heleen debruyne teaser Beeld Humo
heleen debruyne teaserBeeld Humo

ColumnHeleen Debruyne

Heleen Debruyne: ‘Als ik geen vrouwenhaters meer zou mogen lezen, blijft er niets meer over’

Heleen Debruyne

‘Ik was lekker bezig in het eerste hoofdstuk van ‘Reis naar het einde van de nacht’,’ zegt de man, een jongen nog, het weldenkende type, begaan met de wereld, bedacht sjofel gekleed, breed interesseveld, altijd op zoek naar verdieping. ‘Tot iemand me er op wees dat Céline een vreselijke nazi was. Dus wat moet ik nu? Ik kan toch niet zomaar verder lezen?’

Louis-Ferdinand Céline zat tot over zijn oren in de collaboratie, daarnaast was hij een onverbeterlijke antisemiet die zich er zelfs na de oorlog niet voor schaamde om nare dingen over Joden te zeggen. Die narigheid zit vooral in zijn pamfletten, maar wie een loep op zijn romans legt, vindt ook heel wat racistische passages. Fans wimpelen dat graag weg als deel van zijn nihilistische stijl, maar het valt niet te ontkennen dat Céline die dingen ook werkelijk geloofde.

Allemaal waar. En toch ergert die bedachtzaamheid me plots. ‘Nou ja zeg,’ antwoord ik snibbiger dan ik zou willen. ‘Maakt dat uit? Als ik geen vrouwenhaters meer zou mogen lezen, blijft er niets meer over.’ Ik zet me schrap voor een discussie. Is het niet een beetje aanstellerig, Céline niet meer willen lezen omdat je zijn ideeën abject vindt? Zowat alle belangrijke dode schrijvers, filosofen en wetenschappers waren er oprecht van overtuigd dat vrouwen minder waard waren dan mannen. Dommer, trager, zwakker, wiebeliger, in elk geval ongeschikt voor het publieke leven. Een idee dat ik nogal abject vind. Erger nog: Kierkegaard, Dostojevski, Freud, Voltaire of zelfs pakweg John Updike, geen van die grote geesten zou mij ooit gerespecteerd hebben. Kijk daar, een vrouwtje, wel heb je ooit, het praat in volzinnen! Zelfs Darwin, die de fundamenten legde voor één van de belangrijkste wetenschappelijke doorbraken aller tijden, was er heilig van overtuigd dat vrouwen dommer zijn dan mannen. Het zou nog eeuwen duren voor de wetenschap het er eindelijk over eens werd dat dat onzin is. Als ik me zou opstellen als die jongen met ‘Reis naar het einde van de nacht’ onder de arm, ik had nooit een boek uitgelezen.

En dan zeg ik nog niets over het vanzelfsprekende racisme waar onze cultuur van doordesemd is. En ja, al die denkers en schrijvers waren ‘kinderen van hun tijd’. Het is alleen zo teleurstellend dat ze tegelijk geniaal waren én stekeblind voor de euvels van hun tijd. Wat sommigen in een hoogdravende bui weleens de fundamenten van onze cultuur en beschaving durven te noemen? Ze zijn rot. Maar – ik ga even verder met de hoogdravende metafoor – ons huis is er wel op gebouwd. We kunnen die fundamenten dus maar beter goed leren kennen, in al hun rottigheid. Zonder te vergeten ook minder bekende namen te lezen, die ons huis ook mee hebben gevormd, of toch hadden kunnen vormen als iemand naar hen had willen luisteren.

Dat wil ik allemaal zeggen. Maar de jongen kijkt al niet meer naar mij, zijn gezicht vangt de zon, hij neemt een slok van zijn lokaal gebrouwen biertje en praat nu over een feest waar hij vanavond wel of niet naar toe zal gaan, hij weet het nog niet zeker.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234