Beeld Photo News

Europadag

De EU is allesbehalve perfect, maar misschien wel onze enige kans

Vandaag is het Europadag, de feestdag ter ere van de Europese Unie. De weinigen die deze dag vieren – geef toe, wie kent Europadag überhaupt? – zullen dat ongetwijfeld in mineur doen.

De coronacrisis heeft grote delen van het continent op slot gezet, dus van een olijk verjaardagsfeestje waarop Ursula von der Leyen uit een reusachtige taart springt, zal geen sprake zijn. Bovendien is er binnen deze crisis weinig reden tot vieren. De kans bestaat bijvoorbeeld dat het virus in de toekomst terugkeert. Zo worden we geconfronteerd met de werkelijkheid van medisch onderzoek: het duurt lang, héél lang, om een veilig vaccin te ontwikkelen. Om over de impact op de economie maar te zwijgen. Al is het hier natuurlijk lang niet zo erg als in de VS, waar recordaantallen gewone Amerikanen hun job verloren zijn en de komende weken voor de leeuwen geworpen worden door de voorbarige heropening van het land. Dat terwijl de allerrijksten hun vermogen net zien aandikken.

Ondanks de vele oproepen om de crisis te benutten om structurele veranderingen in het systeem door te voeren, ziet het ernaar uit dat er weinig van in huis zal komen. Case in point: Trump en zijn trawanten pompen de economie vol met geld (kent u de leuze ‘money printer goes BRRR’ al?) waardoor de beurzen kunstmatig hoog blijven en grote bedrijven op een tsunami van belastinggeld doorheen de crisis kunnen surfen. Zonder crash geen crisis, en zonder crisis geen verandering, uiteraard. Dat de Amerikaanse deelstaten haast gedwongen werden tot heropenen, is ongetwijfeld gerelateerd aan het feit dat er een limiet staat op het stutten van de koersen als u achteraf nog een viabele economie wil overhouden.

Ondertussen tekenen zich binnen de Europese Unie breuklijnen af waarvan we niet kunnen weten hoe ze zich verder zullen ontwikkelen. De Brexit is intussen oud nieuws, net als Trumps torpedering van zijn relaties met Europa. Vluchtelingen zitten muurvast aan de Europese grenzen. Een exclusionaire vorm van etnisch nationalisme rukt op. Hongarije en Polen glijden af tot openlijk autoritaire regimes, met Hongarije als absolute koploper door coronagerelateerde ‘noodmaatregelen’. De financiële solidariteit in de Unie staat op losse schroeven, met als kers op de taart een uitspraak van het Duits grondwettelijk hof tegen de economische strategie voor inflantiecontrole gehanteerd door de Europese Centrale Bank. Voor ieder wat wils!

Dat betekent niet dat de EU ten dode opgeschreven is, integendeel. Waar in de VS het potje stilaan overkookt, mede doordat de overheid het deksel op dat potje angstvallig dicht wil klemmen, is er in Europa wel degelijk ruimte voor verandering. Een van de meestgestelde vragen over Europa luidt: ‘Waarom heeft Europa niet ingegrepen?’ Daarin zit een fundamentele denkfout. Europa bestaat immers niet. Met die vraag bedoelt men de Europese Unie, en de kern van die Unie bestaat voornamelijk uit drie instellingen: het Europees Parlement, waar wij als Europese burgers rechtstreeks voor kunnen stemmen, de Raad van de Europese Unie, waarin Europese ministers de belangen van de lidstaten behartigen, en de Europese Commissie, die de dagelijkse werking van de EU verzorgt en de EU als entiteit vertegenwoordigt.

Met andere woorden: de EU is een forse maaltijdsoep van verschillende belangen. De lidstaten hebben altijd het laatste woord, en de geschiedenis leert ons dat het aartsmoeilijk is om bevoegdheden weg te halen bij die lidstaten en naar de EU over te hevelen. Terecht, want we willen van de EU geen supermacht maken die niet meer te controleren valt. Maar door die structuur is de EU ook log, en bovendien erg beperkt in wat ze wel of niet mag doen. Voor elke beslissing moet lang onderhandeld worden en moeten alle instellingen geconsulteerd worden. De EU mág heel vaak niet ingrijpen op de gebieden waar mensen wíllen dat de EU ingrijpt. De nationale regeringen schuiven bovendien maar al te graag de schuld in de schoenen van de EU – dat is al ontelbare malen wetenschappelijk vastgesteld. De ene dag is de EU onbekwaam en onprofessioneel en grijpt het niet voldoende in tegen corona, de volgende dag is de EU een megalomaan, hyperintelligent, kwaadaardig conglomeraat dat alle aspecten van ons leven wil controleren, inclusief de Europese grenzen en onze hoogsteigen gezondheid. Dat zijn grove misvattingen. Aan de andere kant kan er echter wel iets voor gezegd worden dat de EU-toplui een elitair clubje vormen dat vooral graag poen schept, en dat de instellingen gecorrumpeerd zijn door de invloeden van grote bedrijven. Daar moet verandering in komen, en met de toenemende transparantiemaatregelen zal dat hopelijk ook lukken.

Zie de EU als een soort maxi-België: een ontiegelijk complex systeem waarin heel uiteenlopende groepen allemaal hun slag thuis willen halen. De EU moet ten allen tijde de balans bewaren tussen de macht van de lidstaten, de daadkracht van de EU, en de belangen van de gewone burger. Het is aartsmoeilijk voor de EU om te jongleren met die verschillende belangen. Laten we hopen dat nationale regeringen snel inzien dat ze zonder de EU er alleen voor staan. In een wereld die economisch instabiel is en met wereldleiders die psychisch minstens even instabiel zijn, kunnen we ons als relatief kleine Europese landen enkel verenigen. Tegenover China of de VS zijn de meeste Europese landen immers kansloos. In een geglobaliseerde economie en een wereldwijde machtsstructuur die beide steeds harder worden, is eendracht onze enige hoop.

Jens Meijen
Schrijver en 
onderzoeker bij het Centrum voor Europese Studies aan de KU Leuven.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234