Beeld BELGA

Open Venster

‘België heeft de weg vrijgemaakt voor avonturiers en dictators als Mobutu’

Ik heb voor mijn licentiaatsverhandeling de overdracht van de Onafhankelijke Congostaat van Leopold II aan België bestudeerd, en ik heb toch enkele kanttekeningen bij de huidige controverse rond de standbeelden van de voormalige vorst.

Niet alleen Leopold II heeft voordeel gehaald uit zijn moorddadige systeem om zoveel mogelijk rubber en ivoor te verkrijgen. Ook Antwerpse financiële en havenkringen werden er steenrijk van. Hoor ik iets over hen?

De overname door België gebeurde om een einde te maken aan de humanitaire catastrofe, aldus de officiële versie. Maar de Belgische holdings hadden al in 1906, twee jaar vóór de overname, de buit binnengehaald. De grootste holding, de Société Générale, had met Union Minière de rijke provincie Katanga toebedeeld gekregen. Door de internationale kritiek op Leopold II dreigden de Belgische holdings de potentieel rijke kolonie te verliezen, wellicht aan Groot-Brittannië.

Belangrijke Belgische stemmen tegen het systeem van Leopold II waren onder anderen Albert Thys en Félicien Cattier. Ze klommen later echter op tot de hoogste posities binnen de Société Générale. Hetzelfde geldt voor de toenmalige katholieke premier Paul de Smet de Naeyer, die de overname heeft gerealiseerd.

In de vijftig jaar na de overname was er in de Belgische politieke wereld en het parlement nauwelijks belangstelling voor wat er in Congo gebeurde. In werkelijkheid hadden de administratie, de kerk en de Belgische holdings het daar voor het zeggen. Het dwangsysteem van Leopold II werd vervangen door het paternalisme: een systeem met een beperkt aantal voordelen voor de inheemse bevolking, maar wel stoelend op de suprematie van de blanken en op apartheid. Bijvoorbeeld: wel lager onderwijs voor de Congolezen, maar geen hoger onderwijs. Resultaat: de Belgische politieke wereld schoot pas in 1958 wakker door de eerste onlusten, en verleende twee jaar later in paniek de onafhankelijkheid aan Congo, dat geen gevormd politiek en administratief kader had om het immense land te besturen. Bovendien probeerde de Société Générale Katanga veilig te stellen, door de afscheiding door Moïse Tsjombe te steunen. De weg lag open voor avonturiers en dictators als Mobutu. Dat is de context die aan bod zou moeten komen in de polemiek rond Leopold II.

 Karel Michielsen, Genk.

Hebt u ook een brief in de pen zitten? Mail naar openvenster@humo.be of vul onderstaand formulier in:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234