heleen debruyne teaser Beeld Humo
heleen debruyne teaserBeeld Humo

ColumnHeleen Debruyne

Heleen Debruyne: ‘Muggen zoemen door hele menselijke geschiedenis’

Heleen Debruyne

Het is nacht, de slaapkamer is klam, de beddenlakens liggen er verkreukeld bij. Mijn lief en ik staan op het bed, we zijn moe, we hebben overal jeuk. We speuren de muren af, kussens in de aanslag. Hier en daar zit een rode veeg op het behang, maar we zijn niet tevreden, we horen nog gezoem.

‘Waarom moeten die kankermuggen ons ­eigenlijk hebben?’ vraagt hij. De katten liggen te slapen. Als ze al last hebben van de muggen of van onze verbeten jacht, laten ze het niet merken. ‘Ik weet het niet,’ zeg ik. ‘Omdat we zo kaal zijn? Een groot steekoppervlak? Daar!’ Hij katapulteert zijn kussen naar een grote mug, raakt ze. Pesterig vliegt ze verder. ‘Dit is oorlog!’ zegt hij. ‘Kijk daar, dat is ons bloed op de muur.’ Ik geef het op. Met oordoppen diep in mijn gehoorgang gepropt probeer ik de jeuk en het deinen van het bed te negeren.

De verpeste nacht herinnert me aan één van mijn ontelbare goede ­voornemens op de boekenplank: ‘The Mosquito’ van ­Timothy C. Winegard. Die historicus is ervan overtuigd dat al het leven op deze planeet er anders zou uitzien zonder de mug. Nogal een bewering, maar de man is stellig. De helft van alle mensen die ooit hebben geleefd, is gestorven door toedoen van de mug. Of liever: door de ziektes die de mug verspreidt. De malaria­parasiet en het ­gelekoortsvirus zijn de bekendste, maar de mug is een uitstekend vehikel voor nog veel meer ziekteverwekkers. Het ­vrouwtje heeft immers bloed nodig om bevruchte ­eitjes te laten rijpen en vliegt daarom van dier tot dier.

Het dodelijke duo ­malaria en mug is al zo oud dat het de dino­saurussen een fikse duw richting uitsterven heeft gegeven, volgens Winegard. Muggen zoemen dus onvermijdelijk ook door de hele menselijke geschiedenis. Onze jager-verzamelaarvoorouders waren lekker, maar mensen werden nog aantrekkelijker toen ze in vochtige gebieden gingen samentroepen om aan landbouw te doen.

Alexander de Grote bezweek aan een mug, Rome won het van Carthago dankzij zijn zompige moerassen vol malariamuggen. De ­Bantuvolkeren waren door natuurlijke selectie immuun voor malaria en konden daarom over enorme gebieden in Afrika heersen. Kolonisten in Zuid-Amerika werden geholpen door de muggen die ze meebrachten. In India en Noord-Amerika vertraagde de malaria hun hebzuchtige opmars een beetje.

De geschiedenis als het product van geniale heersers en de onstuitbare opmars van de beschaving? Eerder van een einde­loze reeks toevalligheden en al dan niet opgebouwde resistentie tegen muggen­ziektes.

Zelfs nu nog sterven elk jaar meer dan een half miljoen mensen aan malaria. En door de opwarming van de aarde naderen de malariamuggen onze contreien. ‘Geef het op,’ zeg ik die avond tegen mijn lief, die zijn kussen alweer in de aanslag heeft. ‘Het is hopeloos.’ Het gekmakendste van al: wij, mensen, plannen en denken en hopen, wij voeren oorlog, we wanen ons soeverein. Maar de mug hoeft ons helemaal niet per se te hebben. De mug heeft geen strategie, ze wil alleen een lekker maal. ‘Morgen kopen we een klamboe.’

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234