null Beeld RV
Beeld RV

Het geheim van de eetbare oorlog

‘De vrede was een spoorwegbrug met chocoladesaus!’

Schilder en beeldhouwer Joan Miró (1893-1983) was niet de eerste de beste. André Breton, de grondlegger van het surrealisme, noemde hem ooit ‘de grootste surrealist van ons allemaal’. Dat leidde tot een vechtpartij die bijna veertig jaar duurde: van 1925 tot 1963. Dat conflict, dat door kunsthistorici de Eetbare Oorlog wordt genoemd, blijft tot de verbeelding spreken. Maar waar ging het eigenlijk over?

TANYA BEELDTOOG (kunsthistorica) «Zoals de meeste surrealisten was Miró helemaal geen surrealist. De opmerking van Breton dat Miró de grootste surrealist was, impliceerde dus dat Miró er eigenlijk geen was. De schilder ervoer dat als een miskenning van zijn talent.»

HUMO Miró was dus wél een surrealist?

BEELDTOOG «Nee, helemaal niet. Want zoals ik al zei: de meeste surrealisten waren geen surrealisten, met name de meest vooraanstaande, zoals de Spanjaard Miró er één was.»

HUMO Hoe werd dat conflict uitgevochten?

BEELDTOOG «De mannen woonden in dezelfde stad, en Breton stuurde maandelijks een paar voetbalschoenen naar zijn tegenstrever, in de hoop dat die het slachtoffer flink in het kruis zouden trappen. Als antwoord liet Miró telkens een handdoek bezorgen, om zijn vijand af te drogen.»

HUMO Dat was wel een hoop werk, eigenlijk.

BEELDTOOG «Nee, hoor. Die mannen hadden daar assistenten voor. Breton en Miró waren goeie vrienden, en het is bekend dat de Spanjaard, toen hij in 1958 in zijn traphal bijna over een paar voetbalschoenen struikelde, verbaasd vroeg of die oorlog nog steeds bezig was. Hij nam contact op met zijn vriend. ‘Ik zal het eens navragen,’ antwoordde Breton. Het antwoord was positief.»

HUMO Waarom noemen jullie dat de Eetbare Oorlog?

BEELDTOOG «Omdat ze streefden naar een eetbare vrede. Geregeld gingen ze samen overvloedig eten, en dan hielden ze vredesonderhandelingen met de bedoeling die vrede als dessertje op te vreten, met chocoladesaus eroverheen of zo. Soms lukte dat, als de vrede bijvoorbeeld een dame blanche was. Maar dan was de vrede na de maaltijd verdwenen, en moesten ze een volgende keer opnieuw beginnen. En zo bleef dat conflict maar duren.»

HUMO Was er ook wel eens sprake van oneetbare vrede?

BEELDTOOG «Dat is een paar keer voorgevallen. In 1935 kwamen ze tot de slotsom dat de vrede een ijzeren spoorwegbrug in Nantes was. Ja, begin daar maar aan. Je kunt daar een paar treinwagons met chocoladesaus naartoe vervoeren en met een vernuftige pomp die brug overgieten. Maar dan? En in 1943 was de vrede een berg in de Vogezen. Dat was helemaal hopeloos.»

HUMO Hoe is die oorlog tot een einde gekomen?

BEELDTOOG «Herinner je die brug in Nantes! In 1963 bleek dat een ijverige werknemer van Breton in 1935 ondanks alles was begonnen met die constructie op te vreten. Na achtentwintig jaar en een beleefd boertje was de klus geklaard. De oorlog was voorbij. Toen Breton dat nieuws vernam, belde hij meteen naar Miró om hem te zeggen dat die nog steeds de grootste surrealist was. Dat deed hij omdat hij die gezellige etentjes niet wilde missen. De Spaanse schilder was daar erg dankbaar voor en hij werd meteen razend van woede, want ook hij genoot van het gezelschap van zijn smakkende vriend.»

HUMO Waarom is dat verhaal zo weinig bekend bij een breed publiek?

BEELDTOOG «Hoe bedoel je? Hoe breed moet dat publiek zijn? Een deurgat? Breed genoeg om een auto te kunnen parkeren? Dat is nog haalbaar. Maar als dat publiek breed genoeg moet zijn om een zeeschip door te laten, dan moet er tussen elke toeschouwer pakweg 40 meter tussenruimte zijn. Zo kom je op 625 mensen per vierkante kilometer. Dat lijkt veel, maar als die van 40 meter afstand dat verhaal aan elkaar moeten doorvertellen, lijkt me dat niet zo simpel.

»Misschien moeten we dat zeeschip gewoon vergeten, dat zou de zaken eenvoudiger maken. Maar ja, hoe doe je dat, een zeeschip vergeten? Want je kunt niet even zeggen: ‘O, dat zeeschip steekt niet in mijn handtas! Dat ben ik vast thuis vergeten!’ Zo simpel is het niet. De kunstgeschiedenis is een verdomd ingewikkeld vak!»

‘Close-Up: Joan Miró’, NPO 1, zaterdag 6 november, 7.55

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234