Een Trump-aanhanger die het Capitool is binnengedrongen schreeuwt 'freedom'Beeld Getty Images

ColumnTom Lanoye

‘De groupies van Trump zagen eruit als een kruising tussen Village People en de cast van ‘Mad Max’’

Je mag over Donald Trump zeggen wat je wilt – behalve binnen gehoorsafstand van zijn stoottroepen, dan houd je beter je bakkes. Maar in één ding had deze verstokte huilebalk toch gelijk, tijdens zijn opruiende speech, vlak voordat het Capitool stormenderhand werd ingepalmd door zijn groupies – ze zagen eruit als een kruising tussen Village People en de cast van ‘Mad Max’, aangevuld met álle figuranten van ‘The Hangover Part 45’, direct na hun afrondende productiefeestje. Trumps punt van gelijk luidde als volgt: ‘Er zijn derdewereldlanden zát waar verkiezingen fairder verlopen dan in Amerika, dat nochtans de bakermat is van de democratie.’

Excuus! Correctie! Dat tweede stukje? Dat over die ‘bakermat van de democratie’? Dat is natuurlijk wél groteske flauwekul.

Er zijn weinig democratieën waar de mogelijkheden tot gesjoemel en manipulatie groter zijn, en bovendien meer ingeburgerd, dan in the land of the free and the brave. Deze laatste slagzin is trouwens een leugentje waarin álle Amerikanen geloven. Zelf­bedrog en zelfoverschatting zijn, qua Amerikaanse volkssport, niet begonnen met deze ene vastgoedmogol die de mores bezit van een middeleeuwse ­Mongool en een ego zo groot als een obese olifant met een oranje slurf. Trump is een product van zijn land, geen uitzondering erop.

Dat klinkt misschien alsof ik the States klakkeloos haat. Maar ik ben juist verlekkerd op het merendeel van hun cultuur, energie, discussies, onwaarschijnlijk ­diverse muziek, hun groot respect voor grote auteurs, dito acteurs en redenaars… Precies daarom ben je zo geschokt als je eens een round-upje maakt van de courante praktijken die, al eeuwenlang, elke Amerikaanse verkiezingsuitslag ondermijnen en verminken.

DOM EN GERRY

Bij gerrymandering worden de grenzen van een district demografisch hertekend, om in de toekomst een gunstiger kiesresultaat op te leveren voor de betrokken wetgever. Zulke districten kunnen bij­gevolg de gekste vormen aannemen, tegen alle historische of geografische linies in. De term verwijst naar Elbridge ­Gerry – telg van een handelaarsfamilie, succesvol diplomaat en vicepresident. Hij hertekende in 1812 in zijn thuisstaat Massachusetts de grenzen van een district totdat het, volgens een toen populaire cartoon, de vorm aannam van een gloednieuwe salamandersoort: the Gerry-mander.

Het fenomeen kent al meer dan tweehonderd jaar na­­volging. Het teert zelf weer op het electorale systeem van ‘The winner takes it all’, dat ook zonder gerrymandering kan helpen om, per kiesomschrijving, telkens weer een karrenvracht aan stemmen te neutraliseren. Alleen zo is het mogelijk dat je meer dan drie miljoen stemmen voorsprong haalt op je tegenstander, en toch een presidentiële stembusgang verliest.

Het arsenaal aan Amerikaanse wetten, op elk niveau, om kiezers hun stem te ontzeggen is even gewiekst als onuitputtelijk. Lang en hardnekkig is ook de traditie om, via intimidatie en moeilijke registratie, vooral armere kiezers af te schrikken om deel te nemen. Wie ooit in de bak zat, mag in vele staten niet meer stemmen; wie genoeg geld bezat om via geslepen advocaten, procedure­fouten en minnelijke schikkingen uit de bak te blijven, behoudt zijn rode loper naar het kieshok. American ­Elections: een verkapt cijnskiesstelsel met aanwijsbaar racistische componenten. In bijstandswijken zijn er doorgaans minder stemkantoren, langere rijen, geen bescherming tegen noodweer en – vooral – geen maatregelen, laat staan compensaties, voor wie zijn kostbare werkuren moet onderbreken of een dag vrijaf moet nemen om überhaupt te kúnnen stemmen.

Deze opsomming is verre van volledig, maar volstaat om een plaatje te tekenen dat door corona, voor het eerst in het bestaan van the States, grondig werd geretoucheerd.

CORONACORRECTIE

Het is niet omdat complotdenkers zo zot zijn als een draaideur tijdens een orkaan, dat ook zij niet af en toe gelijk kunnen hebben. Ja, dus: zonder corona zou Donald Trump wellicht herkozen zijn. Maar niet de pandemie op zich deed hem de das om. Het waren zijn eigen lafheid, zwakte en incompetentie om zo’n uitdaging te counteren met beleid, in plaats van met chaos en leugens, die hem onderuithaalden. Wereldspelers als Angela ­Merkel of Jacinda Ardern zagen hun populariteit juist stijgen. Ondanks – nee: dankzij – de lockdowns en de mondmasker­plicht. Had Trump diezelfde weg gekozen, als Vader van de Natie in plaats van als Darth Vader van de Voddenmarkt, dan was hij bij zijn landgenoten misschien eindelijk eens boven de 50 procent waar­dering uitgekropen. En er zouden – ik rond nu maar al af naar boven – ook geen vierhonderd­duizend Amerikaanse coronadoden te betreuren vallen.

Niet dat Trump wakker ligt van dat onnodig hoge cijfer. Hiervan des te meer: nog nooit in de geschiedenis werd een zittende Amerikaanse president verslagen met meer dan zeven miljoen stemmen. Dat is meer dan het aantal inwoners van Denemarken!

Dankzij covid-19 werd het in vele staten eindelijk ­mogelijk, zelfs gemakkelijk, om vlot bij voorbaat, bij volmacht of per post te stemmen. Al deed Trump verwoede pogingen om te elfder ure zoveel mogelijk postbussen weg te laten halen en de werking van de postdienst te ontregelen door bezuinigingen en verdachtmakingen op Twitter. Hij heeft daar zelfs meer energie ingestopt dan in het weglachen van social distancing. Zijn vrees werd niettemin bewaarheid. Er ís meer gestemd dan ooit tevoren. En – the horror! – al die stemmen werden zelfs geteld. En herteld. En herteld. Met telkens hetzelfde resultaat.

Massale opkomst vanwege probleemloze deelname… Dát is de ware revolutie die zich voordeed bij de afgelopen verkiezingen. Niet de bestorming van één stenen taart in het hart van Washington.

GEORGIA ON MY MIND

Die fundamentele omwenteling, uitgelokt door een onooglijk virus, kostte Trump niet alleen zijn stek in het ­Witte Huis. Hij en zijn ­partij ‘­verloren’ ook nog eens de twee senaatszetels van Georgia. Het choquerende daaraan is dat iedereen spreekt van een historische verrassing. Het is een historische rechtzetting. Iets wat, zonder de mechanismen van stemonderdrukking en -ontmoediging, vele decennia eerder had moeten gebeuren. Het is wel mooi symbolisch dat het gaat om een jonge joodse journalist en een zwarte predikant – de eerste gekleurde senator ooit uit Georgia.

Wie denkt dat het geweld in de wandelgangen van het Capitool uniek of buiten­sporig was, moet de historiek van alleen al Georgia eens na­­pluizen. The cradle of the Ku Klux Klan. De geurvlag van deze club, The ­Confederate Navy Jack, dook al veelvuldig op bij vele Trumprally’s. En niet toevallig ook bij de bestorming van het Capitool.

Op het toppunt van zijn roem, tijdens de jaren 20 van de vorige eeuw, telde de Klan meer dan vier miljoen leden. In sommige zuidelijke regio’s schatte men het lidmaatschap van ­blanke witte protestantse mannen op 40 procent. Daar zaten vast ook weer tal van ‘brave, eenvoudige, bezorgde burgers’ tussen, zoals het eeuwige riedeltje van ­pamperende vergoelijking luidt. Zolang het tenminste gaat over rechts-­nationalistisch ­crapuul met aanpassings­problemen aan de echte wereld.

Leo Frank, een joodse bedrijfsleider, werd in die periode na een frauduleus proces in Georgia ter dood veroordeeld voor de lustmoord op een jonge, witte vrouw. Vanwege de twijfelachtige procesgang zette de gouverneur de straf om in levenslang. Uitgever ­Thomas Watson riep echter op, in zijn krant The Jeffersonian, om ‘de jood te bevrijden en op te hangen aan een boomtak’. Een bende van meer dan honderd mannen gaf gehoor, in de waan dat het ging om patriottische plicht. Ook nadat de ware schuldige was berecht, bleven de meeste Georgianen ervan overtuigd dat de jood de enige schuldige was. Daarin aangespoord door de maniakaal herhaalde leugens van Wat­son. Hij werd later, als openlijke Klansman, verkozen. Tot senator voor Georgia in Washington. Zijn geest zal met plezier de vlag herkend hebben die daar verleden week opnieuw werd gezwaaid. Door zegedronken tuig, in de overtuiging dat het ging om patriottische plicht: ‘Dit is óns huis!’ Daarna sloegen ze het net zo lief aan diggelen.

Vele andere schandalen leidden uiteindelijk toch tot de ondergang van de KKK. Het strafste? Grand Dragon David Stephenson ontvoerde en doodde Madge Ober­holtzer. Een lerares die als vrijwilligster zwarte kinderen leerde lezen. Ze werd dronken gevoerd en verkracht. Vóór de Grote Draak haar vergiftigde, verminkte hij haar met zijn tanden. De rechters konden het zelf amper geloven. Zij spraken aanvankelijk van ‘een roedel wolven’ en ‘een loslopende kannibaal’. Stephenson werd veroordeeld, maar kwam vervroegd vrij. Een zeldzaamheid voor moordenaars, in die jaren. Tenzij ze wit waren en over de juiste connecties beschikten.

ROCKY 8 1/2

De Klan is als machtsfactor verdwenen. Maar de Amerikaanse politiek is nog altijd niet hersteld van de Burgeroorlog en zijn nasleep. In essentie ging die over een economie met of zonder slaven. En over burgers met of zonder echt gelijke rechten, ongeacht hun ras of religie.

De schok voor Trump en zijn hielenlikkers is niet alleen dat ze hebben verloren, maar dat ze altijd zullen verliezen indien elke stemgerechtigde Amerikaan de kans krijgt om te stemmen. Ze zullen dat een volgende keer dus opnieuw proberen te beletten. Alleen dán mag Trump dromen van een tweede ambtstermijn. Dát hij daarvoor campagne zal voeren, staat nu al vast. Met of zonder de Republikeinse partij. Van beleid heeft de Oranje Draak geen kaas gegeten. Van spektakel en derderangs filmscenario’s des te meer. Zeker als hij ze kan omzetten in een verdienmodel.

 Maak je borst dus maar al nat voor 2024: ‘The Return of Rocky — Part Eight and a Half’. Kansloos is hij niet eens. Tenzij, op vier jaar tijd, alle littekens van een kwart millennium aan conflicten wonderbaarlijk zouden verdwijnen. Nadat er eerst zo lang zoveel vitriool is ingegoten.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234