Aanval tegen de synagoge in de Van den Nestlei in Antwerpen in april 1941.Beeld Canvas

Open Venster

‘Ik ben niet blind voor het Belgische verzet in WO II, wel integendeel’

Collega Frank Roels verwijt me in Open Venster dat ik in ‘Kinderen van de Holocaust’ op Canvas blind lijk te zijn voor het Belgische verzet, waaronder de omvangrijke hulp bij de Joodse onderduik vanaf september ’42. Niets is minder waar.

Frank Roels bouwt zijn betoog op rond enkele zinnetjes, geknipt uit een lang interview. Ik had het daarbij over het ‘legale’ administratieve verzet, op grond van wettelijke argumenten in de zin van ‘ik ben niet bevoegd’, ‘de wet laat dit niet toe’, enzovoort. Die marge was er, zeker tot einde ’42 (de massadeportaties van Joden gebeurden voordien). Op Brussel vanaf juni ’42 na, maakten de overheden in België nauwelijks of niet van deze marges gebruik wanneer het om de Jodenvervolgingen ging; wél in andere dossiers, zoals de aanhoudingen van communisten vanaf midden 1941.

Er zijn ook nauwelijks of geen prominenten die in België publiek tegen de Jodenvervolgingen hebben geprotesteerd; anders dan bijvoorbeeld in Frankrijk, met onder anderen aartsbisschop Saliège. Hoe hoger in rang, hoe hoger ook je maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Frank Roels stelt terecht dat openlijk verzet riskant was, zelf heb ik nooit iets anders beweerd. Pamfletten van het verzet verdelen, publiek actievoeren tegen de politiek van de bezetter enzovoort, dat alles viel onder ‘illegaal’ verzet, en dat kon al in ‘40-’42 heel slecht eindigen.

Een zwak punt in de kritiek van Frank Roels, zijn de voorbeelden. Hij maakt er een onhistorisch amalgaam van.

Lucien Van Beirs keert zich op 7 juli 1941 niet ‘tegen de deportaties’, maar tegen de illegale aanhoudingen van communisten; hij doet dat in een brief gericht aan de Brusselse commissaris. Burgemeester Coelst zal wel in die zin bij de bezetter interveniëren en wordt hiervoor niet verontrust. Meer nog, op 24 juli 1941 vaardigt von Falkenhausen een richtlijn uit in het verlengde van het standpunt van de Belgisch-Brusselse autoriteiten: ze moeten niet meewerken aan aanhoudingen op vraag van de bezetter waartegen ‘bezwaren’ zouden kunnen zijn. Als Van Beirs op 16 juli 1941 korte tijd is aangehouden, dan heeft dat wellicht met andere feiten te maken.

Roels vermeldt ook de casus van de Antwerpse procureur des Konings Baers. Die weigert in november 1942 de medewerking aan de aanhoudingen van werkweigeraars, op een moment waarop de Belgische overheden zowat collectief in verzet gaan tegen de bezetter. In oktober ’42 was immers de verplichte tewerkstelling in Duitsland ingevoerd. Baers zal in mei 1944 niét omwille van dit ‘legale’ verzet worden gedeporteerd, wel omwille van clandestiene activiteiten in inlichtingennetwerken. De casus van de dappere vrederechter Paul Hanson is erg analoog aan die van Baers. Hij wordt niet gedeporteerd omwille van zijn ‘legale’ verzet in 1942, wel ingevolge illegale verzetsactiviteiten in 1943.

Het wekt ook geen verwondering van wie in 1940-’42 de marge van het tolereerbare administratief verzet gebruikte, vanaf 1943 verglijdt naar het clandestiene en streng verboden verzet.

Wie de oorlog wil bestuderen, moet scherp toezien op het chronologische kader. In mijn boek over 1942 heb ik aangetoond dat je gebeurtenissen in 1941, 1942 en 1943 niet zomaar naast elkaar mag plaatsen en met elkaar te verbinden. Het ene jaar is echt niet het andere.

Herman Van Goethem, rector Universiteit Antwerpen.

Hebt u ook een brief in de pen zitten? Mail naar openvenster@humo.be of vul onderstaand formulier in:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234