columnTom Lanoye

‘Het aangezicht moet herkenbaar zijn,’ zowerd het boerkaverbod gelegitimeerd. Hoe gaan we dat rijmen met verplichte mondmaskers?

'Alle cafés gesloten, alle sportwedstrijden afgelast, de verkoop van alcohol en sigaretten verboden, alle vrijgezellen verplicht om zonder escort binnenshuis te blijven en - nog wreder! - alle getrouwde venten verplicht om 24/7 samen te hokken met hun eigen vrouw en kinderen... Let's face it, dudes! God is een vrouw, en corona is haar wraak op ons.' Zo luidde de meest becommentarieerde sick joke - welke andere grappen maak je tijdens een pandemie? - die me bereikte vanuit het verre, geliefde Kaapstad.

De woedende antwoorden laten zich raden. God was wel degelijk een mannetjesputter en bovendien een sadist, te merken aan de exploderende statistiek van huiselijk geweld - van aanranding tot doodslag. De antwoorden dáárop liggen evengoed voor de hand. Op zijn minst waren alle andere criminaliteitscijfers wél gekelderd, en na drie weken van draconische lockdown en tienduizenden gerichte tests telde Zuid-Afrika nog altijd maar vijftig officiële coronadoden, op zestig miljoen inwoners.

Maar zelfs als dit bemoedigende cijfer klopte - zo ontvlamde reeds het volgende twitterlontje - wat was dan de conclusie? Zo te horen, sneerde de grootste cynicus, vormt huiselijk geweld de aflaat die we als gemeenschap willen betalen teneinde een moderne Bijbelse plaag af te kopen. Om onze gezinnen te beschermen laten we ze terroriseren door wie zich er het hoofd van noemt. En voor hoelang nog?

'Op die laaste dag van wat drie weke inperking sou wees,' schreef de krant Die Burger vandaag, 'word die Suid-Afrikaners deur nog twee weke van totale isolasie in die gesig gestaar.' De spanning groeit, in Port Elisabeth zijn tal van winkels geplunderd, de eis van meer dan twintigduizend slijterijen om minstens opnieuw bier te mogen verkopen is afgewezen, het leger blijft op post in zijn aftandse overvalwagens en onderneemt, gekleed in kogelvrije vesten, raids op clandestiene party's. Daar zijn al doden bij gevallen.

In sommige townships delen gangs en drugskartels dan weer basisvoedsel uit. Rijst, melk en maïsmeel. Je moet iets doen om je cliënteel aan je te binden. En om ervoor te zorgen dat er straks nog cliënteel ís.

MONSTERVERBOND

'Zonder zondebok - wat is de mens?' Dat wanhopige zinnetje schreef ik al eens eerder, in een oud toneelstuk van me dat 'Fort Europa' heette, met de ongewild visionaire ondertitel 'Hooglied van versplintering'. Ook het zinnetje heeft weinig aan trefzekerheid ingeboet. Als de nood het hoogst is, is niet altijd de redding nabij, maar de schandvlekking des te meer.

De Chinezen wijzen beschuldigend naar de vleermuizen, Donald Trump wijst naar de Chinezen, Vlaanderen wijst naar België, België naar de Oostenrijkse skigebieden, Trump naar de Democraten, Nederland naar de Italiaanse potverteerders, Trump naar de World Health Organisation, de communisten naar de kapitalisten, de kapitalisten naar de communisten, de vleermuizen naar de Chinezen en Trump naar Hillary Clinton, in wie hij altijd al een vleermuis heeft vermoed ('Lock her up! Hadden we dat gedaan, dan stond onze economie nu nog overeind!'). Op de Kaapse Vlaktes legt men de schuld bij de zogeheten securocrats. Zij zouden Cyril Ramaphosa, de alom gerespecteerde president en vader des vaderlands, ertoe verleid hebben om deze nationale ramptoestand zo drastisch uit te roepen.

The securocrats slaat niet op een tekenfilm. Het gaat om een mensensoort. Na de technocraten en de plutocraten zouden ook zij klaarstaan om onze vrije samenleving naar hun hand te zetten. Het gaat, zo wordt gefluisterd, om een monsterverbond van militairen, autoritaire politici en machtsbeluste geleerden. In naam der heilige veiligheid willen ze onze wettelijke weerstand mondjesmaat afbreken om ten slotte het hele democratische immuniteitssysteem te vermorzelen, op kop onze meest fundamentele mensenrechten. Als het van securocraten afhangt, keren we na een noodtoestand ook nooit meer terug naar de periode ervoor. De permanente staat van beleg is hun Walhalla op aard'.

Zo'n vaart loopt het niet in Zuid-Afrika, ondanks de excessen van het leger. Maar de grijze zone waarin bescherming kán omslaan in onderdrukking bestaat wel degelijk. China en Rusland vormen het wrangste bewijs. Er bestaan echter ook operetteversies van die dreiging. Neem nu Emmanuel Macron. Zoals die kerel de natie galmend toe kan spreken? Net als elke Franse president ziet hij zichzelf bij de geringste dreiging als een herboren poliep van Napoleon en diens Grande Armée. Hij geniet iets te zichtbaar van zijn status als chef d'état in oorlogstijd.

Niet zonder bijbedoelingen, echter. Als de oproerpolitie de Gele Hesjes niet hun kot in kreeg, dan komt een epidemie goed van pas om alsnog hetzelfde te bewerkstelligen met de inzet van les forces armées. Zo gaat dat. Een crisis van deze omvang is een masochistische meesteres. Ze geselt genadeloos, maar nog tijdens de geseling biedt ze opportuniteiten om haar naar je eigen hand te zetten.

KANONNENVLEES

In Polen en Texas maken gelovige bewindvoerders misbruik van de wereldwijde plaag om - als bewarende maatregel - abortus opnieuw te verbieden. Hun God mag blijkbaar niet zonder kanonnenvlees vallen, nu ook Hij weer flink aan het kastijden is geslagen. En in Afghanistan riep een geestelijke leider op om, ter bestrijding van Covid-19, alle muziekinstrumenten aan splinters te slaan. Zo'n oproep doet vermoeden dat de zomerfestivals het ginds nog moeilijker gaan krijgen dan die van ons.

Hysterie is evenwel geen privilege van pilarenbijters en ijzervreters. Er worden wereldwijd steeds meer gsm-masten in brand gestoken, zelfs als ze nog geen 5G verspreiden. Die 5G zou, volgens de activistische pyromanen, functioneren als mega-magnetron en dus als de ware katalysator van corona. Zelfs acteur Woody Harrelson - nochtans a true detective - helpt dat gerucht via Instagram verspreiden. Ach, die goede Woody... Pandemieën zijn slechte tijden voor andere helden dan de anonieme. Zíj werken zich in schaarse veiligheidskledij te pletter en hebben, staande naast oververhitte beademingsmachines, geen tijd om ook nog eens roddels te helpen ventileren.

Misschien wordt dit de boodschap voor onze nazaten, als ze vragen naar een sfeerbeeld van het huidige klimaat: 'De nood aan complottheorieën werd alleen overtroffen door de vraag naar passende gezichtsmaskers.'

MECHELSE SCHEPEN

Naast mogelijk misbruik regeert wereldwijd goddank ook de ironie - de vindkunst van de werkelijkheid, met haar vaak hilarische readymades. Het is dag op dag twee jaar geleden dat een orthodoxe jood uit mijn buurt van een christelijke kieslijst werd gekegeld omdat hij weigerde een hand te geven aan de helft van zijn electoraat. Nu heet dat social distancing, en doe je het met iedereen.

Drie weken later was een Mechelse schepen honds genoeg om, totaal onwettelijk, het burgerlijk huwelijk te weigeren aan een bruid die hém de hand weigerde te drukken. Als die bruid het vandaag alsnog probeert, riskeert ze een gasboete van tweehonderdvijftig wegens sociaal onaanvaardbaar risicogedrag.

In 2010 verbood België, als eerste Europese natie, 'in alle publieke ruimtes' zowel de boerka als de nikab. Op straffe van zeven dagen cel. De belangrijkste reden heette niet van godsdienstige, maar van maatschappelijke aard te zijn: 'In onze cultuur móét het aangezicht nu eenmaal te allen tijde herkenbaar zijn.'

Benieuwd hoe onze arme politiediensten dat oude verbod binnenkort gaan toepassen, als iedere burger zijn stad- en warenhuizen alleen nog mag betreden met afdoende gezichtsbedekking.

CARNE VALE

Het wreedst speelde de werkelijkheid met woorden waar het ging om haar lulligste feest. Carnaval. De statistieken van Nederlands Brabant en Belgisch Limburg liegen er niet om. Bedoeld om te verstrooien verspreidde de massale braspartij vooral doodsverwekkers.

De etymologie doet helemaal knarsetanden. Carne vale is Latijn voor 'vaarwel aan alle vlees', vlak vóór de vastenperiode begint. Nog dubbelzinniger en wreder klinkt nu de naam van het carnaval in New Orleans: mardi gras... Het hoge dodental in de regio wordt extra de hoogte ingejaagd door de verzwarende gevolgen van die andere lokale epidemie: obesitas.

Niet alleen de dinsdagen zijn vet in New Orleans.

Het voert me, met bang hart, terug naar een paar weken geleden, toen ik toch weer vertrok naar Kaapstad na een onzinnig kort Europees verblijf vanwege de Boekenweek in Nederland. Ook mijn buurt vierde volop carnaval. Schattige, kleurrijk verklede kindertjes trokken in het gezelschap van hun nog steeds streng orthodox geklede ouders naar hun grootouders, om daar met de godganse familie urenlang te zingen en te schransen. Sommige gezinnen hadden zelfs journalisten uitgenodigd. Om te tonen hoe je dat deed, fatsoenlijk carnaval vieren, na de beschamende antisemitische vertoning in Aalst.

Hoe zou het zijn met hen? Mijn ondoordringbare buren?

Ik weet het niet. De officiële triagetent naast ons huis blijft geruststellend weinig patiënten trekken. Iemand pootte er als begroeting wel een manshoog kunstwerk neer. Het is een grote stralenbol op een staak, geschilderd in loodgrijs. Het virus als tastbaar object - morbide of lucide? Het gooit hoe dan ook een strakke, modernistische schaduw op het witte zeil van de triagetent.

Ook dat mogen we later niet vergeten te vertellen aan onze nazaten, over deze moordende lente. 'Onze straten lagen er toverachtig mooi en verlaten bij. En de zon? Die scheen onafgebroken. Onwezenlijk lang, onwezenlijk fel.'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234