Open Venster

Arnon Grunberg, mogen we de dood niet meer metaforiseren?

Beste Arnon,

Ik kwam de column in Humo waarin je me aanschreef, per toeval op het spoor (‘Verslaafd aan de angst', Humo 4152).

Ontdoe de mens van zijn masker en je kijkt in de ogen van de irrationaliteit. Daar zijn we het over eens. Maar je werpt de vraag op of het wenselijk is dat de massa haar rationele mensbeeld achterwege laat. Zal ze zich dan niet massaal aan rattenvangers overgeven? De vraagt noopt me tot een kleine denkoefening.

Er sterven elke dag 35.000 kinderen door honger. Waarom brengt dat de massa niet in beroering en een virus wel? Waarom redden we vanuit ons rationele mensbeeld die jonge levens niet, tegen een veel lagere kostprijs dan de levens die door het virus bedreigd worden, en zonder het risico dat we burgerlijke vrijheden verliezen? Misschien zijn de rationaliteit en het humanisme van de verlichting de échte rattenvangers van dienst? Geen mens raakt in paniek voor een kind dat crepeert aan de andere kant van de wereld. En hier durf ik met schaamte te bekennen: ik ook niet.

Een rationeel wereldbeeld belet ons niet om het irrationele de vrije loop te laten. Integendeel, het belet ons om de irrationaliteit te erkennen. En als dusdanig krijgt ze groteske proporties. De mens die de beperktheid van zijn verstand kent, wordt minder verwaand en menselijker, en is meer in staat om het andere anders te laten zijn.

Het thema van de dood noopt me ertoe om hier nog iets te bekennen. Ik heb mijn opiniestuk niet roekeloos naar u opgestuurd. Voor ik contact met u opnam, had ik namelijk een corona-opiniestuk van uw hand gelezen. Ik las daarin onder andere: 'Het blijft een gemis dat het idee van het noodlot uit onze cultuur verdwenen is.' Een leven waarin men zijn lot kan aanvaarden, vooronderstelt gelijkmoedigheid ten aanzien van de dood. En precies hier faalt het grote verhaal van onze maatschappij: de dood heeft er geen aanvaardbare rol in gekregen. En dat zint hem niet. Verbannen uit het verhaal jaagt hij ons de stuipen op het lijf. Maar wat baat het om iemand erop te wijzen dat de angst voor de dood de kern van het probleem is? Wordt hij daardoor niet nog angstiger? Zou dit niet de ultieme uitdaging zijn: het verhaal van onze maatschappij herschrijven tot de dood er vrede mee kan nemen? Maar zijn we daar nog toe in staat? Of heeft de 'onttovering van de wereld' ons definitief de mogelijkheid ontnomen om de dood te metaforiseren?

Mattias Desmet, Gent.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234