Hugo Schiltz schopt de Vlaming een geweten

Deel
14639_hugo2.jpg

'Als we één ons meer waardigheidsgevoel hadden, waren we allang een ander volk'

(Humo 3246, 19 november 2002)

Hugo Schiltz ontvangt ons in zijn splinternieuwe, nog rommelige advocatenkantoor, waarin alleen de kunstwerken met zorg lijken te zijn opgehangen. Op zijn bureau staan een paar zwart-witfoto's: een idealistisch uitziend jongmens lacht krachtdadig in de lens.

Eind vorige maand werd Hugo Schiltz vijfenzeventig. De Minister van Staat nam in 1995 na dertig jaar afscheid als parlementslid voor de Volksunie, en eind 2000 liep ook zijn schepenmandaat in Antwerpen af. Op een verkiezingslijst krijgen ze hem niet meer, zegt hij: 'Laat mij maar achter de coulissen.' Schiltz weet nog altijd perfect zijn plaats te kiezen: de laatste tijd waren de coulissen van Spirit, één van de weesjes van wijlen de VU, een stuk spannender dan wat er op de scène werd vertoond.

HUMO Een jongeman met idealen wil op z'n minst de wereld veranderen. U hebt zich altijd beperkt tot de Vlaamse zaak.

HUGO SCHILTZ « Ik vond al heel jong dat de Vlamingen in dit land onrechtvaardig behandeld werden. In 1939, ik was toen twaalf, heb ik daarover een vlammende brief naar koning Leopold geschreven. (Lacht) Ik heb nooit antwoord gekregen.

» Weet u, ik stam uit een familie van rebellen. M'n overgrootouders waren lid van de Meetingpartij, de eerste pluralistische politieke partij. Mijn grootoom was lijsttrekker van de daensisten, en mijn grootvader was actief in het Vlaams Front. Mijn ouders hebben ons het besef bijgebracht dat je je bezit en je talenten moet delen met wie het minder goed heeft. Als we in de oorlog een zij spek hadden kunnen kopen van een smokkelaar, werd er altijd een stuk afgesneden voor de buren. De les was dat je de strijd tegen onrecht in je onmiddellijke omgeving moet beginnen. De Vlaamse zaak was voor ons dus helemaal geen eng politiek thema.»

HUMO Vlaanderen is nu één van de rijkste regio's van de planeet. U ergert zich aan de verwende Vlaamse jeugd en zegt dat we stilaan 'de Libanezen van Europa' worden. Bent u dan toch niet zo tevreden met wat uw politieke strijd heeft opgeleverd?

SCHILTZ « Ik ben tevreden met de staatsstructuur die we hebben opgebouwd, maar ik ben teleurgesteld in de evolutie van het maatschappelijk engagement van de Vlaming. Vlaanderen is een bange samenleving geworden. We zijn te vlug en te gemakkelijk rijk geworden. Ons doel was verdorie toch niet dat we op de lauweren van onze welvaart zouden kunnen rusten! We voelen ons niet meer verantwoordelijk voor elkaar, we zoeken niet samen naar oplossingen voor de maatschappelijke problemen. Dat stoort me enorm.

» Ik heb onlangs nog eens wat congresteksten van de Volksunie van vijftien jaar geleden doorbladerd. Toen ging het ook al over milieu, migranten, het minimuminkomen, pluralistisch onderwijs. Dat zijn nog altijd brandend actuele thema's, maar Vlaanderen heeft geen groot project meer om ze aan te pakken, en helaas is mijn partij te verminkt en te onmachtig om de progressieve boodschap nog langer uit te dragen.»

HUMO Kon de oude VU dan dat wel? Hugo Camps omschreef de VU een paar weken geleden in De Morgen als een goedaardige variant van het fascisme.

SCHILTZ (duidelijk gechoqueerd) « Wát? Dat is complete nonsens, en dat van een zogenaamd serieuze journalist... Ja, dat raakt me diep. Ik heb jarenlang vriendschappelijke contacten met die man onderhouden; hij zou beter moeten weten. Campsverkoopt quatsch. De VU heeft nooit fascistische kenmerken gehad.»

HUMO Ook niet in de tijd dat Karel Dillen en consorten eminente partijleden waren?

SCHILTZ « Ik heb na de bevrijding als jongen van zestien een paar maanden in de gevangenis gezeten omdat ik bij de Dietsche Blauwvoetvendels had getrommeld. (Kwaad) Is dat fascisme?

» In het prille begin had je in de VU inderdaad een aantal fascistoïde slachtoffers van de repressie. Maar Frans Vander Elst (oprichter van de VU, red.) is erin geslaagd de jongere generatie - waartoe ook ik behoorde - binnen te halen, en wij hebben van de VU vrij vlug een links-liberale partij gemaakt. Waren Maurits Coppieters, Frans Baert en Rik Vandekerckhove misschien fascisten? Nee, dat waren rebelse, linkse politici. Wij trokken ook allesbehalve rechtse kiezers aan, hè. We hebben de VMO'ers eruit getrapt (Vlaamse Militanten Orde, later als extreem-rechtse privé-militie verboden, red.). Dillen en compagnie zijn net uit de partij vertrokken omdàt we geen fascisten waren, omdàt we hun totalitaire ideeën niet lustten.»

Opa en de kleinkinderen

HUMO Het vertrek van Karel Dillen in 1978 was de eerste grote scheuring in de VU. Begin jaren negentig is Jaak Gabriëls met een hele groep naar de VLD overgestapt. Geert Bourgeois richtte vorig jaar de N-VA op, en Bert Anciaux vond Spirit uit. Voelt u zich mee verantwoordelijk voor de implosie van uw partij?

SCHILTZ « Het vertrek van Dillen was een opluchting, maar de rest waren erg moeilijke episodes.

» In een politieke partij moet je je omringen met mensen die aanvoelen wat de problemen van morgen zijn. De oude VU was daar niet meer voldoende toe in staat. Daardoor groeide er een spanning tussen behoudsgezinden en veranderingsgezinden. maar noch Geert Bourgeois, noch Bert Anciaux had genoeg politieke diepgang om die spanningen te overbruggen.

» Ik heb me vorig jaar nog tot het uiterste ingespannen om de splitsing te vermijden, maar het is me niet gelukt. Dat doet pijn. Maar ik kan de loop van de geschiedenis niet keren.»

HUMO Voelt u zich thuis bij Spirit?

SCHILTZ « Bof, ik voel me een beetje als een opa tussen een bende rumoerige kleinkinderen. Ik kijk ernaar met een mengeling van sympathie en bezorgdheid. Ik vind wel dat de partij er moet zijn: je hebt een instrument voor je gedachtegoed nodig. Je kunt nog zoveel mooie dingen op papier zetten, zonder partij heb je nauwelijks invloed.»

HUMO U hebt de VU meegemaakt toen ze meer dan 20 Kamerleden had, en u hebt ook altijd voor deelname aan de macht gepleit. Nu maakt u deel uit van een splinterpartijtje dat in de peilingen nog maar twee procent haalt. Waarom kapt u er niet gewoon mee?

SCHILTZ « Tja, ik had het natuurlijk ook liever anders gezien, maar ik ben nogal loyaal van aard; ik laat niet gauw mijn clubje in de steek.»

HUMO Maar politieke vrienden als Patrik Vankrunkelsven of Fons Borginon laten u wél in de steek. Toen zij weggingen, hebt u zelfs gezegd dat de knappe koppen naar de VLD waren vertrokken. Wat blijft er bij Spirit nog over? De grijze muizen?

SCHILTZ « Er zijn helaas heel wat knappe koppen weg, maar daarom is de rest nog geen grijze muizen. (Lacht) Het zijn wel jonge muizen: driekwart van het bestuur van Spirit is nauwelijks dertig jaar oud. Ik ben een oude krokodil, maar ik blijf nog graag rondhangen omdat het me boeit en intrigeert hoe die twintigers een kleine partij in handen nemen. Of het iets wordt, weet voorlopig nog niemand.»

De moerlemei

HUMO Citaat van Hugo Schiltz: 'Een partij die van één persoon afhangt, deugt niet.' Spirit staat of valt met Bert Anciaux. Deugt uw nieuwe partij niet?

SCHILTZ « De partij wordt een beetje gegijzeld door één man, dat klopt. De hamvraag is of we na de verkiezingen nog sterk genoeg zullen zijn om onze ideeën uit te dragen. Tot zolang wil ik het veld niet ruimen voor krampachtige, conservatieve flaminganten à la N-VA. Ik steun Spirit tot de dag dat ze inhoudelijke stellingen innemen die ik niet kan aanvaarden.»

HUMO Zal die dag niet heel vlug aanbreken? Tien jaar geleden stond u zelf op het punt naar de liberalen over te stappen, en nu zit u met Spirit in een kartel met de SP.A, een partij waarmee u naar eigen zeggen nooit affiniteit hebt gehad.

SCHILTZ « Tien jaar geleden waren de VLD en de SP.A andere partijen dan nu. Het kiezerspubliek van de socialisten week heel sterk af van het onze, maar ik heb altijd goed met ze kunnen opschieten - al was het maar omdat een gegeven woord bij de SP meer waard was dan bij bijvoorbeeld de CVP.

» Maar de traditionele socialistische ideologie is de mijne niet. Democratische nationalisten gaan uit van samenhorigheid en wederzijdse verantwoordelijkheid. De socialisten vertrokken altijd van belangentegenstellingen, van ongelijkheid die de staat via een herverdeling van de middelen en de macht moet rechttrekken.

» Maar de SP.A van Patrick Janssens gaat een andere kant uit.»

HUMO Toch hebt u ook de nieuwe SP.A een schizofrene partij genoemd.

SCHILTZ « Tussen wat Janssens wil en wat de basis van zijn partij wil, ligt een wereld van verschil; dat bedoelde ik.

» Wij hebben met Spirit een opportunistische alliantie met de SP.A gesloten om de politieke moerlemei te kunnen overleven. Dat is geen schande. Willem van Oranje benoemde in 1580 de hertog van Anjou, een Franse prins die geen woord Nederlands sprak, tot landvoogd van de Nederlanden, zodat die hem kon helpen zijn vijanden van het lijf te houden. Dat was ook een merkwaardige alliantie, hè.

» Na alles wat er met de VU was gebeurd, zaten we met een trauma. Ik vind dit ook niet de ideale formule, maar het allerbelangrijkste is dat ons humanistisch-nationalistische gedachtegoed kan overleven. Als een kartel met de SP.A daarvoor de enige haalbare formule is, zeg ik: 'En avant.' Voor een andere alliantie zijn de omstandigheden te ongunstig: de CD&V weet zelf niet meer wat ze is, en de VLD verliest veel van haar aantrekkingskracht omdat ze krampachtig een centrumpartij wil worden. Wat wil je, als je per se de eerste minister wil leveren... En een dogmatische partij zoals Agalev is voor mij helemaal uitgesloten. De socialisten waren de enigen die ons een eerbaar voorstel hebben gedaan om nog zinvol aan politiek te doen. Ze kunnen goede bondgenoten worden, maar we zijn geen bloedbroeders.»

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: