heleen debruyne teaserBeeld Humo

columnHeleen Debruyne

Een grappig trucje van het brein

De wereld had volgens de Mayakalender op 21 december 2012 moeten vergaan. Die dag ging gewoon voorbij, ook voor diegenen die zich in een kelder met blikken erwtjes, water en zuurstofflessen hadden verschanst. We hebben ons misrekend bij de omzetting van de Mayatijd naar de onze, beseften zij die in de ramp geloofden, in plaats van opgelucht te zijn. Even herberekenen: ja, op 21 augustus 2017 is het echt van dat. Vuur en verderf. Koop nog maar wat erwtjes bij, en zuurstofflessen. Ook 21 augustus 2017 ging gezapig voorbij. Maar ondertussen hebben de mensen die erin geloven al zoveel uren, blikken en flessen geïnvesteerd in de Apocalyps, dat ze niet kunnen toegeven dat het er misschien niet van komt. Ze blijven de eindtijd koppig herberekenen. Anders is alle moeite voor niets geweest.

Dat is het principe van cognitieve dissonantie in een notendop. Volgens sociaal psycholoog Leon Festinger is dat de ‘onaangename spanning die iemand ervaart wanneer de werkelijkheid niet strookt met haar of zijn opvattingen’. In zijn boek ‘A Theory of Cognitive Dissonance’ uit 1957 merkte hij op dat mensen ernaar streven de dissonantie zo klein mogelijk te maken. Er staat simpelweg te veel op het spel om hun ongelijk voor zichzelf en in de groep van gelijkgestemden toe te geven.

Wie cognitieve dissonantie een interessant mechanisme vindt, kan een prachtig hedendaags voorbeeld bestuderen. De Belgische Nele Brusselaers, epidemiologe aan het Karolinska Institutet in Stockholm, zit midden in het proces van het verkleinen van haar dissonantie. Dat kun je in alle Vlaamse media op de voet volgen. Zweden neemt veel minder strenge coronamaatregelen dan de rest van Europa, en daar heeft staatsepidemioloog Anders Tegnell goed over nagedacht. Ze willen de besmetting niet stoppen - dat is volgens hen onmogelijk - maar beheersbaar maken. Vooral voorkomen dat de ziekenhuizen vol komen te liggen, dus. Grote evenementen zijn verboden, mensen wordt aangeraden afstand te houden van ouderen. De maatregelen zijn leefbaar, bij de Zweedse burgers zie je geen vermoeidheid rond de maatregelen.

Nele Brusselaers ging niet akkoord met de aanpak van Anders Tegnell. Al in maart kreeg ze een enorm platform in de media. Als het zo doorgaat, is straks 75 procent van de inwoners van Stockholm besmet! Het is onverantwoord! Het wordt een catastrofe! Er zullen in een paar weken tijd tienduizenden doden vallen! Dat bleef ze roepen, in april, in mei en in juni. En nu de cijfers in Zweden blijken mee te vallen, de Zweden nog fut hebben om zich aan de maatregelen te houden en de aanpak op de lange termijn blijkt te werken, zegt ze in De Standaard: ‘Ik houd mijn hart vast! De tweede golf zal in Zweden op een veel hoger niveau starten dan de tweede golf in België!’ Ze kan niet meer toegeven dat de catastrofe misschien niet komt, ze heeft zichzelf al te veel in de kijker gewerkt als doemprofeet. Of hoe cognitieve dissonantie mensen blind maakt voor de werkelijkheid. Een grappig trucje van het brein - al is het minder grappig dat de angst van Nele Brusselaers zo besmettelijk is.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234