null Beeld Johan Jacobs
Beeld Johan Jacobs

columnarnon grunberg

‘Beste Paul Verhaeghe, ik wil u genezen’

Beste Paul Verhaeghe,

In de herfst van 2019 hebben wij tijdens een festival in Amsterdam vier zinnen uitgewisseld. Dat was prettig, de kortstondigste ontmoeting is soms de plezierigste.

Lang geleden hadden wij in Brussel met elkaar gesproken. Dat gesprek vond ik tegenvallen, maar dat kan ook aan mij liggen. Hoe dan ook heb ik uw boek ‘Liefde in tijden van eenzaamheid’ met plezier gelezen. Het staat vol met streepjes, zoals hier: ‘Het genieten van de ander is bedreigend.’

De laatste jaren hebt u de jouissance en de transgressie overboord gegooid voor maatschappijkritiek. Eerlijk is eerlijk: in ‘Liefde in tijden van eenzaamheid’ ging het hier en daar ook over neoliberalisme, maar het bleef binnen de perken. Een paar weken geleden echter drukte Humo een lang interview van Stefanie de Jonge met u af. Daaruit bleek dat u fulltime maatschappijcriticus bent geworden. Uit respect voor uw vroegere werk voel ik de verplichting u te genezen, want wat u maatschappijkritiek noemt, is regressie, een terugkeer naar de moederkerk, maar zonder kruis, biechtvader en wierook, alleen hemel en hel zijn gebleven.

Mijn goede Paul, ik heb het in het voorjaar van 2020 geschreven: ‘De gedachte dat het virus een straf is voor onze levenswijze, is een religieuze opvatting. De Spaanse griep was ook geen straf voor de Eerste Wereldoorlog, al hebben ongetwijfeld enorme troepenbewegingen een handje geholpen om dat virus te verspreiden, maar dat is iets anders dan een straf.’ Denkt u dat de aardbeving van Lissabon in 1755 een straf was voor de jouissance van de Portugezen en dat de god van de aardbevingen dacht, ik zal die decadente inwoners van Lissabon eens krijgen? Leest u toch ‘Candide’. Dat boekje komt vrijwel altijd van pas. Zeker in deze tijd.

Vervolgens veinst u tegenover Stefanie dat u de eerste bent die ‘Het communistisch manifest’ gelezen hebt en spreekt u onbekommerd over het vermorzelen van saamhorigheid en samenwerking. Marx en Engels schreven reeds in 1848 dat de bourgeoisie ‘alle idyllische verhoudingen’ had vernield. Toen heette het nog bourgeoisie, nu noemen we het anders, het principe blijft hetzelfde. We weten ook dat het met de idylle uit de tijd van vóór de bourgeoisie wel meeviel. Goed, misschien ervoeren de horigen die het land van de grootgrondeigenaar bewerkten iets meer saamhorigheid dan de zelfstandige zonder personeel die zich op een zolderkamer met de moed der wanhoop als influencer in leven probeert te houden. Maar zelfs die influencer zal niet terug willen naar de tijd van vóór het kapitalisme, de standenmaatschappij. En vergist u zich niet, ook voor de gemiddelde aristocraat was die maatschappij een harde strijd om het bestaan.

Ik stel me voor dat u een tijdreis maakt, ik zie u al te paard een Frans dorpje binnenrijden. U roept: ‘Ik ben Paul Verhaeghe, namens de koning kom ik belasting heffen, namens mijzelf breng ik u een betere maatschappij.’ U bent nog niet uitgesproken of ze hebben u van het paard getrokken en de Jacquerie is begonnen. (Weet u niet wat een Jacquerie is, zoek het dan even op.) Zo’n Jacquerie was niet een supermarkt plunderen in Molenbeek, dat was doodslaan, verkrachten en stelen net zolang tot de koning genoeg aristocraten en huurlingen had verzameld om ze met bruut tegengeweld neer te slaan.

Kritiek op het kapitalisme is prima, maar die moet ingebed zijn in de geschiedenis en niet gebaseerd zijn op een mythologisch verleden verspreid door een mythomaan.

Ook kom ik bij u weer de dooddoener tegen dat de mens lijdt aan concurrentie en dat dat komt door ons economisch systeem. Wederom, historisch onjuist. Er is de oude discussie: zijn wij de bonobo of zijn wij de chimpansee? We weten vrij zeker dat vroege nomaden geweld tegen elkaar hebben gebruikt, dat samenwerking heeft bestaan, maar dat dat concurrentie niet uitsluit en dat er altijd concurrentie is geweest en zal zijn, en dat dat losstaat van het kapitalisme.

Waarom zijn mensen niet gelukkiger in deze ongekend welvarende tijden? Goede vraag. Kort. Omdat welvaart moet toenemen. Omdat dergelijk geluk bestaat bij de gratie van een buurman die minder heeft.

Lieve Paul, keer terug naar de jouissance, lees met uw studenten de prachtige roman ‘Professor Unrat’ van Heinrich Mann en besef dat de onbetamelijke hartstocht te verkiezen is boven het verbeteren van de wereld. Als u de consequentie van uw maatschappijkritiek bereid bent te doorzien en als ridder te paard de betere wereld in pakweg Kortrijk gaat aanprijzen, dan zal ik gezeten op een ezel naast u Kortrijk binnenrijden en roepen: ‘Hier is Don Verhaeghe, met een betere wereld en wat kapitalismekritiek, wie kan ons inkwartieren? Wij bevrijden minderheden en vrouwen het eerst.’ Wij zullen daar in Kortrijk een hoop jouissance beleven lieve Paul, en en passant uiteraard de Kortrijkenaren oproepen om niets van Tommy Hilfiger en Calvin Klein te kopen.

Nee, over tientallen jaren zal men nog spreken over het grensoverschrijdend genot van de twee wereldverbeteraars die Kortrijk kwamen bevrijden. Uiteindelijk zullen we worden gevierendeeld. Maar het gaat om de jouissance vóór het vierendelen, zou Lacan allicht gezegd hebben.

Bent u bereid dit grote avontuur met mij aan te gaan?

Uw medestrijder, uw collega-genotzoeker, uw kameraad wereldverbeteraar

Arnon Grunberg »

null Beeld Erik Smits
Beeld Erik Smits
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234