OpinieTom Lanoye

‘Iedere Vlaming 1000 euro? Alleen de brexiteers bakten hun beloftes bruiner’

Belofte maakt schuld. We moeten het deze week dus hebben over die vermaledijde transfers. Nee, niet de miskopen van Marc Coucke op en naast het veld van Anderlecht, hijzelf als eerste. Wel 'de transfers tussen Noord en Zuid'. Het aloude propagandastokpaard van de Vlaamse beweging.

Al decennialang pepert de gele kerkfabriek ons in dat álle Walen ieder jaar ettelijke miljarden cadeau krijgen van álle Vlamingen. Ze gelooft inmiddels ook zelf rotsvast in die slachtofferparabel. Pas twee jaar geleden bestelde toenmalig Vlaams minister-president Geert Bourgeois, haast schouderophalend, toch maar eens een wetenschappelijke studie. Hij presenteerde ze kort vóór Elf Juli, blakend van vertrouwen, feestelijk geflankeerd door de twee Leuvense onderzoekers André Decoster en Willem Sas. Wat bedoeld was als vooruitgeschoven nationaal orgelpunt, werd een langgerekte scheet vol dissonanten. 'De bizarre persconferentie,' schreef Het Nieuwsblad, 'zorgde voor een gênant schouwspel en een pittige woordenwisseling.' De replieken, nog altijd raadpleegbaar op het net, doen denken aan een sketch van 'Jiskefet'. Ze leggen tegelijk het mechanisme bloot van taal als voornaamste prothese van de propaganda. Herhaling loont daarbij. Ik herhaal: herhaling loont. Als je maar genoeg 'transfers' zegt, lijken ze op den duur ook echt te bestaan.

Bourgeois (dromerig): 'De verleiding is groot om te denken aan wat we allemaal zouden kunnen doen met die 6,5 miljard extra, op Onderwijs, Welzijn, Mobiliteit...'

Decoster (pikt in): 'Die conclusie kun je niet trekken uit ons werk. Dat geld is geen enveloppe die je zomaar kunt gebruiken.'

Bourgeois (geprikkeld): 'Het is en blijft een grote transfer. Al jaren zeggen ze in Wallonië dat de transfers gaan stoppen, maar ze blijven wat ze zijn. Responsabilisering blijft dus belangrijk.'

Decoster: 'Onze studie gaat niet over responsabilisering. Niemand weet wat het precieze effect zou zijn van 100 procent fiscale autonomie in de personenbelasting. Dat is compleet koffiedik kijken.'

Bourgeois (lacht groen): 'Ik heb u ook niet gevraagd om politieke conclusies te trekken. Maar goed, tenminste bewijst dit dat het een onafhankelijke studie is. En dat de transfers een thema zullen worden bij de verkiezingen, is nu wel duidelijk.'

U denkt vast dat ik het bovenstaande heb aangedikt, maar ik bedacht alleen die eerste regieaanwijzing - 'dromerig'. De rest heb ik te danken aan de spitse verslaggeving van ene Simon Andries. Desondanks kreeg zijn stuk in de krant een titel mee die de informatie van de wetenschappers aan de laars lapte en de desinformatie van de politicus kritiekloos bekrachtigde. 'Elke Vlaming betaalt elk jaar 1.000 euro aan Wallonië.'

De ingebakken suggestie is dat zonder Walen íédere Vlaam die 1.000 euro zomaar in zijn zak zal kunnen steken. Alleen de brexiteers bakten hun beloftes bruiner. Zonder Europa zou de Engelse gezondheidszorg iedere wéék een injectie krijgen van 350 miljoen pond. Na het gewonnen referendum bekenden de betrokkenen doodgemoedereerd dat het ging om een leugen. 'Om bestwil.'

Dat bestwillende verdichtsels ook in ons land blijvend worden opgedist, bewees Sander Loones eerder deze maand. De kortst regerende minister van Landsverdediging in de menselijke geschiedenis schreef in De Standaard een opinie getiteld 'Confederalisme maakt macht'. Nu moet je bij Loones eerst altijd even natrekken of je wel de juiste vóór je hebt. De man is al tien jaar slachtoffer van - o ironie, voor een Vlaamse voorman - identiteitsfraude. Dat wens je niemand toe. In jouw naam worden paleizen gekocht en draconische leningen aangegaan. Niet eens over de taalgrens, maar in echte buitenlanden.

NATTE VINGER

Eén blik op het artikel stelde me gerust. Hier was wel degelijk de echte Loones aan het woord. Niemand schrijft zo betuttelend, zwak onderbouwd en warrig over transparantie en 'het falen van België' als hij. Nochtans bestaat zijn grootste renommee erin dat voorzitter Bart 'Orator Maximus' De Wever hem al jarenlang plugt als opvolger. Noem mij cynisch, maar ik zie daarin een eeuwenoud manoeuvre. Hoe blijf je voorzitter-voor-het-leven? Door minzaam een middelmatige stakker naar voren te schuiven als kroonprins. Het vooruitzicht dat zulk zacht ei het roer in handen zou kunnen krijgen jaagt elk partijcongres genoeg stuipen op het lijf om uit eigen beweging te kiezen voor kadaverdiscipline en voor het andermaal verlengen van je mandaat, opnieuw met stalinistische score.

Gebrek aan inzet kun je de sympathieke Loones niet verwijten. Hij ratelde in zijn bijdrage braafjes de hele mantra weer af. Maar ter staving haalde hij warempel de Leuvense studie van Decoster en Sas aan. Zonder hun tegendraadse ontkenningen. Bakken lof kregen de twee wel. 'Meer dan een jaar studie hebben ze eraan moeten besteden, wegens de mysteries van de federale Bijzondere Financieringswet.' Waarna Loones - helaas alweer niet bijster doorzichtig - de doorzichtigheid prees van het Zwitserse staatsmodel.

Zwitserland is een kleine natie met veel bergen en vier talen, met zesentwintig kantons en net zo lief allerlei financiële transfers tussen de regio's, en met niettemin geen enkele afscheuringsbeweging jegens de centrale Bondsraad. Dus inderdaad: íéts moeten die Zwitsers goed doen, behalve onze chocolade na-apen. Wat wij van hen moeten na-apen vatte Loones als volgt samen - het was meteen ook zijn slotargument pro confederalisme: 'Wie zijn eigen potje kookt, laat geen ingrediënt onbenut. Het zet aan tot spaarzaamheid en efficiëntie, en het is nog lekker ook.'

Beeld Photonews

Nee, ook dat verzin ik niet. Het is een letterlijk citaat uit een schriftelijk betoog van een bijna-voorzitter van de voorlopig nog grootste partij van ons land. Afgedrukt in een kwaliteitskrant en bedoeld als doorslaande motivering om binnen afzienbare tijd een land desnoods maar in twee of drie stukken te zagen. Geen doorberekende cijfers, geen strategie, geen uitgestippelde toekomstroutes. De natte vinger en het eigen honingpotje volstaan.

Na zo'n passage kun je maar één ding concluderen. Zelfs populisme is een vak en ook daarin zal onze Sander niet snel serviesgoed breken.

Is dat een te hard oordeel vanwege de leek die ik ben? Het is vooral klein bier vergeleken met het verdict van Decoster en Sas, respectievelijk hoogleraar publieke financiën en docent publieke economie. Zij schreven twee dagen later in dezelfde krant een gepikeerde repliek aan Loones en hun opdrachtgever van weleer. 'Waar blijft het echte cijferwerk, N-VA?' Dat was nog maar de titel. Tegen het einde van het stuk had je compassie met Sander. Ik zag nog nooit iemand zo naakt met al zijn kleren aan.

Het Zwitserse cijfer dat hij had opgehoest, was niet alleen domweg fout, 'het vergeleek ook appelen met peren'. Dat zeggen twee onderzoekers die ooit met Vlaams belastinggeld en door een Vlaams minister-president werden aangeworven wegens hun onbetwiste expertise. De zogenaamde 'verevening' in Zwitserland bedraagt immers geen 3 maar 5 miljard. In het veel grotere België zou dat, berekend op die manier, geen 6,5 maar slechts minder dan 1 miljard opleveren.

OUDE HEKS

Eerder, op de persconferentie van Bourgeois, had het duo al eens gewezen op de geldstroom die - als men dat per se zo wílde bekijken - van Wallonië loopt naar Vlaanderen, om in tijden van vergrijzing aan de Noordzeekust de pensioenen te helpen betalen. Maar eigenlijk, zo verduidelijkten ze in dit stuk, bestaat er geen enkele transfer van iemand die in Antwerpen woont naar iemand die in Charleroi woont, louter omdát hij woont in Antwerpen of Charleroi.

De steeds weer aangehaalde 6,5 miljard hebben dan ook niets te maken met die hele Financieringswet. Ze zijn afkomstig uit een optelling van miljoenen transfers tussen mensen, niet tussen gewesten. 'Rijken betalen meer belastingen dan mensen met een lager inkomen, werkenden betalen sociale bijdragen, werklozen krijgen een vergoeding, enzovoort.' Zo werkt het mechanisme van de herverdeling. Wie tot de 20 procent rijkste Belgen behoort - en sommigen van hen wonen heus wel in Luik - draagt 15.000 euro per jaar bij. Wie tot de 20 procent laagste inkomens behoort - en velen van hen wonen echt wel in Antwerpen - ontvangt gemiddeld 16.700 euro per jaar.

Ik zou graag nog meer citeren, maar ik beperk me tot het slot. 'Het zou makkelijker zijn als iemand met een uitgesproken opvatting over een doel op lange termijn (een onafhankelijk Vlaanderen) dat niet verhult met pseudowetenschappelijke redeneringen of foute en verwarrende cijfers. Dat Loones het over 'transparantie' heeft, is ironisch. Op de vraag naar een cijfermatige onderbouwing van het confederalismevoorstel van hem en zijn partij kregen we de laatste maanden, ook tijdens publieke optredens, telkens een negatief antwoord.'

De ergernis van de wetenschappers is begrijpelijk, maar hun vraag is tevergeefs en zelfs wat naïef. Ze werden nooit ingehuurd om feiten te staven met hun studie, ze werden uitgenodigd om een politieke framing te legitimeren met hun titel. Het siert hen dat ze zich daar niet toe hebben geleend, maar de prijs die ze zullen betalen, is dat ze binnenkort zelf worden geframed. Ze mogen nu al kiezen: 'Wereldvreemd, activistisch, Vlaams-hatend, apostelen van het open-grenzen-beleid...' En volgende maand schrijft Loones net zo lief opnieuw een krantenopinie waarin hun beider studie zal worden opgevoerd als hét bewijs. 'Ja, iedere Vlaam heeft ieder jaar van iedere Waal 1.000 euro tegoed!' De oude heks laat zich haar bezem niet ontnemen. Er moet en zal gevlogen worden. Het liefst in gebakken lucht.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234