Heleen Debruyne: 'Jane Austen, met meer seks'

, door (hd)

6
roonehy 1200

Omdat mijn wantrouwen tegenover hypes even kinderachtig is als ze blindelings volgen, probeer ik ‘Normale mensen’ van Sally Rooney toch onbevangen open te slaan. Rooney is jong, Iers en wordt door haar uitgever in de markt gezet als ‘de Salinger voor de Snapchatgeneratie’. Niet meer dan vijf pagina’s heeft ze nodig om mijn achterdocht te laten smelten.

Ik zit op de middelbare school van de slimme 18-jarigen Marianne en Connell. Marianne woont in een enorm huis, en de alleenstaande moeder van Connell is haar schoonmaakster. Een enorm onevenwicht in status, maar op school gelden heel andere sociale regels. Marianne leest te veel boeken, gebruikt te moeilijke woorden, heeft geen vrienden. De knappe Connell is de spits van het voetbalelftal, en vanzelfsprekend populair. Dat ook hij dol is op literatuur, verzwijgt hij voor zijn vriendenkliekje. Dat hij in bed duikt met Marianne, de paria van de school, natuurlijk ook. Pijnlijk scherp en herkenbaar beschrijft Rooney het wrede puberuniversum. Ik herinner me de mix van triomf en diepe vernedering toen die ene blonde god mij – mij! Mij! – wilde kussen, maar wel in de modder achter de struiken, ver van zijn vrienden. Aan de universiteit is Marianne plots cool en Connell niemand. Veel gebeurt er verder niet: de personages gaan uit elkaar, ze komen weer samen, uit trots en onvermogen ontstaan er misverstanden, ze gaan nogmaals uit elkaar, ze vinden andere geliefden, et cetera. Kortom: zullen ze of zullen ze niet? Banaal, maar in het proza van Rooney wordt het prachtig. Scherp beschrijft ze hoe machtsverhoudingen binnen relaties werken, hoe nodeloos bang mensen zijn voor afhankelijkheid, hoe subtiel klassenverschillen ook in een zogenaamde meritocratie doorwerken.

Ik leg het boek tevreden neer, moet vaagweg aan Jane Austen denken, goddank met meer seks, en besluit ook Rooneys debuut te kopen. De stem van een generatie heb ik evenwel niet gehoord. De personages hebben wel smartphones, ze groeien op net na de economische crisis en ze praten over de Gazastrook en de dubbele standaarden voor seksueel actieve mannen en vrouwen. Ze zijn het product van hun omgeving en dat maakt hen levendig, net als de personages van Austen. Man of vrouw zijn, arm of rijk: het doet ertoe, in een mensenleven. Maar als gedachten en gevoelens van personages echt goed beschreven zijn, maakt het niet uit of ze via Facebook of lange brieven worden gedeeld.

Rooney laat zich al eens betrappen op een politieke uitspraak, maar weet dat proza geen politiek gekreet verdraagt. ‘Ik schrijf mijn romans niet om iets te bewijzen,’ zegt ze. Ze laat Connell denken: het voelt intellectueel niet serieus, die betrokkenheid bij fictieve mensen die al dan niet met elkaar trouwen. Maar het valt niet te ontkennen: literatuur raakt hem. Meer moet een schrijver misschien niet willen – dan kan ze de generaties overstijgen.

Humo 4092/06 van 5 februari 2019

Dit artikel verscheen in:

HUMO van dinsdag 5 februari

Lees alle reportages

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: