heleen debruyne humo column teaser Beeld humo
heleen debruyne humo column teaserBeeld humo

ColumnHeleen Debruyne

‘Kun je Julie Van den Steen aanwrijven dat ze haar grootvader alleen maar kende als een lieve man? Natuurlijk niet’

‘Ik ken mijn opa als een lieve, beschermende man,’ zei Julie Van den Steen. Andere mensen kennen de opa in kwestie als de man die twee tanden uit de kaak van de vermoorde Patrice Lumumba zaagde, zijn lijk in stukken hakte en oploste in zuur. Nog andere mensen, in Congo, herinneren zich de man als degene die hen er voor kleine overtredingen en zonder noemenswaardig proces met de zweep van langs gaf. Gerard Soete was inspecteur-generaal van de politie in Congo. Enfin, een typisch product van het koloniale regime.

Daarom was er wrevel en woede toen Julie Van den Steen haar grootvader op televisie typeerde als een beschermende man. Ze zegt dat ze hem niet lang heeft gekend – de man stierf in 2000. Maar ze had wel kunnen weten dat de lieve man een duistere geschiedenis heeft. Nog in 2016 interviewde Humo een tante van Van den Steen, Godelieve Soete, over haar vader en haar jeugd in Congo. Het is een pijnlijk interview. Ze blijft haar vader en zijn intenties verdedigen: hij was gezagsgetrouw, immer correct in zijn werk. Ook laat ze de journalist één van de tanden van Lumumba zien. De tand van de vermoorde raakt haar niet, want ‘ce n’était quand-même pas un homme sérieux.’ Van haar tijd in Congo kan ze zich herinneren dat het een mooi leven was. ‘Ook de zwarten waren gelukkig.’ Ze vindt dat zij, net als de familie Lumumba, formele excuses van België zou moeten krijgen voor wat er toen is gebeurd. Ook zij: een typisch product van het koloniale regime.

De affaire is exemplarisch voor hoe de grote geschiedenis uit familiegeschiedenissen kan worden gewist. Ik haal er meteen maar het grof geschut bij: de nazi’s. De kleinkinderen van kampbewaker Ivan (‘John’) Demjanjuk herinneren zich hun opa als een lieve, warme man – ze vielen helemaal uit de lucht toen hij werd veroordeeld als oorlogsmisdadiger. Stilzwijgen is in de meeste families couranter dan gezellig kletsen over opa’s gruweldaden. Voor de nieuwsgierigen: ‘Was opa een nazi?’ is een uitstekend historisch doe-het-zelfboek voor nabestaanden die in de archieven willen gaan graven naar de duistere kanten van de familiegeschiedenis.

Kun je Van den Steen aanwrijven dat ze haar grootvader alleen maar kende, of wilde kennen, als een lieve man? Dat ze in 2016, toen ze al lang volwassen was, de berichten over Soete gemist heeft, of wilde missen? Natuurlijk niet. Familiaal stilzwijgen is besmettelijk. Haar nu straffen is oneerlijk en bovendien zinloos. ‘Maar allee, waarom moet hij daar nu weer over beginnen,’ was dochter Godelieves reactie toen Gerard Soete zich in 1999 liet interviewen over de moord op Lumumba. ‘Waarom nu in die rotzooi gaan roeren?’ Omdat die rotzooi net zo veelzeggend is. Het zijn van een lieve opa en het stellen van moreel verwerpelijke daden hoeven elkaar niet uit te sluiten. Het zou niet zo moeilijk moeten zijn om te zeggen: mijn opa was een lieve man, maar ook een monster.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234