Humo-dossier: Kameraad Prostaat - Deel I

, door (wh)

8
prostaat 1

‘Hey! Leeft gij nog?’ Welja, ik leef nog. Ik ben zelfs meer dan ooit alive & kicking & ready to bite. Gisteren nog weidde ik mijn lammeren en bereed ik mijn schapen. Ik plukte abrikozen en plantte millies. Ik slachtte bokkies en hielp ooien bevallen in het open Afrikaanse veld. Vandaag laveer ik met een vreselijke cultuurschok over de Belgische wegen. Weer rechts rijden, weer automobilisten trotseren met moordzucht in hun ogen, weer nederig in de file staan aanschuiven. Toen ik gisteren voor het eerst sinds tijden de Brusselse kleine ring op moest, durfde ik simpelweg niet in te voegen. Een woedende claxonnade was mijn deel. Opgestoken vuisten dreven me terug naar rechts. Schuimbekkende yuppen gaven me the finger. Opnieuw televisiekijken na maanden van onthouding is hallucinant. Een orkaan van ellende trekt voorbij. De nieuwslezer lijkt verzonken in een diepe depressie. Stakende buschauffeurs, verkrachte kinderen, gek geworden babysitters, politici die verlegen een oneliner komen afdreunen. Mijn God, wat mis ik de schaterlach, de kleur, de zon van Afrika. ‘Maar waarom ben je dan in jezusnaam terug naar België gekomen, als het je hier zo slecht bevalt?’ Wel, dat ga ik je meteen vertellen, zie. Zet je schrap, want het wordt een lang verhaal. 

Ik schrijf deze serie niet alleen voor mezelf. Ik schrijf ’m ook voor de duizenden mannen die dit jaar van hun ongetwijfeld brave huisdoc hetzelf-de te horen hebben gekregen: ‘Hugo, Eddy, Guy… er scheelt wat met het PSA in je bloed. Je zou je prostaat eens moeten laten nakijken. Ik zal je een doorverwijsbriefje voor de uroloog schrijven.’ Hugo Camps, Eddy Merckx, Guy Mortier, Carl Huybrechts, Mick Jagger, Lou Reed en zoveel andere mannen tussen de vijftig en de vijfenzeventig staat ooit Het Verdict te wachten: ‘U hebt prostaatkanker.’ De jongste cijfers spreken van bijna tienduizend gedetecteerde prostaatkankers per jaar in België – snel de domme blondjes geruststellen: vrouwen hebben géén prostaat. Uiteindelijk krijgen wellicht alle mannen ooit prostaatkanker, als ze oud genoeg worden. Uit autopsie op zeer oude mannen blijkt dat zowat iedere prostaat kankercellen bevat. Dat is dus het slechte nieuws. Het goede nieuws is dat het overgrote deel van alle gedetecteerde prostaatkankers níét dodelijk is: de ziekte kan jarenlang sluimeren zonder agressief te worden. Uiteindelijk sterf je aan iets anders: een niet te genezen ontsteking, een hartaanval of ‘zomaar overreden’ (copyright: Jan De Wilde, ook al in de kritieke leeftijdscategorie). Trage kankers blijven veilig weggeborgen in de prostaat en leiden er een slapend bestaan. Ze blijven ‘binnen het kapsel’, zoals urologen dat zo mooi omschrijven. Maar een agressieve kanker breekt uit: hij groeit als kool, gaat tegen de wand van de prostaat drukken en treedt uiteindelijk naar buiten. De kankercellen vermenigvuldigen zich exponentieel en reizen door de rest van het lichaam. Bij voorkeur nestelt de uitgezaaide kanker zich in de lymfeklieren en het bot. Op medische foto’s zie je dan een skelet met overal zwarte vlekken: daar heeft de kanker zich gevestigd. Een uitgezaaide prostaatkanker haalt je in enkele maanden tot hooguit twee jaar helemaal onderuit en zal je ten slotte doden. Maar niet met mij! Sedert Het Verdict slaap ik slecht. ’s Nachts droom ik van ‘The Big Lebowski’. Ik droom, The Dude achterna, dat de heren van Kraftwerk met een grote schaar mijn Johnson eraf willen knippen. Uiteindelijk is het mijn journalistieke reflex die me redt: boven alles wil ik wéten. En zo begint mijn bedevaart langs Vlaanderens urologen. Prof. dr. Hein Van Poppel (61) is diensthoofd urologie aan het UZ Gasthuisberg, en adjunct-secretaris- generaal van de European Association of Urology (EAU). Hij heeft in zijn carrière bijna tweeduizend radicale prostatectomieën verricht, dat is het operatief verwijderen van de hele prostaat, en hij geldt als één van de bekwaamste urologische chirurgen van Europa. Veel urologen in Vlaanderen hebben van hem hun opleiding gekregen. Fasten your seatbelts voor een lastig maar noodzakelijk stuk theorie.

HUMO Kunt u ons uitleggen wat een prostaat precies doet, professor?

Hein Van Poppel «De urine die in de nieren wordt geproduceerd, wordt verzameld in de blaas. Als we plassen, loopt de urine door de penis naar buiten via een dun kanaal: de urethra of plasbuis. De prostaat ligt als een ring rond die plasbuis. Hij is bij een gezonde jongeman ongeveer zo groot als een kastanje, en hij speelt een onmisbare rol bij de voortplanting. De zaadcellen worden aangemaakt in de teelballen en lopen via de zaadleider naar de prostaat, waar ze zich opstapelen. Op het ogenblik van het orgasme, dat zich in de hersenen afspeelt, trekt de prostaat zich samen en stuwt die het zaadvocht, dat samengesteld is uit prostaatvocht, zaadcellen en vocht uit de zaadblaasjes, naar buiten.»

HUMO Bijna alle mannen krijgen ooit last van hun prostaat door een goedaardige vergroting.

Van Poppel «Bij de overgrote meerderheid van de ouder wordende mannen wordt de prostaat groter en kan die de plasbuis vernauwen. Hij plast minder vlot, met een zwakkere straal, en loopt op de duur om de haverklap naar het toilet. Ook ’s nachts moet hij herhaaldelijk uit bed. Zijn urinestraal is niet langer vol en strak, hij krijgt last van nadruppelen en hij heeft vaak het gevoel dat zijn blaas na het plassen niet helemaal geledigd is.»

HUMO Een prostaatvergroting is vrij onschuldig, maar prostaatkanker is dat niet.

Van Poppel «Als een prostaatkanker voelbaar wordt, betreft het meestal een lokaal gevorderd stadium: dat betekent dat de kanker agressief is en vaak al door het kapsel is gegroeid. Dan kan zo’n kanker gaan uitzaaien. De genezingskansen van een man met uitgezaaide prostaatkanker zijn nul. Lokaal gevorderde tumoren kunnen mits een agressieve aanpak controleerbaar zijn, en lokaal beperkte tumoren kunnen genezen worden.

HUMO Wat is een biopsie?

Van Poppel «We prikken met een holle naald door de wand van de endeldarm in de prostaat voor een staalafname van prostaatweefsel. Zo’n staal of biopt is een dunne sliert die we naar de patholooganatoom sturen. Hij zal dat biopt na fixatie en kleuring onder de microscoop bekijken, en nagaan of er eventueel kankercellen in zitten. Is dat het geval, dan geeft hij het biopt een waarde op een schaal van één tot vijf, de zogenaamde Gleason- graad, naargelang de agressiviteit van de prostaatkanker. Die is genoemd naar de Amerikaanse arts Donald Gleason, die de schaal heeft opgesteld.»

HUMO Vanaf wanneer wordt een Gleason-graad gevaarlijk?

Van Poppel «Een Gleason-graad één is bijna normaal, en Gleason vijf is een zéér agressieve kanker. »Het wordt ingewikkelder als we van een Gleason-score spreken: de patholoog kijkt dan naar de twee meest voorkomende graden van de tumor. Wij urologen spreken bijvoorbeeld van een Gleason-score zeven, de optelsom van Gleasongraad drie en vier: dat betekent dat het grootste deel van één biopt nog relatief rustige kankercellen bevat, het cijfer drie, terwijl het bij een kleiner deel van datzelfde biopt om agressievere kankercellen gaat: het cijfer vier.»

HUMO En wat is een PSA-waarde?

Van Poppel «PSA staat voor prostaat- specifiek antigeen, een stof die ervoor zorgt dat het zaadvocht vloeibaar blijft. De normale waarde van het PSA is leeftijdsgebonden: bij een gezonde man van vijftig hoort het PSA kleiner te zijn dan één nanogram per milliliter bloed, op zestig jaar wordt dat twee nanogram en op zeventig jaar drieenhalve nanogram. »Iedere prostaat, ook een gezonde, maakt PSA aan dat in het zaadvocht terechtkomt; slechts een zeer kleine hoeveelheid komt in de bloedbaan. Bij kanker gaan de prostaatcellen woekeren en de prostaatklierblaasjes doorbreken, en zo lekt er meer PSA naar het bloed.»

HUMO Jammer genoeg kan zo’n lekkage ook door andere fenomenen worden veroorzaakt. Van Poppel (knikt) «Prostatitis bijvoorbeeld, een ontsteking van de prostaat. Een verhoogde PSA is dus geen directe aanwijzing voor kanker, wel een teken dat er iets mis is met de prostaat.»

HUMO Wanneer moet ik me zorgen maken over mijn PSA?

Van Poppel «De PSA-waarde van een gezonde jonge volwassen man zal zeer klein zijn: minder dan 0,2. Maar wanneer het PSA plotseling gaat stijgen, wijst dat op problemen. Bij zeer gevorderde, uitgezaaide kankers kunnen we PSAwaarden van meer dan honderd nanogram meten. Maar eigenlijk is de PSA geen goede meetwaarde. Tegen een man van zestig met een PSA van 1,2 kun je niet met zekerheid zeggen: ‘Jij hebt geen prostaatkanker.’ Hij kan vijf jaar later misschien overlijden aan een zeer agressieve tumor. »Je hebt agressieve tumoren waarvan je doodgaat en die ik de tijgers noem, en je hebt tumoren waarmee je oud kunt worden: de katjes.»

HUMO Ze beginnen allemaal als een katje, veronderstel ik?

Van Poppel «Nee. Sommige tumoren dragen al vanaf het begin een grote agressie in zich. Echte katjes zijn de trage groeiers, de tumoren die een sluimerend bestaan in de prostaat leiden.»

HUMO Waar komen de tijgers vandaan?

Van Poppel «Dat is genetisch bepaald, vermoeden we. Ze ontstaan snel, ze groeien snel, en ze zaaien snel uit. Zo’n tijger gaan we soms dubbel en zelfs driedubbel behandelen: opereren én bestralen én daarbovenop hormonale therapie. »Eigenlijk ontwikkelt een man prostaatkanker tussen zijn veertigste en vijftigste levensjaar. Een beginnende, zeer traag groeiende kanker, een zogenaamde Gleasongraad 1 of 2, heeft vijfentwintig jaar nodig om in grootte te verdubbelen. Maar een Gleason 5 verdubbelt in grootte in een halfjaar, een Gleason 4 in anderhalf jaar. We kijken best naar de hoogste Gleason-waarde.»

HUMO Vanaf welke Gleason-waarde wordt de prostaat weggehaald?

Van Poppel «Vroeger behandelden we álle patiënten bij wie prostaatkanker werd vastgesteld. Maar begin 2000 hebben we in Leuven alle prostatectomieën geanalyseerd, en we zijn tot de conclusie gekomen dat we in vijftien procent van de gevallen te maken hadden met een tumor die er op dat moment niet noodzakelijk uit moest. »Nu opereren de urologen stilaan minder vaak. Niet omdat we minder kankers vinden, maar omdat we de brave kankers, die waar je oud mee kunt worden, beter kunnen onderscheiden van de echt kwaadaardige. We zijn minder agressief geworden in onze behandeling, en een aantal patiënten volgen we actief op, om ze toch tijdig te kunnen behandelen als de zaak ontspoort.»

HUMO Is een operatie de enige mogelijke behandeling?

Van Poppel «Mettertijd hebben we ook meer alternatieve therapieën ter beschikking gekregen: de brachytherapie bijvoorbeeld, waarbij radioactieve zaadjes in de prostaat worden ingeplant. Die gaan de prostaat inwendig bestralen. En er is de HIFU-behandeling, waarbij we de kanker via een sonde in de endeldarm met ultrasone geluidsgolven te lijf gaan. Met de golven worden delen van de prostaat weggebrand, of de hele prostaat. Kortom: we proberen doelgerichter en minder agressief te behandelen.»

HUMO In de VS is prostaatkanker enorm gemediatiseerd.

Van Poppel «Veel méér dan hier in Europa. Generaal Norman Schwarzkopf (die de Amerikaanse troepen leidde tijdens de eerste Golfoorlog, red.) stond na zijn prostaatoperatie zelfs op de cover van Time Magazine. Er zijn meer illustere voorbeelden: François Mitterrand, koning Boudewijn, president Mobutu en filmsterren zoals Sean Connery en Roger Moore zijn allemaal behandeld voor prostaatkanker. »

HUMO Wat zijn de symptomen van prostaatkanker?

Van Poppel «Er zijn geen symptomen: dat is nu net het probleem. Goedaardige prostaatvergroting geeft plasproblemen, maar prostaatkanker doet dat niet. De kanker begint microscopisch klein, vermenigvuldigt zich en groeit. Zolang de tumor binnen de prostaat blijft, voel je niets. Pas als de kanker echt gevorderd is, kan hij pijn veroorzaken.

HUMO Als ik de anatomische plaatjes bekijk, is de prostaat vrij delicaat gelegen.

Van Poppel «Inderdaad. Hij ligt tegen de sfincter aan, de sluitspier die ervoor zorgt dat we onze urine kunnen ophouden. De prostaat ligt ook bij de zenuwen die uit het ruggenmerg komen en de commando’s voor erecties vanuit de hersenen naar de penis overbrengen.»

HUMO Als u zo’n delicaat orgaan wegneemt of bestraalt, kan er veel schade optreden? Van Poppel «Absoluut. Al die structuren zijn zeer kwetsbaar: blaas, endeldarm, zenuwen en sluitspier, daar moet je voorzichtig mee omgaan. Dat maakt de prostaatchirurgie zo moeilijk: als je de sluitspier of de zenuwbundels raakt, kun je onherroepelijk schade veroorzaken. En als de kanker door het kapsel is gebroken, kun je niet anders dan de kanker wegsnijden, mét de omliggende structuren erbij. Daar ligt de grote uitdaging voor de chirurg.» Mandarijntje prikken Prof. dr. Willem Oosterlinck doceert urologie en oncologie aan de Universiteit Gent. Toen ik de knipselmap doorbladerde als voorbereiding op dit dossier, was hij mij al opgevallen door zijn vrij harde stellingname inzake de overbehandeling.

HUMO Worden er nog altijd te veel prostaten onnodig verwijderd?

Willem Oosterlinck «Van alle via de bloedproef gediagnosticeerde prostaattumoren behoeft nauwelijks de helft een onmiddellijke behandeling. Bij de andere helft is afwachten even goed. Overbehandeling is sedert 2000 simpelweg een bekend feit. Radicale verwijdering van de prostaat was de standaardbehandeling. Het is een valabele therapie, op voorwaarde dat de patiënt er écht voor in aanmerking komt.»

HUMO De complicaties zijn niet van de poes: vijfentachtig procent van de patiënten wordt na radicale verwijdering van de prostaat impotent, en meer dan vijftien procent blijft incontinent. Weten de patienten wel waaraan ze beginnen?

Oosterlinck «De mensen die bij ons op de dienst komen, krijgen te horen wat de risico’s zijn: duidelijke voorlichting is één van onze belangrijkste taken. »Als je met een levensbedreigende kanker worstelt, zijn die risico’s aanvaardbaar. En met levensbedreigend bedoel ik: een kanker die jou zonder behandeling binnen de tien jaar kan doden. Maar is die kanker niet bedreigend, dan kun je die patiënt net zo goed regelmatig blijven volgen, zonder operatie. Slechts in een beperkt aantal gevallen blijkt de kanker echt agressief te worden. In de andere gevallen gebeurt er niets en was de verwijdering van de prostaat overbodig. Dáár zit de overbehandeling.»

HUMO Professor Van Poppel had het al over de Gleason-score. Hangt ook daar alles af van de ervaring van de patholoog-anatoom die de prostaatbiopten moet interpreteren?

Oosterlinck «Het blijft een subjectief oordeel. De ene zal een Gleason- score van 7 detecteren, terwijl dat bij de andere een score van 8 wordt. Maar meestal zal dat oordeel met niet meer dan één graad verschillen.»

HUMO Dat kan wel het verschil uitmaken tussen opereren of afwachten?

Oosterlinck «Dat kan. Maar de grootste variatie zit niet in de interpretatie van de patholoog-anatoom, maar in de biopten die je hem opstuurt. Een biopt is een sliertje weefsel van ongeveer 1,7 centimeter lang en 0,6 millimeter breed: een zeer dun cilindertje. De uroloog prikt zo’n acht tot twaalf keer met een naald in je prostaat. Maar hij kan met wat tegenslag net náást de grootste kanker prikken. In dertig procent van de gevallen zit je verkeerd met je biopsie.»

HUMO Je prikt dus in een hooiberg?

Oosterlinck «Nee, je prikt tien keer in een mandarijn, en het is mogelijk dat je net naast de slechte plek zit, want je kunt geen vijftig keer in een prostaat prikken. Gelukkig beschikken we met de MRIscans over foto’s die abnormale zones in de prostaat kunnen aanwijzen. En dan kan de uroloog gericht in die prostaat gaan prikken. Vroeger hadden we alleen echografie ter beschikking, en die techniek is zéér onprecies.»

HUMO Doet zo’n biopsie pijn?

Oosterlinck «Na de ingreep vraag ik mijn patiënten altijd om op een schaal van tien aan te geven hoeveel pijn ze hebben gehad. Tien is dan onuitstaanbare pijn en nul is helemaal geen pijn. Wel, de meeste patiënten geven een twee of een drie op. Eén keer heb ik als antwoord een vijf gekregen. Leuk is anders, natuurlijk.»

HUMO Wat veroorzaakt impotentie bij een radicale verwijdering van de prostaat?

Oosterlinck «De prostaat is omringd door een netwerk van zenuwen, zaadblaasjes en zaadleiders, wat hem uiterst kwetsbaar en moeilijk te behandelen maakt. Links en rechts lopen twee zenuwbanen die naar de penis lopen. Als die bij de operatie worden doorgesneden, geraakt of zelfs alleen maar geïrriteerd, zal de penis niet meer op de hersencommando’s reageren. Je mag dan à volonté gaan fantaseren of een vrouwenlichaam aanraken waar je maar wil, als het commando vanuit de hersenen de receptoren in de penis niet bereikt, gebeurt er niets. Bestraling, HIFU, verwijdering: alle kunnen ze die zenuwen onherroepelijk en onherstelbaar beschadigen. Er is simpelweg geen erectie meer.»

HUMO Valt ook het orgasme weg na radicale verwijdering van de prostaat?

Oosterlinck «Nee. Je produceert geen ejaculaat meer en je penis wordt niet meer stijf, maar als de eikel op de juiste wijze wordt gestimuleerd, kun je nog wel tot een orgasme komen. Orgasme en erectie zijn twee verschillende fenomenen, en ze verlopen via totaal verschillende zenuwbanen.»

HUMO Hoeveel procent van de patiënten verliest zijn vermogen tot erectie als de prostaat verwijderd is?

Oosterlinck «Dat ligt hoog: tachtig tot negentig procent. Eigenlijk moet je je patiënt zeggen: ‘Je wordt bijna zeker impotent. En als dat niet gebeurt, heb je héél veel geluk gehad.’ Bij robotchirurgie zijn de cijfers gunstiger: dertig procent van de patiënten blijft potent na de ingreep. »

HUMO En wat de incontinentie betreft?

Oosterlinck (zucht) «Dat is een andere zaak. Met of zonder robot: er is nauwelijks verschil. Ongeveer vijf procent wordt blijvend incontinent. »

Touché!

Ik heb wat je noemt een goede huisdokter. Hij is intelligent, hij neemt zijn tijd en hij kan luisteren. Vele consultaties lang aanhoort hij mijn vragen en verzuchtingen. Ik klamp me aan zijn woorden vast als een drenkeling aan een voorbijdobberende tak.

HUMO Ik veronderstel dat de meeste mannen pas weten waar hun prostaat zit wanneer de huisdokter een rectaal toucher uitvoert?

Dokter Luc Janssens «Prostaatproblemen zijn een zaak van vijftigplussers. De meeste twintigers of dertigers leven alsof ze geen prostaat hebben. Zeer veel mannen weten niet eens waartoe die dient.»

HUMO Bij een rectaal toucher gaat de huisarts met zijn wijsvinger in de aars van de patiënt. Waarom?

Janssens «Hij wil in de eerste plaats weten of de prostaat niet vergroot is. De prostaat moet ook mooi egaal zijn, zonder abnormale verdikkingen of knobbeltjes. We voelen naar de hardheid of zachtheid. Bij iemand met prostatitis, een ontsteking van de prostaat, kan zo’n toucher erg pijnlijk zijn: de patiënt schreeuwt het uit. Dan weet je meteen waar het probleem zit. Maar meestal valt het onderzoek mee. Je gaat langs de aars naar binnen, in de endeldarm. Enkele centimeters verder ligt de prostaat. Je bevoelt die door de wand van de endeldarm – die is elastisch en niet zo dik. Met een volwassen vinger kun je net over de prostaat haken: het is een klier ter grootte van een flinke kastanje.»

HUMO Als oorzaak van prostaatkanker heb ik al compleet tegenstrijdige argumenten gehoord: te weinig seks, te véél seks, voeding, sterilisatie, noem maar op.

Janssens «Men heeft een tijd gedacht dat vasectomie (sterilisatie van de man, red.) een rol speelde. Maar later bleek dat gevasectomeerde mannen gewoon nauwkeuriger door hun arts werden opgevolgd, waardoor meer kankers werden ontdekt. »Véél of weinig seks heeft geen belang.»

HUMO Vroeger noemde men prostaatkanker ook wel de pastoorsziekte, omdat meneer pastoor verondersteld werd seksloos door het leven te gaan.

Janssens «Dat laat ik voor uw rekening (lacht). Geen enkele gezonde man gaat overigens seksloos door het leven. Wie geen seksuele betrekkingen heeft en niet aan masturbatie doet, zal automatisch nachtelijke zaadlozingen krijgen. Dat zaad moet er noodzakelijk af en toe ’ns uit, willen of niet. »Wat wél een rol speelt, is familiale belasting. Als je vader, grootvader of oom aan prostaatkanker is overleden, neemt je kans om zelf prostaatkanker te krijgen flink toe.»

HUMO Krijgen homoseksuelen méér prostaatkanker dan hetero’s?

Janssens «Nee. Maar er bestaat mogelijk wel een kleine correlatie tussen prostaatkanker en baarmoederhalskanker bij de vrouwelijke partner.»

HUMO Wederzijdse besmetting, dus?

Janssens «We weten het niet. Er leidt ook een spoor naar virale besmetting. In dat geval zou seks met verschillende partners kunnen meespelen. Maar ook dat is niet bewezen. »

HUMO Er bestaan ook raciale verschillen?

Janssens «Prostaatkanker heeft ongetwijfeld te maken met de westerse levensstijl. In Azië, Noord- Afrika en het Verre Oosten komt de aandoening veel minder voor. De gemiddelde westerse man leeft zeer ongezond en heeft flink wat overgewicht. Hoe hoger de body mass index, hoe hoger het sterftecijfer door kanker en hart- en vaatziekten.

HUMO Voeding is één van de grootste schuldigen?

Janssens «In het Westen eten we veel te energierijk en te eenzijdig. Zeer in het algemeen kun je stellen dat er een verband bestaat tussen het risico op prostaatkanker en voedingsfactoren, genetische factoren, levensstijl en lichaamsgewicht.»

HUMO Aziaten eten veel soja en drinken groene thee, maar ook selenium en vitamine E zouden een rol spelen.

Janssens «Van soja en groene thee is wetenschappelijk aangetoond dat ze een preventief effect hebben, maar van selenium en vitamine E is bewezen dat ze dat níét hebben.»

HUMO En lycopeen, dat vooral in tomaat en watermeloen zit?

Janssens «Ook daar zou een risicoreductie zijn vastgesteld. Let wel: groene thee, soja en tomaten genezen prostaatkanker niet, maar ze kunnen wel de kans op het ontstaan ervan verminderen als je er langdurig en continu van consumeert.»

HUMO Heeft het systematisch testen van het PSA wel zin?

Janssens «Je zit daar met een dilemma. Kijk, op 1.200 PSA-positieve gevallen hou je er een vijftigtal over die prostaattumoren hebben. En van die vijftig red je er één door vroegtijdige detectie. Bij de overige negenenveertig blijkt het om een niet-agressieve tumor te gaan.»

HUMO Dan heb je 1.199 mannen nodeloos ongerust gemaakt?

Janssens «Klopt. Iemand die te horen krijgt dat hij mogelijk kanker heeft, ontneem je zijn zorgeloosheid. Zo’n man loopt dan met het zwaard van Damocles boven zijn hoofd. Hij begint te piekeren, slaapt slecht… Dat is de keerzijde van de medaille van elke preventiecampagne. Gelukkig brengt de biopsie definitief uitsluitsel, en meestal is die negatief: ‘Oef, géén kanker.’»

HUMO Tegenwoordig kun je een full body MRI-scan laten afnemen, die je hele lichaam aftast naar mogelijke toekomstige aandoeningen. Je ziet als het ware je medische toekomst open en bloot voor je liggen. Moet het echt die richting uitgaan?

Janssens «Absoluut níét. In Nederland is de situatie volkomen anders. Daar is de richtlijn: laat beter géén PSA-test uitvoeren, want je veroorzaakt meer kwaad dan goed.» HUMO Je wacht dus beter tot de kanker uitgezaaid is? Janssens «Eigenlijk kiezen de Nederlanders daarvoor, ja.»

HUMO Die ene man met uitgezaaide kanker die u anders wél had kunnen redden, is dus de prijs die wordt betaald voor de gemoedsrust van iedereen die geen PSA-test heeft ondergaan?

Janssens «Zo kun je het stellen. Uit Zweeds onderzoek blijkt bovendien dat er een verhoogde hartsterfte bestaat bij patiënten die te horen hebben gekregen dat hun PSA-test positief is: ze sterven van de stress en van de schrik.»

HUMO Stress kan doden?

Janssens «Absoluut. Dat was ook het besluit van die Zweedse studie: wat voor zin heeft het om één man te redden als je er een aantal anderen mee richting hartinfarct jaagt? Het is pure kosten-batenanalyse.»

HUMO Eens geopereerd krijgt u uw patiënt zónder prostaat terug van de uroloog, en met complicaties erbovenop.

Janssens «De eerste weken na de verwijdering van hun prostaat zijn de meeste patiënten incontinent. Na een maand of zes verdwijnt dat langzamerhand. Over hun incontinentie praten ze vrij open, maar over hun impotentie zwijgen ze. Ze hebben meestal erectiebevorderende pilletjes gekregen van de uroloog. Na verloop van tijd kunnen ze dat afbouwen, maar sommigen blijven ervan afhankelijk. »Voor de meeste mannen is prostatectomie een redelijk zware operatie – niet zo erg als openhartchirurgie, maar toch wat anders dan het wegnemen van de galblaas, bijvoorbeeld. Na prostatectomie is een man duidelijk verzwakt en heeft hij tijd nodig om te herstellen.»

HUMO Moeten de meesten achteraf een pamper aan?

Janssens «Jammer genoeg wel, maar dan tijdelijk. Gelukkig bestaan er ook kleinere systemen om lichte lekkages op te vangen. Onmiddellijk na de operatie krijg je een sonde in je plasbuis om het wateren te vergemakkelijken. Maar als je het ziekenhuis verlaat, wordt die sonde meestal afgekoppeld. »De meeste patiënten slagen er vrij snel in om weer controle over hun blaas te krijgen. Maar als je hoest of iets optilt, kan er verlies optreden. Soms overvalt de plasdrang je terwijl je niet meteen naar de wc kunt. In het midden van de stad, bijvoorbeeld, of in de bioscoop. En soms kún je niet plassen omdat je er niet in slaagt je sluitspier te ontspannen. Kortom: het is sukkelen. »Na één maand ben je lichamelijk mooi hersteld. En dan begint de incontinentie zwaarder te wegen: je voelt je goed, je wil de stad in, maar je hebt nog altijd lekkage.»

HUMO En ’s nachts?

Janssens «Da’s vaak het moeilijkst: de eerste weken moet je zeker een pamper aan.»

HUMO Stel: je hebt een leidinggevende functie en je zit pakweg een redactievergadering voor…

Janssens «Je laat je toestand het best weten aan je omgeving. Anders kunnen er vervelende situaties ontstaan.»

HUMO Is wat u nu schetst de regel? Of is het de uitzondering?

Janssens «De regel, vrees ik. Het duurt toch een halfjaar voor je echt droog bent. Jammer genoeg blijft zo’n vijf procent voor de rest van hun leven incontinent. Je moet je er dus wat op kleden. En er bestaat heel wat uitstekend incontinentiemateriaal.» NooIt meer slapen

HUMO Over naar de impotentie.

Janssens «De eerste weken na de operatie is dat niet zo’n probleem: je hebt dan andere zorgen aan je hoofd. Theoretisch blijft je libido, je lust om te vrijen onaangetast, omdat het een zaak van de hersenen is. Maar onderaan is er geen respons: dat laat vaak zijn invloed gelden, zodat de lust mee vermindert.

HUMO En de vrouw blijft ondertussen op haar honger? Janssens « Gelukkig beleven vrouwen seksualiteit op een andere wijze dan mannen. We zien vaak dat de vrouw haar man een andere richting uitstuurt na zijn operatie. Erectie en penetratie worden ook voor haar niet meer zo belangrijk. De nadruk komt meer te liggen op knuffelen, op intimiteit, en niet zozeer op klaarkomen. Oudere mannen in het algemeen klagen vaak over erectiestoornissen, terwijl hun vrouw daar ondertussen veel minder misbaar rond maakt (lacht).»

HUMO Tot welke leeftijd blijft een gezonde man lust voelen en mooie erecties krijgen? Janssens Dat is erg verschillend. Sommige tachtigplussers kunnen nog zeer goed mee, er zijn er ook die spontaan stilvallen voor ze zeventig zijn.

HUMO Wat met de dash, de viriliteit van een man? Verdwijnt die méé met zijn prostaat? Janssens « Die dash waar je naar verwijst, is vooral een testosteroneffect, en daar verandert bij een prostatectomie niets aan: testosteron wordt aangemaakt in de teelballen, en die blijven intact. Wel zie ik soms dat een prostatectomie een man filosofischer, meer relativerend maakt. Maar dat kun je ook na een zwaar autoongeval worden: je hebt de dood in de ogen gekeken en je conclusies getrokken. Je gaat andere prioriteiten stellen, je wordt als het ware wijzer. Het kan een loutering zijn. Voor anderen is het een nieuwe start: kanker voorgoed weg, probleem opgelost, back to business. Ik ken bedrijfsleiders die na een prostatectomie de draad weer hebben opgenomen en ook doorgaan met sporten.

HUMO Verstandige mensen. Bedankt voor het consult, dokter.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd:

De Persgroep Publishing heeft haar Privacy– en cookieverklaring aangepast.
Wij gebruiken jouw persoonsgegevens vanaf nu ook om de Diensten van MEDIALAAN Groep/De Persgroep Publishing te optimaliseren en deze waarvoor jij kiest te personaliseren.
Door op “verdergaan” te klikken of door verder te surfen, erken je deze aangepaste Privacy– en cookieverklaring gelezen te hebben.

Verdergaan