Dossier Belspelletjes [3]

, door (sh)

Deel
21632_belspel_17.jpg

Verschenen in Humo 3525/13 op dinsdag 3 april 2008.

'Flagrant bedrog? Oordeelt u zelf'

Om te beginnen schep je de illusie dat de kijker zowat in zijn eentje voor de buis zit: 'We zijn met een klein groepje!' Eigenlijk zou de kijker een oen moeten zijn om níét te bellen en de prijs 'te komen ophalen' (ja, zo simpel is het: hij hoeft het geld gewoon maar te komen ophalen).

's Nachts is zo'n knus sfeertje snel geschapen: 'En die concurrenten die slinken, die slinken! Die gaan allemaal naar bed!' Of: ''t Is midden in de week, de mensen liggen te slapen, morgen is het werkdag!' En in het weekend is natuurlijk iedereen op café of naar de disco.

Overdag kijkt er ook geen kat. 'Er zijn weinig mensen op dit moment die thuis zijn,' zegt Bart Van Den Bossche tijdens de krokusvakantie: 'Het mooie weer, op reis, gaan skiën, vakanties, euh, aan 't spelen, euh, veranderingen aan 't doen, in de tuin aan het werken, den auto aan 't wassen, I don't know what, ik weet het niet, maar één ding is zeker als je nu kijkt: je móét meespelen!'

En trouwens: 'Het is vrijdag, mensen zijn al misschien een pintje gaan drinken na hun werk of wat weet ik allemaal.' Veel weet Van Den Bossche niet, maar één ding weet hij zeker: je moet NU bellen!

Op zondag is er ook niemand present, dat spreekt: 'Je hebt geen enkele concurrentie meer, geen enkele! Het gaat alleen nog maar om jou!' Ondertussen geeft een tellertje op het scherm aan dat er tientallen kijkers per minuut bellen, maar soit.

Op de duur zou je je gaan afvragen waarom er nog belspelletjes worden uitgezonden, als er toch niemand kijkt. Want als je de presentatoren mag geloven, is het altijd het minst drukke moment van de dag, de minst drukke dag van de week en de minst drukke week van het jaar.

Zodra je er de kijker van overtuigd hebt dat hij deel uitmaakt van een 'select groepje', kun je een beetje op zijn gemoed gaan werken. Bart Van Den Bossche doet dat zo: 'Ik doe mijn best, ik doe echt mijn best om u te overtuigen om die 2.500 euro te komen halen, doe dan ook een beetje uw best voor mij!'

Zeg dat je 'op de kijker rekent', en als hij niet meteen naar de telefoon stormt, sla dan gerust een uitdagender toontje aan: 'Laat jij je een tweede keer verrassen? Laat jij een tweede keer dat geld ontsnappen?!' Bidden en smeken, zalven en slaan: alles mag.

Nog een belangrijk punt: terwijl je de kijker genadeloos staat te pluimen, veins je dat je zijn bondgenoot bent: 'Wij zijn een team! Ik sta aan jouw kant!' Laat merken dat je met de kijker een verbond tegen 'de regie' hebt gesloten. Lieg dat je voor hem extra speeltijd bij 'de regie' hebt bedongen en dat je nu overuren klopt.

Trek een pruillip omdat 'de regie' de opgave te moeilijk heeft gemaakt. Herhaal op tijd en stond dat je meer winnaars wil: 'Regie, geef mij een winnaar! Ik wil NU een winnaar!' Dreig ermee dat je zal opstappen als je niet snel 'een winnaar krijgt' - en houd het voor één keer niet bij een loos dreigement, dan hebben wij er ook nog iets aan.

Dossier belspelletjes [3]: belspelliaans voor beginners

Ondertussen bellen de kijkers zich een rolberoerte, maar ze raken de studio niet binnen. Geen probleem! Dat betekent gewoon dat we met een 'directe lijn' spelen - en die blijft gesloten zolang het 'de regie' belieft. En dat kan héél lang zijn. Het record staat op naam van Lynn Pelgroms: 119 minuten.

Op 10 maart kwam er bijna twee uur lang geen enkele beller in haar programma binnen. Vtm/2BE stond er zelf versteld van en zal er een hartig woordje over wisselen met zijn leverancier, Endemol België. Ondertussen mag Lynn de trofee - een fraai gesculpteerde Gouden Lul - in ontvangst komen nemen in naam van haar regisseur.

Zolang de lijn niet opengaat, is het zaak de kijker te laten geloven dat het mirakel tóch 'elk moment' kan geschieden. De beginnende belspelpresentator kan wat dat betreft een voorbeeld nemen aan Gino Van Droogenbroeck, die aan zijn jarenlange animatiewerk paranormale gaven heeft overgehouden en helderhorend is: 'Ik hoor,' zegt hij geheimzinnig, 'ik zweer het u, ik hoor opnieuw geruis!'

Zo maakt hij minderbegaafden wijs dat hij kan horen wanneer 'de regie' de lijn openzet en wanneer ze hun laatste spaarcenten het best op kunnen bellen.

Suggereer onophoudelijk dat het moment van de waarheid nabij is: 'Het gaat gebeuren!' Of: 'Ik krijg door' - via het oortje, van 'de regie' - 'dat we niet veel tijd meer hebben. Die lijn kan elk moment opengaan. Elk moment!' Of beter nog: 'Ik moet van zender!' - belspelliaans voor 'Het gaat hier nog even duren, ik klets maar raak.'

Na drie afleveringen weet de kijker dat de lijn nooit opengaat als je zo begint - en dat is des te zekerder naarmate je heftiger staat te molenwieken. Geen nood, wie drie keer kijkt is een vaste klant, die loopt niet meer weg. Hij heeft er genoegen mee genomen dat in de belspelwereld niets is wat het lijkt.

'De lijn kan elk moment opengaan' betekent: 'De lijn zou elk moment open kunnen gaan, maar niet nu.' - 'Oh my god, dit is het juiste moment! Nu, nu, nú!' moet je begrijpen als: 'Dit is het juiste moment om u er nog eens in te luizen - nu bellen heeft geen zin.'

De habitué weet het: hoe meer geblaat, hoe minder wol. Hij negeert ook de prikkels waarmee 'de regie' hem constant bestookt: klokjes die onheilspellend beginnen te tikken, een flard 'Money-money-money' van ABBA, loeiende sirenes, bonkende harten, beierende klokken, nóg een flard 'Money-money-money'...

Voor zijn winstkansen betekent die hele kakofonie niets, net zo min als de doodse stiltes die af en toe vallen. De kenner heeft dat allemaal door. Maar voor de argeloze kijker lassen we snel even een oefening in. Stel: een belspeldel (wier naam ik uit piëteit niet zal noemen) krijgt één van haar gebruikelijke toevallen: 'Oh my god, oh my god, oh my gaaawd! Woooooow! Whoeeeeeee! Waaauw!'

Ze klinkt alsof ze in een rollercoaster door Disneyland dendert. Wat doet u? Niets natuurlijk! U bedwingt de neiging uw tv-toestel met een loden pijp te lijf te gaan en zet de klank zachter.

Truc nr. 13

Hebben we misschien nog een gouden tip voor de aspirant-presentator? Zeer zeker: maak kwistig gebruik van de trucs uit het handboek 'Belspelletjes presenteren voor dummies', zoals daar zijn:

Truc nr. 13: Als de opgave spotgemakkelijk is, laat de kijker dan geloven dat ze aartsmoeilijk is.

 

Als zelfs een kind uit een letterrooster het antwoord SCHOONHEIDSBEHANDELING kan aflezen, zegt Bart Van Den Bossche: 'Blijkbaar is het té moeilijk - of te mooi weer, hèhè, dat kan ook: dan zijn er minder mensen die kijken.' Of nog: 'Onderschat deze opgave niet: als je de oplossing vindt, dan ben je bij de goeien, ben je bij de straffen, en dan is het de moment!'

Maak de kijker wijs dat hij geniaal is als hij het antwoord kent, en oliedom als hij het niet doorbelt.

Truc nr. 13bis: Als de opgave aartsmoeilijk is, laat de kijker dan geloven dat ze spotgemakkelijk is. Worden er dieren gezocht, dan geef je KAT en HOND weg voor 50 euro. Daarna vervijftigvoudig je de prijs en je zegt met een uitgestreken gezicht dat alle andere dieren - of toch minstens één ervan - 'van hetzelfde niveau' zijn, dat het dieren zijn die ook je buurman kent, die niet uit een exotisch land komen, etc.

Ga desnoods even spieken onder de pancartes die de antwoorden bedekken, en zeg heftig ja knikkend: 'Ja hoor, het is te doen!' De laatste seconden van de uitzending zal blijken dat zelfs een professor in de dierkunde de gezochte beesten niet kent, maar wat deert het? De buit is binnen, je laat de kijkers verbijsterd achter en morgen begin je met frisse moed opnieuw.

Aan dit laatste kneepje zal je veel plezier beleven, want moeilijke antwoorden zijn er genoeg. Zijn we op zoek naar beroepen, dan is AARTSHERTOG erbij. Op de kermis vinden we een KANEELSTOK, in de dierentuin zie je een ROLSTOEL, op school leer je OUD-GRIEKS. En worden er dieren gezocht, dan zal op een mooie dag BOSVAREN - een plant, dachten wij - bij de gezochte antwoorden staan.

Misschien komt er een dag dat een oude knar je op straat aanklampt en zegt: 'Noem mij ouderwets, maar hoe doe je dat: 's nachts op tv staan liegen dat je stinkt en 's ochtends met een uitgestreken gezicht bij de bakker om de hoek verse broodjes gaan halen?' Trek je niets aan van oude knarren, zorg gewoon dat ze je bellen.

Dossier belspelletjes [3]: aan het lijntje

Uit het verleden - de commerciële zenders spreken weleens van de Turbulente Periode - weten we dat presentatoren er niet voor terugschrikken de kijker op te lichten. Cath Luyten presenteerde in een vorig leven een belspelletje in Nederland.

In Humo vertelde ze hoe het publiek werd beduveld: 'In dat spelletje moest je een woord van zes letters raden. Soms waren er na tien minuten al vijf letters gevonden, en toch duurde het dikwijls nog een uur voor het hele woord geraden werd.

Het gebeurde dat mensen met het juiste antwoord aan de lijn hingen maar bewust on hold werden gezet: elke seconde langer was kassa, kassa, kassa. Ik heb zelf weleens een beller met een fout antwoord moeten spélen, speciaal om bellers met het juiste antwoord nog wat langer aan de lijn te houden.'

Zo te horen zijn het niet zozeer de presentatoren die de kijker in de maling nemen, ze laten zich gewillig gebruiken door 'de regie'.

Op internet staat een filmpje dat een reportageteam van het Franse Canal+ in Boedapest wist te maken. Daar huist Telemedia, een bedrijf dat belspelletjes maakt voor tachtig landen, van Nigeria tot Turkije en van Chili tot Ivoorkust. Blijkbaar verdienen de presentatrices minimaal 1.000 euro per maand, plus een forfait per uitzending, en daarnaast krijgen ze logement.

In het filmpje zien we hoe een zogenaamde coach via een oortje contact houdt met de presentatrice. De coach kan op een monitor volgen hoeveel telefoontjes er binnenlopen en fluistert de presentatrice in wat ze moet zeggen, zelfs de onbenulligste zinnetjes.

Zouden de presentatrices bij ons ook buikspreekpoppen zijn? Ik vraag het aan Kristof Demasure, de woordvoerder van VT4/VijfTV.

Kristof Demasure «Helemaal niet! Ik denk ook niet dat Martine Tanghe een buikspreekpop is, hè? Laten we zeggen dat er een evenwicht is tussen dingen die ze zelf aanbrengen en dingen die hun gesignaleerd worden. Of iemand nu een belspelletje of 'Het journaal' presenteert, een oortje heeft hij altijd. Anno 2008 is dat een noodzakelijke voorwaarde om goeie livetelevisie te maken.»

Zijn de presentatoren leep genoeg om zélf de kijker te beduvelen? Ik heb niet met zekerheid kunnen vaststellen dat je een groot licht moet zijn om belspelletjes te presenteren, maar af en toe moet je toch verrassend uit de hoek kunnen komen.

Joyce Kokkinakis bijvoorbeeld kent geen VAALGIER ('Een vouwgier? Schrijf je dat met een W?'), geen BUTSKOP ('Een buskot?!') en geen GEMS ('Een gemf?'), maar met BOKRAM heeft ze blijkbaar geen moeite - toevallig het antwoord dat geen enkele beller op eigen kracht weet te vinden.

Op zaterdag 8 maart speelt diezelfde Kokkinakis op VijfTV een spelletje 'Wat past er achter 'zee'?' Ze gaat even gluren om te weten welke antwoorden er op het bord staan. Even later stelt een beller ZEEDUIZENDPOOT voor. Joyce: 'Waw! I-is... níét goed, helaas! Géén zeeduizendpoot!'

Drie kwartier later, aan het eind van de kruisweg, blijkt ZEEDUIZENDPOOT wel degelijk op het bord te staan. Stilleesvraagje: met wie zijn voeten spelen ze hier eigenlijk?

De truc met de envelop

Belspelpresentatoren hebben de naam leugenaars te zijn. 'De mensen denken blijkbaar echt dat ik een zeur ben,' zei Stephanie Meire ooit op Kanaaltwee. Met een zeur bedoelde ze blijkbaar een valsspeelster. 'Maar ik zeur niet, ik zeur nooit... Je kent mij, ik lieg nooit. De mensen beschuldigen mij van zeuren, maar ik ben zo eerlijk als een... Allee, help mij!'

Grappig genoeg keurde ze een paar uur later het woord ZIENER goed, terwijl ze dat vóór de middag nog had afgekeurd. Tijdens de lunchpauze had 'de regie' namelijk een paar extra antwoorden op het speelbord gezet. Is dat zeuren? Ach nee, dat is je presentatrice in de zeik zetten.

Is er ooit al flagrant bedrog gepleegd bij belspelletjes? Ik zou zeggen: oordeel zelf.

Op 15 februari 2007 mogen de kijkers op VijfTV een woord vormen met de letters S en I. Een zekere Astrid hangt aan de lijn en suggereert SI.

Chantal Lambert, de presentatrice met dienst, grijpt naar haar hoofd: 'SI?! Oooh, Astrid, is níét goed! Kijk eens...' Ze opent een envelop waar een blad inzit met het juiste antwoord, draait het ondersteboven en zegt dat het antwoord IS moet zijn. 'Jongens, jongens, jongens, wat nu? Wat nu?! Hè, wat 'n superzonde!' zucht Chantal.

Achteraf geeft ze in de krant toe dat ze gesjoemeld heeft - maar dan op aangeven van 'de regie'. Het voorval verwekt enige deining, en uiteindelijk krijgt Astrid toch de 2.000 euro waar ze recht op had. Voor Chantal heeft het incident verstrekkende, om niet te zeggen superdramatische gevolgen: haar naam verdwijnt van de kieslijst van de Open VLD in Turnhout, waar ze op de 31ste plaats stond.

De vermaledijde enveloppen hebben al wel vaker voor commotie gezorgd. Op een mooie dag zoekt Chantal een dier met de letters .IER. MIER, PIER en GIER passeren de revue, en daarmee zijn meteen ook alle mogelijkheden opgebruikt.

Tenminste, dat dacht je. Plotseling tovert Chantal een envelop met het 'juiste antwoord' tevoorschijn. Ze kijkt erin, en ineens blijkt dat we niet naar een dier moeten zoeken: 'Weet je wat? Ik heb je al gezegd dat je in de richting 'dieren' moest zoeken, en jij denkt misschien thuis aan een dier zélf, maar eigenlijk zit dit ding aan een dier...' Het gezochte antwoord blijkt uiteindelijk UIER te zijn.

Nog een trucje met de envelop: op VT4 raadt een beller tot zichtbare verbazing van presentatrice Sylvie De Caluwé MIERENEGEL.

Blijkbaar kwam dat antwoord te vroeg. Even later laat Sylvie de envelop met het juiste antwoord links van haar op de vloer vallen en rechts van haar raapt ze een nieuwe envelop op.

...Ik weet niet hoeveel jaar dwangarbeid er precies staat op de truc met de envelop, maar zo te zien zijn de schuldigen meestal snel weer thuis.

Dossier belspelletjes [3]: projectielkotsen

Niet alleen bij ons, ook in het buitenland weten belspelpresentatrices het publiek te verbazen. Op het Zweedse TV4Plus liet Eva Nazemson ooit een sterk staaltje projectielkotsen zien. In het midden van een spel braakte ze de ziel uit haar lijf ('menstruatiepijn'), maar een paar tellen later stond ze weer vrolijk te kwekken.

Roline Robertson, de presentatrice van 'Lucky Numbers' op de Nederlandse zender Net5, leek er slechter aan toe. Tijdens een spelletje 'Noem een vrucht' werd ze duizelig. Terwijl je haar zó zag wegdraaien, schoof iemand buiten beeld een stoel naar haar toe. Maar het kon niet baten. Uiteindelijk werd de show onderbroken - een unicum in de belspelgeschiedenis.

De Hollandse Gigi Ravelli kreeg af te rekenen met een fan die dacht dat ze zich via de televisie persoonlijk tot hém richtte wanneer ze zei: 'Als jij een Ikea-bank in huis hebt, dan zoek ik jou' en 'Als jouw sterrenbeeld Stier is, dan moet ik jou hebben!' De man werd ingerekend voor het gebouw van SBS6 in Amsterdam en Ravelli kwam er met de schrik vanaf. Wat later was haar collega Celine Huijsman aan de beurt. Zij werd met de dood bedreigd en besloot te stoppen met belspelletjes.

De presentatoren zijn niet altijd lief voor elkaar. Op RTL4 noemde Kevin Brouwer zijn concurrente bij SBS6 - een meisje dat wat minder kleurloos was dan hijzelf - 'één of andere veredelde Zwarte Piet'. Exit Kevin Brouwer.

Maar de hoofdvogel schoot de Duitse Juliane Ziegler af. In 'Night Loft' op ProSieben probeerde ze een vermoeide kijker op te peppen met de gevleugelde woorden 'Arbeit macht Frei' - de slagzin boven de toegangspoort van Auschwitz en andere concentratiekampen. Ze verdween even uit beeld, kwam terug om zich voor haar lapsus te verontschuldigingen, maar werd op staande voet ontslagen.

Het grote geld

Volgens Kristof Demasure van VT4/VijfTV zijn belspelletjes geen goudmijn voor de tv-zenders - anders zouden ze vast niet op het idee zijn gekomen om het aantal belspelletjes 's middags op VijfTV terug te schroeven. De 'minst zichtbare' partijen zijn de grote winnaars, dus de telecomoperatoren en de belspelproducenten.

Maar hoe groot de buit precies is en hoe ze wordt verdeeld, daar krijgen we geen enkele indicatie over, niet bij VT4/VijfTV en evenmin bij vtm/2BE.

Laten we dan maar even over de grens kijken. In 2004 werd in Nederland 2waytraffic opgericht, een firma gespecialiseerd in sms- en belspelletjes. De zaken liepen gesmeerd: binnen de kortste keren was de firma in zeventien landen actief - ook in België, als leverancier van VT4. Toen het bedrijf in april 2006 naar de beurs van Londen ging, had het een beurswaarde van 155 miljoen euro; begin 2007 was dat al bijna 300 miljoen euro.

Maar het tij keerde. Belspelletjes baadden steeds meer in een schandaalsfeer en de beurskoers kelderde. Plotseling sprak men van een 'noodlijdend' bedrijf. De oprichters hebben anders niet slecht geboerd: zopas werd 2waytraffic overgenomen door de film- en televisietak van Sony, voor het niet onaardige bedrag van 179 miljoen euro.

Ook in Groot-Brittannië waren belspelletjes een schot in de roos. ITV richtte er zelfs een apart kanaal voor op: Play Channel. In de eerste zes maanden van 2006 brachten de belspelletjes zowat 35 miljoen euro op, waarvan 11,5 miljoen euro winst. Voor het eerste jaar mikte men op een dagwinst van 70.000 euro.

Maar ook in Engeland kwam er een kink in de kabel. De toezichthoudende instanties verweten ITV Play een onfaire houding omdat er op simpele vragen onwaarschijnlijke antwoorden werden verwacht - u herinnert zich misschien nog de dameshandtas waar een muurplay en een balaclava in bleken te zitten.

Wegens de aanhoudende klachten stelde een parlementaire commissie een onderzoek in, waarbij het 'gebrek aan eerlijkheid en transparantie' aan de kaak werd gesteld. Op de koop toe brak er een schandaal los, toen bleek dat verschillende zenders bedrog hadden gepleegd met sms- en telefoonwedstrijden. Wegens de negatieve publiciteit doekte ITV zijn spelletjeskanaal dan maar op.

In Nederland is de belspelpest ondertussen bedwongen. In de jaren negentig, toen er voor het eerst belspelletjes werden uitgezonden, hadden critici het meteen al over 'het rioolputje van de televisie'. SP-Kamerlid Jan de Wit beet zich in het dossier vast. In 2001 bracht hij een rapport uit met de titel 'Ook BELazerd?'

Hij vond dat bij de kijker ten onrechte de indruk werd gewekt dat hij veel kans maakte om een prijs te winnen. De invoering van een gedragscode in 2006 bracht geen soelaas. 'Belspelletjes zijn nog steeds pure oplichting, geldklopperij,' zei De Wit in De Volkskrant. 'Mensen bellen zich het leplazarus zonder dat ze er een cent beter van worden!' In een voortgangsrapport bevestigde hij zijn eerdere conclusie: 'Misleiding is de kurk waarop belspelletjes drijven.' Eind 2007 zag hij zijn ijver toch nog beloond: onder druk van hogerhand besloten alle commerciële zenders met belspelletjes te stoppen.

Opmerkelijk was de houding van Fons van Westerloo, de directeur van RTL Nederland. Hij nam de tijd om zelf een aantal belspelletjes te bekijken en bevestigde in het tv-programma 'Rondom 10' wat veel mensen allang dachten: de kijkers werden belazerd. De schuld schoof hij in de schoenen van zijn spelletjesleverancier, Endemol.

Het bedrijf zou zelfs aan de kant worden gezet als het de kijker bleef misleiden. Maar na een 'goed gesprek' met Endemol sloeg Van Westerloo een heel andere toon aan: het was gewoon een misverstand, er was geen vuiltje aan de lucht.

In België wordt achter de schermen druk gesleuteld aan het gammele Koninklijk Besluit op de belspelletjes. Misschien wordt het binnen afzienbare tijd zelfs opgeheven. Dan zullen de belspelletjes onder de wet op de kansspelen vallen en wordt een strengere controle mogelijk. Maar ermee ophouden? Nee, daar denkt niemand aan.

Een tijd geleden heeft Endemol België, de leverancier van vtm/2BE, audities gehouden voor presentatrices in bikini. Het was niet meer dan een ideetje, er komt niets van in huis. Maar misschien was het niet eens zo'n slecht ideetje: zo zouden de belspelletjes 's nachts naadloos aansluiten bij de seksadvertenties die meteen daarna op de commerciële zenders te zien zijn. Misschien zit dáár wel stof in voor een artikel!

Maar eerst even mijn uier uitlaten.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: