Beeld Humo

ColumnTom Lanoye

‘De Amerikaanse verkiezingen zijn het Eurovisiesongfestival in het kwadraat’

‘Uiteindelijk is dit toch de WK-finale van de democratie.’ Zo omschreef een enthousiaste journalist van De Standaard de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Ter staving vergeleek hij ze met de seizoensfinale van ‘Thuis’ en het nieuwe veldritseizoen in de Lage Landen. Hij gaf meteen zelf toe dat ze, qua suspense, allebei moesten onderdoen voor de knokpartij tussen Biden en Trump. Ook al omdat die ‘van fundamenteel belang is voor de hele wereld’. 

Liever luisteren naar deze column? Hieronder de door Blendle ingesproken versie:

Fake news kun je die opmerkingen niet noemen. Ik zou er alleen een nog smeuïger vergelijking tegenaan hebben gegooid. De Amerikaanse presidentsverkiezingen zijn het Eurovisiesongfestival in het kwadraat. De telling is nog spannender en ingewikkelder, en er kijken zelfs heteroseksuelen mee tot een gat in de nacht. Akkoord, er zijn ook verschillen. Aan het eind van zo’n Songfestivalnacht ken je de winnaar. Soms zijn ze zelfs met vier, zoals in 1969. Benieuwd hoelang het duurt alvorens Team Trump die oplossing naar voren schuift als allerlaatste strohalm om nog enigszins aan de macht te blijven: het presidentschap wordt een duobaan. (‘Jullie willen het land toch weer verenigen? Begin dan aan de top!’) Ook aan glamour en bombast ontbreekt het niet bij Eurovisie. Om maar te zwijgen van slechte verliezers en hun argumenten. Die komen al decennia op hetzelfde neer. De stemming is vervalst om de rijkste landen te plezieren, er is massaal ingebeld door illegale vreemdelingen en de uitslag is een internationaal complot van plutocratische platenmaatschappijen, schimmige lobbyisten en geopolitieke belangengroepen… Ik heb dat van dichtbij mogen meemaken. Wijlen Bob BennyJudy Garland hebbe zijn ziel – was behalve charmezanger ook een buurman en vriend van mijn ouders. Jarenlang vertelde hij in onze slagerij over zijn vernedering. In 1961 was hij met één punt (van Luxemburg) als laatste geëindigd in Cannes. Maar dat was volgens hem niet te wijten aan zijn inzending – het levenslied getiteld ‘September, gouden roos’. De schuld lag bij de ongeregeldheden in Congo. De moord op kersvers premier Patrice Lumumba, de Katangese afscheuring, het bloedige optreden van huurlingen en paracommando’s… Dat werd door de wereldgemeenschap allemaal in de schoenen geschoven van België en dus verrekend met diens zingende ambassadeur. Zo niet, liet Bob Benny doorschemeren, had hij de wedstrijd met de vingers in de neus gewonnen. Volgens zijn critici hád hij gezongen met zijn vingers in de neus, maar daar gaat het nu niet om. Wel hierom. Het enige waar zelfs het Songfestival nooit aan toekwam, is een showproces om de uitslag met terugwerkende kracht te veranderen. Aangespannen door een deelnemer die halverwege de telling aan de leiding stond en die oordeelde dat ze toen had moeten worden stopgezet, teneinde fraude te voorkomen. Het valt te vrezen dat bij volgende edities de processen niet te tellen zullen zijn. Wat in Amerika de maatstaf is, geldt als toverstok voor de rest van de wereld. Nog even en een wedstrijd zónder proces wordt niet meer au sérieux genomen.

De rechtsgang wordt het nieuwe snobisme, de advocatuur de nieuwe adel.

BEZINKSEL 

Van de andere kant, zegt de tjeef in mij, is die advocatisering van de samenleving allang een feit. In Amerika zijn er al rechtszaken gewonnen omdat de filterkoffie bij een fastfoodketen te heet was en een onachtzame klant zijn bakkes had verbrand, zonder zichzelf de schuld te willen geven van zijn blaren. Zo bekeken zijn de processen van Trump tegen Biden meer een viering van de Amerikaanse tradities dan een aanfluiting ervan. Het bezinksel van die evolutie heeft zich trouwens ook al lang en breed vastgekoekt in de Belgische bokaal. De onderwijzers in mijn vriendenkring beklagen zich over de groeiende druk van kapitaalkrachtige ouders die een slecht rapport van hun luie oogappel niet meer beantwoorden met een halvering van zijn zakgeld, maar met een kortgeding tegen zijn school en een eis tot ontslag van zijn leraars. Een aandeelhouder van de boulettenketen Balls & Glory daagde onlangs Marc Van Ranst voor de rechtbank omdat die in een tweet had opgeroepen om niet naar coronahotspot Antwerpen te komen… Zo gaat dat. Nu al, hand over hand: kringen die normaliter oproepen tot vrije meningsuiting à tout prix zetten steeds meer een prijs op het pratende hoofd van andersdenkenden, wetenschappers als eersten. Het grote voorbeeld van alle rechts-populistische kwezels – de demagoog en oplichter Steve Bannon – riep zelfs op om het hoofd van viroloog en ‘landverrader’ Anthony Fauci op het hek van het Witte Huis te spietsen. Ongetwijfeld ter bescherming van de all American waarden en normen – ze zijn er het lynchen nooit helemaal verleerd. Op welke films zal Trump zich binnenkort baseren, omgeven door datzelfde hek, voor zijn verplichte afscheid als president? Zijn retour uit het coronaziekenhuis was duidelijk al een culturele referentie aan de musicalfilm ‘Evita’, gekruist met een helikopterscène uit ‘Apocalyps Now’. Zijn laatste dagen in het Witte Huis worden, zo schat ik in, een mash-up van woedende bunker scènes uit ‘Der Untergang’ en de barokke snuif- en schietpartij aan het eind van ‘Scarface’. Enerzijds: een schuimbekkende Bruno Ganz als gevallen en mislukte dictator. Anderzijds: een wild om zich heen schietende Al Pacino als uitgerangeerde bendeleider. Die eerste zal dan een ongewilde zelfanalyse zijn. Die tweede? Een onbewust eerbewijs aan alle Cuban-Americans die Florida wél in – o ironie – de rode kolom deden belanden.

Uit vrees voor het zogenaamd aanrukkende communisme.

WINNER TAKES ALL 

Terug naar de openingszin: zijn Amerikaanse verkiezingen een ongeëvenaard hoogfeest van de democratie? De demarches van Trump zijn geen ontwrichting. Ze zijn een voortzetting van ingebakken mores die weinig navolging verdienen. Ondanks al het hoogdravende geleuter over ‘We, the People’, waarin iedereen als gelijke zou zijn geboren, kennen de Verenigde Staten in feite nog steeds een verkapt cijnskiesstelsel. Het bevoordeelt renteniers en het doet the working poor de duvel aan, indien ze toch willen gaan stemmen. In de meeste staten moet je vrijaf nemen op een werkdag en zo je stem inruilen tegen verlies van loon. Diverse registratieregels bemoeilijken nog meer het recht om je stem uit te brengen, totdat het een luxeproduct wordt, in plaats van een recht. Discriminerende wetten sluiten bovendien tienduizenden burgers uit, in hoofdzaak opnieuw armlastigen, omdat ze ooit in aanraking zijn gekomen met het gerecht en daarbij niet over genoeg poen beschikten om een minnelijke schikking af te dwingen dankzij, alweer, de moderne farizeeërs die men advocaten noemt. Ook intimidatie en pesterijen, zowel fysiek als familiaal, zijn al eeuwen een vast onderdeel van het Amerikaanse stembusritueel. Zeker jegens zwarten en zeker in het Zuiden – wat bijkomende glans verleent aan Bidens hoge score in uitgerekend Georgia. 

De nauwelijks verkapte steun van Trump aan white supremacists heeft daar contraproductief gewerkt, als campagne pro de Democraten, ongeacht welk fossiel hun lijst aanvoerde. Via nog andere wetten eigenen vele staten zich het recht toe om de grenzen van kiesdistricten te hertekenen en zodoende de uitslag te beïnvloeden in het voordeel van zittende elites. Niet zelden zijn dat Republikeinen. Het is één van de redenen, samen met het achterlijke systeem van de kiesmannen, waarom je met drie miljoen stemmen méér dan je tegenstander toch in het zand kunt bijten, zoals Hillary Clinton heeft moeten ondervinden. Probeer je dít maar eens in te beelden: de vier jaar durende orkaan vol processen en gewapende protesten, mocht het omgekeerde zijn gebeurd! Kijk eens goed naar ál die structurele mogelijkheden tot manipulatie en verdachtmaking. Kijk ook naar de chaos die ze ook dit keer weer verwekken. En zeg dan eerlijk: wie wil er in godsnaam overstappen naar dit stelsel van ‘Winner takes all’ – district per district en staat per staat? Met als ingebakken belofte dat de verhoudingen er helderder op zullen worden? Tegelijk kunnen we wel degelijk één en ander opsteken van The States. 

Als er ergens twee democratieën bestaan, binnen één en hetzelfde land, dan is het wel in deze natie van red states en blue states. Tegelijk zijn ginds enkel een paar marginalen voorstander van een splitsing. Au contraire. Men doet juist zijn uiterste best om iedereen die wil, een echte kans te geven om te stemmen. Taal mag daarbij geen beletsel vormen. In heel Florida kun je, met de zegen van de Republikeinse gouverneur Ron DeSantis, stembiljetten aanvragen in het Spaans. In Miami-Dade County ook in het Haïtiaans Creools. Aan de stemhokjes is er zelfs hulp voorzien van tolken. Ik zie het in Brussel nog niet gebeuren. Zelfs niet in het Haïtiaans Creools. Maar kijkende naar de blijvende schade die de passage van Trump, plus zijn toekomstige gestook, zullen veroorzaken aan het Amerikaanse geloof in elk democratisch proces, kun je maar één echte conclusie trekken. Hou autoritaire houwdegens zo lang en zo grondig mogelijk weg van het beleid. Niet extreemrechts brandt zich aan de macht. De macht brandt zich aan extreemrechts. En de blaren daarvan zullen we op niemand anders kunnen verhalen dan onszelf. 

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234