null Beeld Humo
Beeld Humo

Column

Arnon Grunberg: ‘Ironisch dat de aanhangers van Trump ook aanhangers van Poetins filosoof zijn’

Redactie

Beste Aleksandr Doegin,

Het geheugen is bedrieglijk, maar ­volgens mij kwam ik voor het eerst uw naam ­tegen in een artikel van Anastasia Edel in The New York Review of Books, in 2017. Poetin werd toen al een tsaar genoemd – preciezer: ‘de reddende tsaar’. Edel was verbaasd dat het werkte. Veel Russen geloofden dat hij de reddende tsaar was. Goedgelovigheid treft men in elk volk aan. En God weet dat de Russen veel te verduren hebben gehad: eerst de tsaren, daarna de revolutie, het ­bolsjewisme, het stalinisme, de Tweede Wereldoorlog, en na de dood van Stalin de geleidelijke implosie van het communisme, die versneld werd door Mikhail Gorbatsjov. Perestroj­ka en glasnost. De val van de Muur. De geschiedenis die zou zijn geëindigd. In die tijd, eind jaren 80, begin jaren 90, liep de inmiddels vrijwel vergeten Nederlandse schrijver Leon de Winter rond met een button van Gorbatsjov.

Wie had toen kunnen vermoeden dat de Internationale Euraziatische Beweging zou opdoemen, waarvan u de voorman bent? In dat artikel uit 2017 werd u nog niet ‘Poetins filosoof’ genoemd, er stond slechts dat zijn ideeën een echo van uw gedachtegoed waren.

Verleden week kwam uw dochter bij een bomaanslag om het leven. U beweerde tijdens een herdenkingsdienst dat u haar dood met eigen ogen had gezien. U reed achter de auto waarin zij zat. Op het laatste moment zou u niet in haar auto zijn gestapt. Enfin, de Russische geheime dienst beschuldigde de Oekraïense geheime dienst, en vice versa. Uw dochter is overigens niet geheel onschuldig – wie wel? Er waren sancties tegen haar opgelegd omdat ze desinformatie over de oorlog in Oekraïne verspreid zou hebben.

Tijdens de herdenkingsdienst zei een lid van de Doema, het Russische parlement: ‘Eén land, één president, één overwinning.’ Dat weet ik dankzij Rusland­deskundige Hubert Smeets, die dat op Twitter zette. Waar Poetin opduikt, is de associatie met het Derde Rijk nooit ver weg. Het Derde Rijk is eigenlijk nooit ver weg, al was het maar als symbool van het absolute kwaad. Veel mensen vinden het tegenwoordig niet erg een racist te worden genoemd, maar een nazi of een antisemiet is voor ­menig­een een brug te ver. En hoewel bovenmatig alarmisme contraproductief is – hoe vaak kun je ‘Brand! Brand!’ schreeuwen? – zijn er weer bewegingen die zijdelings aan het Derde Rijk doen denken.

Toen uw dochter stierf, lichtte The New York Times toe wie u ook alweer was. U bent begonnen als communistische dissident. Geboren in 1962 had u het geluk de laatste decennia van het reëel bestaande socialisme mee te maken. Uw ­eurazianisme komt erop neer dat ­Rusland een imperium is dat de omvang moet aannemen van de voormalige Sovjet-Unie – zonder het communisme, echter wel met de Russisch-orthodoxe kerk. De grote vijand is het atlanticisme, ofte Amerika en de NAVO. Het was mij al vroeg duidelijk dat anti-amerikanisme het best gedijt op een bedje van ranzigheid. Ik heb er weinig sympathie voor, al weet God dat er veel mis is met het land waar ik ben aangespoeld. Hoe dan ook, volgens u voert Amerika ‘een imperium van leugens’ aan. Kortom, het Russische, het Euraziatische imperium, is in een strijd op leven en dood verwikkeld met de voze westerse beschaving.

In 2017 werd u geïnterviewd door de correspondent van NRC in Rusland, Steven Derix. Uit dat interview blijkt uw afkeer van het ‘burgerlijke’ en het materialisme, het individualisme. In de loop der jaren ben ik steeds meer een voorstander geworden van materialisme en individualisme, omdat ik heb gezien wie de tegenstanders zijn. Op zijn best vertegenwoordigers van de hogere bourgeoisie die een deel van hun gazon hebben opgeofferd voor een moestuin en die tijdens het bewerken van die moestuin het individualisme en het materialisme verfoeien en oproepen tot een terugkeer naar de natuur, tijdens de vakantie uiteraard.

Geert Wilders vond u een intellectueel lichtgewicht dat alleen maar ‘Weg met de islam!’ kon roepen. Maar voor Thierry Baudet had u veel waardering. U, die het idee van de vierde politieke theorie hebt bedacht, zo heet overigens ook één van uw boeken. Liberalisme, fascisme en communisme zouden hebben gefaald, nu is het tijd voor de vierde politieke theorie, het doeginisme.

Wat dat in praktijk betekent, kun je in Nederland goed zien aan Baudet en zijn beweging. En ik meen dat Donald Trump ook wel de vierde politieke theorie aanhangt. Al was het maar door de liberale democratie van binnenuit kapot te maken. U hebt er dan ook voor gepleit om Trump te steunen. Licht ironisch dat de aan­hangers van Trump en de aanhangers van Baudet en de zijnen in West-Europa niet weten dat ze aanhangers van Aleksandr Doegin zijn.

Vriendelijke groet,
Arnon Grunberg

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234