feilloos het juiste plekje voor mij. Hij koos zijn muzikanten als was hij de casting director van een film.»

HUMO Ik was toen in Glastonbury en jij begon dat concert met een lange improvisatie op ‘Greensleeves’, één van de klefste clichés uit de klassieke muziek. Waarom wilde je daarmee een levende legende als Bowie inleiden voor 80.000 mensen?

Garson «Geloof het of niet, maar David was die avond nerveus. Hij haatte festivals, hij had al een tijdlang niet meer opgetreden en keek er niet naar uit te moeten zingen voor een publiek dat murw was na een dag van middelmatig lawaai, regen, drugs en drank. Vlak voor we op moesten, beet hij me toe: ‘Ga jij eerst op om het water te testen, improviseer wat op ‘Greensleeves’!’ David had gevoel voor humor en terugkijkend was dat misschien een grapje, maar ik heb het letterlijk genomen (lacht).»

HUMO De zeldzame momenten dat ik me in zijn gezelschap een tikje oncomfortabel voelde, was als ik hem een compliment gaf en hij daar wat verlegen op reageerde. Het leek geen valse bescheidenheid. Ik dacht telkens: jij bent David Bowie, hoe is het mogelijk?

Garson «Hij was onzeker, absolutely. De eerste die me dat zei, was Coco (Schwab, jarenlang Bowies assistente, red.). En zij kon het weten: zij was de enige die hem elke dag zag. Toen we aan ‘Word on a Wing’ werkten, flapte ik er voor het eerst uit: ‘David, je zang was fenomenaal!’ He thought I was kissing his ass (lacht). Ook toen haalde hij nerveus de schouders op, alsof hij het niet kon geloven.

»Hij had twee, nee, dríé kanten. Als zakenman was hij heel zelfverzekerd: hij wist wat het merk Bowie waard was, en hij was zich ten volle bewust van zijn status. Hij kon moeiteloos aanbiedingen weigeren waarvoor mindere goden hun rechterarm zouden hebben gegeven. En hij wist welk effect hij op vrouwen had (grijnst). Maar als zanger was hij onzeker, hij was constant bang dat zijn stem het live zou begeven. Op de tourbus speelde hij eens platen van… What’s the guy’s nameScott something…»

HUMO Walker?

Garson «Scott Walker, ja. En niet één song, maar ál zijn platen, in de volgorde van release. En toen zei hij herhaaldelijk, als een mantra: ‘Dat is mijn held. Ik zal nooit zo goed kunnen zingen als hij.’ Ik probeerde hem tegen te spreken, maar wat ik ook zei, hij bleef herhalen dat hij niets voorstelde in vergelijking met Scott Walker.

»Ah, hier is Earl.»

HUMO Sorry dat we jouw kleedkamer hebben ingepalmd, we zochten naar een rustige plek.

Earl Slick «Niet erg, ik kan nu niet spreken, de medicijnen maken me helemaal suf. Maar blijf gerust zitten.

'David kon onzeker zijn, én heel zelfverzekerd. Zodra hij een besluit had genomen, was er geen discussie meer mogelijk'

»Wat Mike zegt, klopt helemaal: David kon onzeker zijn, én heel zelfverzekerd. Zodra hij een besluit had genomen, was er geen discussie meer mogelijk. In het begin wilde hij ook helemaal geen rockster worden, en evenmin een zanger. Hij wilde een songschrijver zijn, en een bedenker van kunst, in welke vorm dan ook. Hij had een laag zelfbeeld en geen voeling met grote menigten – vandaar al die alter ego’s waarachter hij zich kon verschuilen.»

HUMO Mike, tijdens de soundcheck improviseerde je daarnet met flarden uit ‘Candidate’, ‘Sweet Thing’ en ‘Cracked Actor’. Die medley vond ik samen met ‘Aladdin Sane’ het hoogtepunt van ‘David Live’, de captatie van de legendarische ‘Diamond Dogs’-tournee in 1974, vooral dankzij jouw pianospel. Hoe oud was je toen?

Garson «Ha! Erg jong, 21 misschien? Die medley wil ik over een paar weken aan de setlist van ‘A Bowie Celebration’ toevoegen. Nu speel ik soberder, indertijd had ik de neiging om te koketteren met mijn kunde. Maybe I overplayed a little.»

HUMO Het was perfect. Ik kan ook geen andere liveplaat of tournee bedenken waar de pianist zoveel ruimte kreeg.

Garson «Ik denk dat Bowie een fan van mijn veelzijdigheid was: ik kan rock-’n-roll en boogiewoogie spelen, maar ook Bach, Chopin, Liszt, Debussy, Ravel, Rachmaninov, Oscar Peterson, Art Tatum, bebop… En net zoals hij gruw ik van hokjesdenken. I was a loose cannon on stage, maar ik improviseerde altijd binnen de grenzen die David aangaf.

»David was bij het eerste contact altijd heel afwachtend, streng en gesloten. Ik moest auditie doen bij Mick Ronson, terwijl hij in het donker vanuit de control room toekeek. Mick vroeg me om te improviseren op ‘Changes’. Na een halve minuut keek hij even om en blijkbaar moet David toen een teken gegeven hebben, want Mick zei: ‘You’ve got the gig.’ Zodra je had bewezen dat je zijn tijd niet zou verspillen en zijn werk zou verrijken, liet David je alle ruimte. In al die jaren heeft hij me nooit bevolen wat ik moest spelen.

»Over zenuwen gesproken: toen we indertijd in Hammersmith Odeon het laatste concert van de ‘Ziggy Stardust’- tournee zouden spelen, droeg David me op om als eerste het podium op te gaan en een instrumentale medley te brengen van ‘Changes’, ‘Ziggy Stardust’ en ‘John, I’m Only Dancing’, als een soort ouverture. Na het concert zei hij me: ‘Ik was zenuwachtiger voor jou dan voor mij.’ Ook hij was toen nerveus, maar tegelijk had hij ballen ter grootte van een vrachtwagen, want boy, does it take balls om op het toppunt van je roem het personage dat jou groot heeft gemaakt af te slachten!»

HUMO Als hij naar zijn gevoel te bekend werd als Ziggy, The Thin White Duke of leverancier van wereldhits, veranderde hij drastisch van koers en imago. Jij hebt 35 jaar met hem gewerkt, was er een periode waarvan je dacht: David vindt dat het tijd is voor iets anders, maar naar mijn gevoel zijn we nog niet klaar?

Garson «Ten tijde van ‘Outside’. Begin jaren 90 zei David me tijdens een opnamesessie: ‘Mike, ik wil weg van de hitparade, weg van de platte commercie. Ik heb het gevoel dat ik van het goede pad ben afgedwaald, ik wil opnieuw avontuurlijker platen maken.’»

HUMO ‘Outside’ was één van de avontuurlijkste platen van zijn latere jaren, en geïnspireerd door artiesten die balanceren tussen geniaal en krankzinnig. Waren de opnames even extreem?

Garson «‘Outside’ was niet alleen het favoriete project van David, maar ook het mijne. We zijn ervoor naar Montreux getrokken, en daar liet hij in de voormalige studio van Queen apparatuur installeren waarmee je op 48 sporen kon opnemen. Toen zei hij: ‘We gaan minstens vier uur per dag improviseren. Iedereen bespeelt het instrument dat hij wil, niemand zegt een ander wat hij moet doen.’ Geloof me, dat levert alleen resultaten op als je topmuzikanten hebt, anders draait het uit op chaos. David ging in het midden staan, met voor hem een ezel. Terwijl wij improviseerden, schilderde hij erop los en noteerde hij invallen. En heel af en toe gaven hij en Brian Eno ons richtlijnen als: ‘Beeld je in dat je de kapitein van een ruimteschip bent in het jaar 2817.’

»David zag die tapes als puzzelstukken die hij samen met Brian aan elkaar zou lassen. Eén minimale lick die ik tijdens een jam had opgehoest, werd ‘The Hearts Filthy Lesson’. Hij bracht ook afgewerkte tracks mee naar de sessies: ‘The Motel’ was zo goed als af, maar hij droeg ons op om het aan flarden te spelen. Nu, David vond zélf dat hij niet klaar was met ‘Outside’, hij wilde er een trilogie van maken. Maar iemand heeft de tapes gestolen van wat het tweede luik zou worden.»

HUMO Hoe is dat mogelijk bij zulke sterren?

Garson «In die tijd was de security zo lek als een zeef. Zeker in Zwitserland, dat aan Italië grenst. Er is altijd wel iemand die een aanbod van de maffia niet kan weerstaan. Ik geloof dat David, als hij nog had geleefd, naar ‘Outside’ teruggekeerd zou zijn . En hij wilde ook nog een tweede ‘Pin Ups’ maken.»

HUMO Die plaat snap ik niet: waarom covers? Picasso kopieerde toch ook geen schilderijen van anderen?

Garson «David was een gever, hij kon heel enthousiast zijn over de songs van anderen, en hij wist zeer goed dat zo’n vergeten of aan lagerwal geraakte songschrijver dankzij een cover van zijn hand een mooi bedrag zou krijgen. Heel lief en gul van hem.»

HUMO Toen ik David vroeg naar een moment waarop hij zijn buikgevoel had gevolgd, antwoordde hij: ‘Mijn hele carrière.’ Was dat echt zo, of was hij berekender dan hij wilde lijken?

Garson «Natuurlijk moet je als rockster te allen tijde plannen wat je wel en vooral níét wilt doen. Maar ik geloof dat hij het meende. Hij was vaak impulsief, en hij dwong zichzelf om zo weinig mogelijk te doen wat voorspelbaar was.»

HUMO Toen ik hem na de aanslag op het World Trade Center in 2001 vroeg waarom hij niet wegging uit New York, zei hij dat hij als mens én als artiest beter functioneerde in een omgeving waar ‘de rusteloosheid groter is dan de onrust in mijn hoofd’. Heb jij iets van die onrust gemerkt?

Garson «Heel vaak. Hij was dikwijls gespannen, hij verveelde zich snel en kon niet genieten van gezellig nietsdoen.»

Dood op het podium

HUMO Noem eens een andere reden behalve geld waarom jullie deze ‘Bowie Celebration’-tournee doen?

Garson «Liefde voor muziek, natuurlijk. Zelfs al vergeet je wat voor een charismatische performer en briljante zanger David was, dan nog was hij fenomenaal als songschrijver. Ik beschouw zijn oeuvre als standards, net zoals muzikanten nu nog touren met het werk van George Gershwin, Burt Bacharach of Jerome Kern. En ik wil die songs ook met andere stemmen horen (voor de tournee nemen Garson en Slick een handvol gastzangers mee, onder wie Bernard Fowler, die al jaren backings zingt voor The Rolling Stones, Corey Glover en – voorlopig enkel in de VS – actrice Evan Rachel Wood, red.). Zag je het concert in de Hammerstein Ballroom dat ik met David en Alicia Keys heb gespeeld op het aidsbenefiet Black Ball? Hij heeft toen ‘Changes’ met haar gezongen. Great stuff.»

HUMO Bij alle concerten die ik van David Bowie heb gezien, viel me op hoe onverstoorbaar jij bent. Is er live nooit iets voorgevallen waardoor je moest stoppen met spelen?

Garson «In Madison Square Garden is ooit iemand op mijn piano gewipt om van daaruit op David te springen, maar hij gleed uit en werd onderschept door de security. Ook toen heb ik doorgespeeld (grijnst). Maar als die asshole David had kunnen aanvallen, zou ik ’m verrot geslagen hebben. Ik denk dat ik voor iedereen mag spreken als ik zeg dat wij ons leven voor David gegeven zouden hebben.

'Voor David zouden wij ons leven gegeven hebben'

»Later, in juni 2004 in Hamburg, stond David op een meter van mij toen hij een hartaanval kreeg. Hij had me kort tevoren al iets gezegd over pijn aan z’n arm, maar een lokale dokter, zeg gerust een kwakzalver, had een verkeerde diagnose gesteld: spierpijn. Hij heeft het concert uitgezongen en daarna hebben ze hem in allerijl naar het ziekenhuis gebracht. Als zijn ader een halve millimeter méér verstopt was geweest, was hij die avond op het podium gestorven.

»Heel wat sidemen zijn het repertoire van hun werkgever aan het einde van een tournee kotsbeu. Maar ik heb letterlijk duizend concerten met David gespeeld en ik had er gerust nog eens duizend bij kunnen doen. De laatste keer dat ik hem sprak, zat hij nog vol plannen. Hij was absoluut niet klaar om te rentenieren, laat staan om te sterven. Ik mis hem heel erg.»

‘A Bowie Celebration’ op woensdag 30 januari in de AB, Brussel. Info en tickets.

Humo 4090/04 van 22 januari 2019

Dit artikel verscheen in:

HUMO van dinsdag 22 januari 2019

Lees alle reportages

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: