null Beeld Humo
Beeld Humo

Column

Heleen Debruyne: ‘Geen begrafenis heeft ooit een dode teruggebracht, en toch steken we onze doden niet zonder ritueel in de grond’

Heleen Debruyne

‘Ik voel hier helemaal niets bij,’ zegt mijn lief. Hij kijkt naar premier Rutte die zijn excuses aanbiedt voor het Nederlandse slavernijverleden. Ze konden er wat van, die Nederlanders. Van de 17de tot de 19de eeuw verrijkten ze zich met het zweet en bloed van om en bij een miljoen slaven. De slaven werden verhandeld op de internationale markt of verpatst aan plantagehouders in de Nederlandse kolonies. Mijn lief is het product van betrekkingen tussen slaven op Surinaamse plantages en hun eigenaren – een voor deze identitaire tijden verwarrende mix van dader en slachtoffer.

‘Zo’n gezagsdragende hark die zijn excuses aanbiedt omdat het te gênant wordt om dat nog langer uit te stellen,’ zegt hij. ‘Volgens mij meent hij het niet eens. Maar ja, hij spreekt dan ook namens een natie die stiekem nog trots is op de Gouden Eeuw. En los daarvan: wie is er eigenlijk geholpen met die symboolpolitiek?’

Net terwijl Rutte zich ingetogen staat te excuseren voor het geboorteland van mijn lief, verschijnt een bericht over het koloniale verleden van mijn land. De Kamercommissie Belgisch koloniaal verleden, opgericht om ‘het koloniale verleden van België onder ogen te zien, het trachten te verwerken en in maatregelen te voorzien om het veroorzaakte leed te herstellen’ faalt na jaren werk: er is geen akkoord. Er volgen dus geen excuses van België aan Congo, Burundi en Rwanda. België kon er anders ook wat van. Nog los van het anderhalf miljoen slachtoffers van het schrikbewind van Leopold II, is het pijnlijk hoe onvrij de Congolese bevolking was onder het koloniale bewind, tot in 1960. Excuses stonden dan ook in een lange lijst aanbevelingen voor herstel die een groep experts voor de commissie had geformuleerd. Teleurgestelde commissievoorzitter Wouter De Vriendt heeft het over onwil bij de liberale partijvoorzitters en inmenging van het paleis. De vrees is dat het uitspreken van excuses de eerste stap is naar herstelbetalingen, en dat kan onze geteisterde staatskas er natuurlijk niet bij hebben.

‘Gek,’ zegt mijn lief. ‘Nu die Belgen zo pertinent weigeren om zich te excuseren, begin ik plots wel wat te voelen. Ze zijn zelfs te laf voor een beetje symboolpolitiek!’ Of hoe zelfs mijn individualistische geliefde, wars van lidmaatschap van eender welke groep of partij, toch gevoelig blijkt voor symboliek. Waarom eigenlijk? Waarom zouden nazaten van onfrisse figuren en een al even onfrisse overheid zich moeten excuseren bij de nazaten van de slachtoffers van die onfrisse figuren? ‘Omdat we toch allemaal in het hier en nu een vorm van samenleven moeten vinden,’ zegt mijn lief.

Symbolen, hoe zinloos en leeg ook, geven ons leven vorm. Geen begrafenis heeft ooit een dode teruggebracht of verdriet uitgevaagd, en toch steken we onze doden niet zonder ritueel in de grond. Symbolen zijn emotioneel, emoties sturen ons. Politici spelen daarop in.

En wat dan met dat geld? Als er herstelbetalingen van komen? Is dat eerlijk, voor de belastingbetalende Belg die nooit een voet op koloniale grond heeft gezet? ‘Tja,’ zegt mijn lief. ‘Hoogstens even oneerlijk als het hele koloniale systeem.’

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234