Arnon Grunberg Humo column teaser Beeld humo
Arnon Grunberg Humo column teaserBeeld humo

columnarnon grunberg

‘Beste Edward Snowden, misschien was mijn vriendin die haar telefoon in de koelkast legt minder gek dan ik dacht’

Beste Edward Snowden,

Op 18 juli twitterde u: ‘Stop met wat je aan het doen bent en lees dit.’ Het ging over de onthullingen van het journalistencollectief Forbidden Stories en Amnesty International dat spionagesoftware van de NSO Group, een bedrijf gevestigd in Israël, gebruikt wordt om dissidenten en andere zogeheten vijanden van de staat te bespioneren. Dat ‘bespioneren’ is een eufemisme. Pegasus, zo wordt de spionagesoftware genoemd, zorgt ervoor dat je smartphone een instrument wordt dat niet meer van de gebruiker is, maar van degene die Pegasus op je telefoon heeft geïnstalleerd. De smartphone, je slimste vijand.

De Standaard vatte op 20 juli verlegen samen dat Pegasus niet ‘alleen wordt verkocht aan veiligheidsdiensten die ze inzetten voor legitieme doeleinden, zoals de opsporing van zware criminaliteit en terrorisme,’ maar feitelijk aan vrijwel iedereen die Pegasus nodig meent te hebben. De Standaard was misschien even vergeten dat u sinds 2013 in Moskou verblijft, omdat u de methodes van de NSA, één van de Amerikaanse veiligheidsdiensten, niet geheel conform de democratische en staatsrechtelijke maatstaven vond. Ruwweg kwam het erop neer dat in de strijd tegen terrorisme, die goed op gang kwam op 11 september 2001, de NSA eigenlijk iedere sterveling verdacht vond en de moeite van het bespioneren waard. Privacy was net als paard en wagen iets uit het verleden.

Forbidden Stories ontdekte niet alleen dat Hongarije (ach de EU, ach de Europese waarden) Pegasus gebruikt om journalisten te bespioneren en te intimideren, maar ook dat drie presidenten, een paar premiers en één koning op de lijst stonden – die van Marokko. Wat je doet afvragen: wie bespioneert de Marokkaanse koning? De Marokkaanse geheime dienst, die een lange traditie heeft als het gaat om het intimideren, opsluiten en desnoods vermoorden van eenieder die Marokko als onwenselijk beschouwt, zou toch niet de eigen koning zijn gaan bespioneren? Dat is in het geval van de hoogwaardigheidsbekleders die Pegasus op hun telefoon hadden nog de dringendste vraag: wie bespioneert wie? De Belgische noch de Nederlandse koning stonden op de lijst – te onbeduidend. Maar Charles Michel, toen nog eerste minister van België, stond wel op de lijst.

De reacties, buiten de internationale gemeenschap die zich al jaren verzet tegen de surveillancestaat, waren minimaal. Er waren natuurlijk ook overstromingen in Europa. De betrokken burger neemt liever het woord ‘klimaat’ in de mond. Dat klimaat is tenminste overzichtelijk. Geen vlees meer eten, niet meer vliegen, je beter niet meer voortplanten, en alle huisdieren de deur uit. En stiekem toch een hond nemen, blijven barbecueën, blijven vliegen, neuken zonder condoom. Enfin.

Welke staat denkt overigens niet dat het doel de middelen heiligt? Al zijn er gelukkig ook hier gradaties. België is geen Saudi-Arabië, Nederland is geen Hongarije. Soms meent de staat dat het doel alle middelen rechtvaardigt en verpulvert het doel desalniettemin voor de ogen van de staat. Van Vietnam tot Algerije, van Irak tot Afghanistan.

U maakte zich druk om het lauwe redactionele commentaar van de Washington Post toen bekend werd dat Pegasus gebruikt was tegen Jamal Khashoggi, die vermoord is door Saudi-Arabië in Istanboel en die een columnist was van de Washington Post.

Het commentaar in een respectabele krant als NRC Handelsblad was nauwelijks minder lauw: ‘Pegasus maakt een nachtmerrie waar: de smartphone als peilbaken, waarin veel te veel privé-informatie te makkelijk is te raadplegen.’ Alsof het onze schuld is dat er te veel ‘privé-informatie’ in de smartphone zit. ‘Ik ben gehackt door Pegasus.’ ‘Tja, waarom communiceerde u niet met rooksignalen?’

Amitai Ziv schrijft in de Israëlische krant Ha’aretz hoe Netanyahu op staatsbezoek ging naar Afrika, naar India, naar Hongarije en hoe de NSO Group profiteerde van die bezoeken. Als welkomstcadeau had Netanyahu een lucratieve aanbieding van NSO Group bij zich. Ieder land doet zijn best de wapenindustrie te promoten. Soms zijn de gevolgen niet te overzien. Daarnaast heeft de burger grote behoefte aan veiligheid en wil hij dat de staat daarvoor zorgt. Geen wonder dat men bereid is veel door de vingers te zien. Als Pegasus wordt ingezet tegen criminelen, verspreiders van kinderporno en andere onmensen, ach, waarom dan niet ook tegen een Hongaarse journalist of wat Mexicaanse journalisten. Zijn vast ook geen lieverdjes.

Wij weten dat publieke opwindingen komen en gaan. De zogenoemde opiniemakers – was ik een opiniemaker, ik zou me verhangen – kunnen niet te lang rond dezelfde opinie blijven cirkelen. En dan zijn er ook nu nog mensen, ocharm, die menen niets te verbergen te hebben.

Intussen zit u nog altijd in Moskou. Israël zal proberen de imagoschade te beperken en over één jaar of twee of drie zal Pegasus zijn ingehaald door veel inventievere spionagesoftware.

Misschien was mijn vriendin in New York, die haar telefoon in de koelkast legt als er bezoek komt, minder gek dan ik dacht.

Hartelijke groet,

Arnon Grunberg

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234